Olieprijzen dalen na aankondiging van akkoord tussen VS en Iran

​De VS en Iran verklaarden dat ze een voorlopig akkoord hebben bereikt om de scheepvaart door de Straat van Hormuz te hervatten. De deal moet naar verwachting een einde maken aan een oorlog die duizenden mensen het leven heeft gekost en de weg vrijmaken voor 60 dagen aan onderhandelingen over de toekomst van het nucleaire programma van Teheran.

Volgens Bloomberg zullen vertegenwoordigers van de twee landen op 19 juni in Zwitserland bijeenkomen om het document officieel te ondertekenen. Geen van beide partijen heeft de tekst van de overeenkomst nog gepubliceerd, wat betekent dat cruciale onopgeloste kwesties bewaard blijven voor de volgende fase van de onderhandelingen.

Toch beloofde Donald Trump zaterdag dat er op zondag — zijn 80ste verjaardag — een akkoord zou worden bereikt, waarbij hij actief aandrong op de totstandkoming van de deal.

“Deze geweldige deal zal vrede en veiligheid brengen in de hele regio,” schreef Trump op sociale media. Volgens hem zal de Straat van Hormuz op 19 juni heropenen nadat de overeenkomst is getekend en de mijnen uit de waterweg zijn verwijderd.

Vóór de feitelijke blokkade passeerde ongeveer een vijfde van de wereldwijde olievoorraad de straat, in een wereldmarkt van meer dan 100 miljoen vaten per dag. Volgens data-intelligencebureau Kpler liggen er bijna 600 schepen in de Perzische Golf te wachten op vertrek, terwijl honderden anderen aan de andere kant van de straat wachten.

De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif was de eerste die de overeenkomst aankondigde. Daarna volgden verklaringen van Trump en Iraanse staatsmedia, die de deal presenteerden als een concessie van de VS. Iraanse functionarissen zeiden dat de tekst zal worden gepubliceerd nadat het document is ondertekend.

“Iran heeft de Amerikaans-Israëlische vijand officieel gedwongen de oorlog op alle fronten te beëindigen,” aldus de Iraanse staatstelevisie.

Hoe de oliemarkt reageerde

De olieprijzen daalden na het nieuws, ook al blijven de details van de overeenkomst onduidelijk. Brent daalde met meer dan 4% naar ongeveer $83 per vat, nadat het de voorgaande week op het laagste niveau in meer dan drie maanden had afgesloten. Aziatische aandelenindices stegen daarentegen scherp: een regionale graadmeter won meer dan 3%, terwijl de Japanse Nikkei 225 afstevende op een recordhoogte bij sluiting.

Tegen de achtergrond van discussies over mogelijke renteverhogingen in Aziatische landen, zou het voorlopige akkoord de positie kunnen versterken van voorstanders van een soepeler monetair beleid tijdens de vergaderingen van centrale banken in Taiwan, Indonesië en de Filipijnen deze week, aldus economen van Barclays.

De deal zal naar verwachting de vrees wegnemen voor een onmiddellijke terugkeer naar het conflict, dat de wereldwijde energiemarkten ernstig verstoorde en het risico op een nieuwe inflatiegolf vergrootte. Het zou ook de politieke druk op Trump kunnen verminderen in de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen in november, aangezien peilingen aantonen dat de oorlog zeer impopulair is onder Amerikanen.

Tegelijkertijd zei Trump zondag in een interview met The New York Times, terwijl hij het akkoord vierde, dat hij de militaire aanvallen zou kunnen hervatten als er geen deal wordt bereikt over het nucleaire programma van Iran.

Vrijwel onmiddellijk na de aankondiging begonnen de twee partijen de deal verschillend te interpreteren, wat de moeilijkheid van de komende onderhandelingen onderstreept. Iran zei dat het scheepvaartverkeer door de straat gereguleerd zou worden door Iran en Oman. Dit zou erop kunnen wijzen dat Teheran van plan is een zekere mate van controle over de cruciale zeeroute te behouden.

Wat Iran zal krijgen

Tijdens de 60 dagen van onderhandelingen is Iran van plan om te streven naar “de opheffing van alle primaire en secundaire sancties, evenals resoluties tegen Iran.” Een dergelijke stap zou goedkeuring vereisen van het Amerikaanse Congres, dat enkele van de strengste beperkingen heeft opgelegd. Het zou waarschijnlijk leiden tot een scherpe reactie van Amerikaanse Iran-haviken, die vrezen dat Trump belangrijke hefboomwerking uit handen geeft.

De kwestie van financiële prikkels voor Teheran blijft ook onduidelijk. Een hoge Amerikaanse functionaris die vrijdag met verslaggevers sprak, zei dat de twee partijen een model hadden besproken waarbij Iran economische bonussen zou ontvangen naarmate het aan een reeks Amerikaanse eisen voldeed. Een ander mogelijk element is dat Teheran hulp zou kunnen krijgen bij de wederopbouw na Amerikaanse en Israëlische aanvallen op duizenden locaties in het hele land.

Het wantrouwen tussen de VS en Iran blijft groot, en er blijven ernstige twijfels bestaan over het vermogen van de partijen om tot een breder akkoord te komen. Israël blijft een andere risicofactor: de regering van premier Benjamin Netanyahu bracht de ondertekening op het laatste moment in gevaar door nieuwe aanvallen op Libanon uit te voeren.

Binnen de VS zou Trump te maken kunnen krijgen met harde kritiek van voorstanders van een agressievere aanpak van Iran. Zij vrezen dat de president beslissingen over de kwesties die in de eerste plaats tot de oorlog hebben geleid, waaronder de nucleaire capaciteiten en het ballistische raketprogramma van Teheran, effectief voor zich uitschuift.

Iran eist van zijn kant toegang tot miljarden dollars die bevroren zijn op overzeese bankrekeningen, evenals sanctieverlichting op de lange termijn. Verschillende Europese landen, waaronder het VK, Frankrijk, Duitsland en Italië, zeiden zondag dat ze bereid waren de relevante beperkingen op te heffen als er een definitief akkoord wordt bereikt.

De aankondiging was het resultaat van enkele weken van indirecte onderhandelingen tussen Washington en Teheran, die werden voortgezet nadat begin april een staakt-het-vuren van kracht werd. Incidentele confrontaties dreigden herhaaldelijk de diplomatische inspanningen om de oorlog te beëindigen te ontsporen.

Iran sloot de Straat van Hormuz kort nadat Amerikaanse en Israëlische aanvallen de oorlog ontketenden. Dit verstoorde een route die normaal gesproken ongeveer een vijfde van de wereldwijde aanvoer van olie en vloeibaar aardgas vervoert. Het scheepvaartverkeer door het cruciale knelpunt bij de in- en uitgang van de Perzische Golf blijft zwaar beperkt, waarbij het aantal passages slechts een fractie bedraagt van het niveau van voor de oorlog.

Ter herinnering: de oorlog in Iran zou het hoofdonderwerp van de G7-top kunnen worden.