Μέσα στον ανθρώπινο νου: Can AI read our thoughts?

​Η AI μπορεί ήδη να γράφει, να προγραμματίζει, να βλέπει και να μιλά. Το επόμενο σύνορο ίσως είναι πολύ πιο προσωπικό: να κατανοεί τι σκεφτόμαστε πριν το πούμε. Οι ερευνητές βελτιώνονται στη μετατροπή της εγκεφαλικής δραστηριότητας σε λέξεις, ενώ startups ποντάρουν ότι η «τηλεπάθεια» θα μπορούσε να γίνει αξιοποιήσιμη μέσα στα επόμενα χρόνια. Πόσο κοντά βρισκόμαστε πραγματικά σε μηχανές που μπορούν να διαβάζουν το μυαλό μας;

Από την OpenAI στην «τηλεπάθεια»

Τον Ιούλιο, η Naomi Bashkansky αποχώρησε από την OpenAI για να ενταχθεί στην Conduit, μια startup που αναπτύσσει μοντέλα μετατροπής σκέψης σε κείμενο, ικανά να μεταφράζουν την εγκεφαλική δραστηριότητα σε γλώσσα χωρίς να απαιτείται χειρουργική επέμβαση.

«Χτίζουμε την τηλεπάθεια: μοντέλα μετατροπής σκέψης σε κείμενο, εκπαιδευμένα σε μη επεμβατικά νευρωνικά δεδομένα», έγραψε η Bashkansky ανακοινώνοντας τη μετακίνησή της. Οραματίζεται τα πρώτα εργαλεία μετατροπής σκέψης σε κείμενο να εμφανίζονται γύρω στο 2027, ενώ πιο προηγμένες διεπαφές εγκεφάλου-AI θα αναπτύσσονται κατά την επόμενη δεκαετία.

Προβολή ανάρτησης στο X Φόρτωση...

Το tweet διαγράφηκε από τον συγγραφέα.

Αλλά αποθηκεύσαμε τα πάντα 🙂.

Η λέξη «τηλεπάθεια» ακούγεται σαν επιστημονική φαντασία. Όμως η βασική ιδέα γίνεται λιγότερο απίθανη, καθώς οι ερευνητές μαθαίνουν να μεταφράζουν την εγκεφαλική δραστηριότητα σε ολοένα και πιο ουσιαστικές πληροφορίες χωρίς χειρουργική επέμβαση.

Η AI ήδη μετατρέπει την εγκεφαλική δραστηριότητα σε λέξεις

Το 2023, ερευνητές στο University of Texas at Austin χρησιμοποίησαν λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) και έναν αποκωδικοποιητή AI για να ανασυνθέσουν συνεχή γλώσσα από την εγκεφαλική δραστηριότητα ανθρώπων. Το σύστημα μπορούσε να ανακτήσει το νόημα της ομιλίας που άκουγαν οι συμμετέχοντες και, ακόμη πιο εντυπωσιακά, της γλώσσας που φαντάζονταν.

Τα αποτελέσματα απείχαν πολύ από τέλειες απομαγνητοφωνήσεις. Ο αποκωδικοποιητής ανασυνέθετε το σημασιολογικό νόημα, αντί να εξάγει κάθε λέξη που περνούσε από το μυαλό κάποιου. Αυτή η διάκριση έχει σημασία. Η αποκωδικοποίηση φαντασμένης ή προτιθέμενης γλώσσας δεν ισοδυναμεί με πρόσβαση σε αυθαίρετες σκέψεις, αναμνήσεις ή συναισθήματα.

Η τεχνολογία έχει έκτοτε προχωρήσει. Το Brain2Qwerty v2 της Meta, που παρουσιάστηκε τον Ιούνιο, μετατρέπει καταγραφές MEG, οι οποίες συλλέγονται ενώ οι συμμετέχοντες πληκτρολογούν, σε προτάσεις. Σε δοκιμές με εννέα συμμετέχοντες, το σύστημα πέτυχε μέση ακρίβεια λέξεων 61%, ενώ ο καλύτερος συμμετέχων έφτασε το 78%.

Τα εγκεφαλικά εμφυτεύματα βρίσκονται ακόμη πιο μπροστά. Το 2025, ερευνητές χρησιμοποίησαν 256 εμφυτευμένα μικροηλεκτρόδια για να μετατρέψουν την προσπάθεια ομιλίας ενός άνδρα με αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση (ALS) σε ακουστή ομιλία σχεδόν στιγμιαία.

Γιατί η AI άλλαξε το πρόβλημα

Οι επιστήμονες μετρούν την εγκεφαλική δραστηριότητα εδώ και δεκαετίες. Αυτό που αλλάζει είναι η ικανότητά τους να την ερμηνεύουν.

Τα εγκεφαλικά σήματα είναι εξαιρετικά θορυβώδη και οι σκέψεις δεν παράγουν τακτοποιημένες ακολουθίες που αντιστοιχούν σε μεμονωμένες λέξεις. Τα σύγχρονα μοντέλα deep learning μπορούν να εντοπίζουν μοτίβα σε νευρωνικά δεδομένα, τα οποία οι παραδοσιακές μέθοδοι αποκωδικοποίησης δυσκολεύονταν να συλλάβουν.

Τα γλωσσικά μοντέλα προσθέτουν ένα ακόμη πλεονέκτημα. Μπορούν να χρησιμοποιούν τα συμφραζόμενα για να προσδιορίζουν ποιες λέξεις και προτάσεις είναι πιθανές, ακόμη και όταν το νευρωνικό σήμα είναι ελλιπές. Επομένως, ένα μελλοντικό σύστημα ίσως δεν χρειάζεται να καταγράφει τέλεια κάθε λεπτομέρεια ενός νευρωνικού σήματος, εφόσον η AI γίνει αρκετά καλή στην ανασύνθεση του πιθανού νοήματός του.

Αυτό δεν είναι διάβασμα σκέψεων. Τουλάχιστον όχι ακόμη

Η σημερινή τεχνολογία εξακολουθεί να συνοδεύεται από τεράστιους περιορισμούς. Το σύστημα της Meta απαιτεί σαρωτή MEG, κάτι που δύσκολα μπορεί να φορέσει ένας καταναλωτής ενώ περπατά. Απαιτούσε επίσης περίπου 10 ώρες εξατομικευμένων εγκεφαλικών καταγραφών από κάθε συμμετέχοντα για την εκπαίδευση.

Το πείραμα του University of Texas προσφέρει έναν ακόμη έλεγχο πραγματικότητας. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αποκωδικοποίηση απαιτούσε τη συνεργασία του συμμετέχοντα. Οι άνθρωποι μπορούσαν σκόπιμα να διαταράξουν το σύστημα απλώς σκεπτόμενοι κάτι άλλο, ενώ ένας αποκωδικοποιητής που είχε εκπαιδευτεί σε ένα άτομο είχε χαμηλή απόδοση όταν εφαρμοζόταν σε άλλο.

Ο επικεφαλής ερευνητής Jerry Tang έχει επίσης προειδοποιήσει για το ενδεχόμενο κακής χρήσης. «Λαμβάνουμε πολύ σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για κακόβουλους σκοπούς και έχουμε εργαστεί για να το αποτρέψουμε», δήλωσε.

Από τα πληκτρολόγια στον εγκέφαλο-AI

Η πιο ρεαλιστική υπόσχεση δεν είναι το απεριόριστο διάβασμα σκέψεων. Είναι η αφαίρεση ορισμένων βημάτων ανάμεσα στην ανθρώπινη πρόθεση και έναν υπολογιστή.

Σήμερα, κάποιος σκέφτεται μια εντολή, μετατρέπει τη σκέψη σε λέξεις και πληκτρολογεί ή εκφωνεί αυτές τις λέξεις σε ένα σύστημα AI. Μια αρκετά προηγμένη νευρωνική διεπαφή θα μπορούσε τελικά να μεταφράζει ένα προτιθέμενο μήνυμα απευθείας από την εγκεφαλική δραστηριότητα.

Οι άμεσες εφαρμογές είναι ιατρικές. Άνθρωποι που έχουν χάσει την ικανότητα να μιλούν ή να κινούνται θα μπορούσαν να ανακτήσουν έναν πιο φυσικό τρόπο αλληλεπίδρασης με τον κόσμο. Η Neuralink έχει ήδη παρουσιάσει εμφυτευμένες διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή, οι οποίες επιτρέπουν σε άτομα με παράλυση να ελέγχουν υπολογιστές μέσω νευρωνικών σημάτων.

Το πολύ πιο δύσκολο στοίχημα της Conduit είναι ότι η χρήσιμη επικοινωνία εγκεφάλου-υπολογιστή θα μπορούσε τελικά να λειτουργεί χωρίς χειρουργική επέμβαση. Αν τα μη επεμβατικά συστήματα γίνουν μικρότερα, ακριβέστερα και απαιτούν λιγότερη εξατομικευμένη εκπαίδευση, η τεχνολογία θα μπορούσε να ξεπεράσει τα όρια της ιατρικής και να γίνει ένας ακόμη τρόπος αλληλεπίδρασης με τους υπολογιστές.

Τι θα συμβεί με την ιδιωτικότητα του νου;

Η επικοινωνία εγκεφάλου-AI δημιουργεί επίσης ένα πρόβλημα ιδιωτικότητας. Το ιστορικό περιήγησης, τα μηνύματα και οι τοποθεσίες αποκαλύπτουν τεράστιες ποσότητες πληροφοριών για τους ανθρώπους, όμως η εγκεφαλική δραστηριότητα βρίσκεται ένα βήμα πιο κοντά στην πηγή.

Τα νευρωνικά συστήματα θα μπορούσαν τελικά να συμπεραίνουν προθέσεις ή λέξεις που ο χρήστης δεν σκόπευε ποτέ να αποθηκεύσει μόνιμα. Σε ποιον ανήκουν αυτές οι πληροφορίες; Μπορούν οι εταιρείες να τις χρησιμοποιούν για την εκπαίδευση μοντέλων AI; Υπό ποιες συνθήκες θα μπορούσε κάποιος άλλος να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτές;

Αυτά τα ερωτήματα φτάνουν ήδη στους νομοθέτες. Το 2024, το Colorado επέκτεινε τη νομοθεσία του περί ιδιωτικότητας ώστε να καλύπτει ρητά τα νευρωνικά δεδομένα ως μέρος των προστατευόμενων βιολογικών δεδομένων, ορίζοντάς τα ως πληροφορίες που παράγονται από τη μέτρηση δραστηριότητας στο κεντρικό ή περιφερικό νευρικό σύστημα. Οι ερευνητές σκέφτονται επίσης το πρόβλημα. Η ομάδα του University of Texas έγραψε ότι οι διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή «θα πρέπει να σέβονται την ιδιωτικότητα του νου».

Θα διαβάζει πράγματι η AI το μυαλό μας;

Τα πρώτα ευρέως χρησιμοποιούμενα συστήματα εγκεφάλου-AI είναι απίθανο να μοιάζουν με την τηλεπάθεια της επιστημονικής φαντασίας. Είναι πιθανότερο να μεταφράζουν σκόπιμες προσπάθειες επικοινωνίας, αντί να αποκαλύπτουν όλα όσα τυχαίνει να σκέφτεται κάποιος.