Gümrük vergilerinden savaşlara: Asya gerilimin eşiğine gelirken ABD baskıyı artırıyor

Washington'un Pekin ve Yeni Delhi üzerindeki baskısını artırması, Londra'nın Rusya'nın enerji sektörüne karşı yeni yaptırımlar uygulamaya başlaması ve Güney Asya'nın yeni bir silahlı çatışmaya sürüklenmesiyle 15 Ekim'de küresel gerilimler yeniden yükseldi. Ticari anlaşmazlıklar, diplomatik ültimatomlar ve sınırlardaki askeri çatışmalar belirsizliği körükleyerek yatırımcıların risk iştahını azaltıyor.

ABD-Çin ticaret düellosu

Bloomberg'e göre, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Pekin'in nadir toprak elementlerine yönelik yeni ihracat kısıtlamalarından vazgeçmeyi kabul etmesi halinde Washington'un Çin mallarına yönelik gümrük vergilerinin askıya alınmasını 90 günün ötesine uzatabileceğini söyledi. Açıklama, Çin'in stratejik malzemelerin ihracatı üzerindeki kontrolü sıkılaştırmayı planladığını duyurmasının ardından artan gerilimin ortasında geldi.

Durumu yorumlayan Başkan Donald Trump, "ticaret savaşının çoktan başladığını" vurguladı ve 1 Kasım'a kadar Çin mallarına %100 ek gümrük vergisi uygulamakla tehdit etti. Piyasalar dengesiz tepki verdi: Bessent'in açıklamalarının ardından ABD endeksleri yükseldi, ancak yatırımcılar iki tarafın bir araya gelmesi beklenen Güney Kore'deki APEC Zirvesi öncesinde temkinli davranmaya devam ediyor.

Hindistan Washington'un baskısı altında

Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Başkan Trump'ın "savaşı sona erdirmeye yönelik önemli bir adım" olarak selamladığı Rus petrolü alımını sona erdirme sözü verdi ve şimdi Çin'i de aynı şeyi yapmaya ikna etmeyi planladığını sözlerine ekledi. Trump'a göre Hindistan ithalatı aşamalı olarak durduracak, ancak "süreç yakında tamamlanacak."

CNN'e göre, açıklamadan kısa bir süre önce ABD Hazinesi, G7 ve AB ülkelerini Rus ham petrolü ithalatını caydırmak için Çin ve Hindistan mallarına yeni gümrük vergileri uygulamaya çağırdı. Washington, Yeni Delhi ve Pekin üzerinde artan diplomatik baskı ile Moskova'nın enerji gelirlerini azaltmayı hedefliyor ve bu da daha geniş bir ekonomik izolasyonizm stratejisinin parçası haline geliyor.

İngiltere Rus enerjisine saldırıyor

Birleşik Krallık hükümeti savaşın başlamasından bu yana Rusya'ya yönelik en sert yaptırımları açıkladı ve aralarında Rosneft, Lukoil ve Hindistan'ın Nayara Energy şirketinin de bulunduğu 90 kişi ve kuruluşu hedef aldı. Önlemler ayrıca dört Çin petrol terminalini ve Rusya'nın Batılı kısıtlamaları aşmak için kullandığı "gölge filosuna" ait 44 gemiyi de kapsadı.

Londra ayrıca üçüncü ülkelerde Rus ham petrolünden rafine edilen petrol ürünlerinin ithalatını yasaklarken, sekiz LNG tankerine ve Beihai'deki bir Çin LNG terminaline yaptırım uyguladı. Bu hamle, ABD'nin müttefiklerine yaptırımları yoğunlaştırma ve Rusya'dan enerji ithalatını tamamen kesme çağrılarını yinelediği bir dönemde geldi.

Fransa'da siyasi kriz

CNBC'ye göre Fransa Başbakanı Sebastien Lecornu, Emmanuel Macron'un emeklilik yaşını 62'den 64'e çıkaracak olan emeklilik reformunun askıya alındığını açıkladı. Karar, bir güvensizlik oylamasından kaçınmayı ve sosyalistler ve merkezciler tarafından desteklenen kırılgan bir koalisyon hükümetini korumayı amaçlıyordu.

Piyasalar olumlu tepki verdi: CAC 40 %2,5, Euro ise %0,2 değer kazandı. Ancak Goldman Sachs, reformun durdurulmasının Fransa'ya 2026'da 400 milyon Avro'ya, 2027'de ise 1,8 milyar Avro'ya mal olabileceği ve 2035'e kadar kamu borcunu GSYH'nin %130'una çıkarabileceği uyarısında bulundu. Analistler, siyasi hayatta kalmanın mali istikrar pahasına olabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

Pakistan-Afganistan çatışması

Reuters 'in haberine göre Pakistan ve Afganistan, bir dizi hava saldırısı ve kara çatışmasında bir düzineden fazla sivilin ölmesi ve yaklaşık 100 kişinin yaralanmasının ardından 48 saatlik bir ateşkes üzerinde anlaştı. Çatışmalar İslamabad'ın Taliban'ı Pakistan'daki saldırılardan sorumlu militanları barındırmakla suçlamasının ardından patlak verdi.

Taliban suçlamaları reddederek Pakistan'ı "sınır çatışmalarını kışkırtmakla" suçladı. Her iki taraf da Spin Boldak ve Chaman'da karşılıklı hava saldırıları düzenlerken, sınır kapılarının kapanmasıyla iki ülke arasındaki ticaret durma noktasına geldi. Çin, Rusya ve ABD, krizin açık bir savaşa dönüşebileceği endişesiyle itidal çağrısında bulundu.

Günün özeti

15 Ekim'de dünya kendini bir kez daha siyasi ve ekonomik çalkantıların ortasında buldu. ABD eş zamanlı olarak Çin üzerinde ticari baskı, Hindistan üzerinde diplomatik baskı ve Rusya üzerinde yaptırımlar yoluyla mali baskı uyguladı. İngiltere ve Fransa tarafından temsil edilen Avrupa, iç istikrarı korumak ve Batı'nın birliğini desteklemek arasında denge kurmaya çalışıyor. Bu arada, Pakistan-Afganistan çatışmaları gibi bölgesel çatışmalar Asya'daki istikrarsızlık risklerini arttırıyor.

Analistler ticaret, enerji ve jeopolitik gerilimlerin birleşik etkisinin küresel ekonomiyi yeni bir yavaşlama evresine itebileceği konusunda uyarıyor. Washington korumacılığı iki katına çıkarırken, dünyanın geri kalanı ekonomik fayda ile siyasi uyum arasında bir denge kurmakta zorlanıyor ve bu da küresel sistemi giderek daha parçalı ve kırılgan hale getiriyor.

Piyasa tepkisi

Finans piyasaları günü karışık tamamladı. Asya endeksleri güçlü ABD kazançları ve yarı iletken sektöründeki güçlü ralliyle yükseldi: Nikkei +%0,8, KOSPI +%1,8, Tayvan Ağırlıklı +%1,4, ASX +%1,1. Yatırımcı iyimserliği rekor çip üreticisi sonuçları ve parasal gevşeme beklentileriyle arttı. Bu arada altın, artan ticaret riskleri ve artan faiz indirimi beklentileri nedeniyle güvenli liman varlıklarına kaçışı yansıtarak ons başına 4.241 $ ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.

Petrol beş ayın en düşük seviyelerinden toparlanarak yaklaşık %1 değer kazandı(Brent $62,4, WTI $58,8). Fiyatlar, Trump'ın Hindistan'ın Rus petrol ithalatını durduracağını açıklaması ve İngiltere'nin Rosneft ve Lukoil'e yönelik yeni yaptırımlarıyla desteklendi. Döviz piyasalarında, DXY endeksinin 99'un altına düşmesiyle dolar zayıfladı; euro 1,166 dolara yükselirken, yen ve İsviçre frangı güvenli liman talebiyle güçlendi.

Spot ETF'lerde 94 milyon dolarlık çıkış yaşanırken Bitcoin yeniden baskı altına girdi ve 111.000 dolara geriledi. Alım satım faaliyetleri dörtte birden fazla düşerek yatırımcılar arasında artan temkinliliğe işaret etti. Fed'den gelen güvercin sinyallere ve faiz indirimi beklentilerine rağmen, ABD-Çin ticaret geriliminin devam etmesi ve Asya piyasalarındaki dalgalanma nedeniyle risk iştahı düşük seyretmeye devam ediyor.

Hatırlanacağı üzere 14 Ekim'de yaşanan jeopolitik ve ekonomik gelişmeler küresel piyasalar için zorlu bir zemin oluşturmuştu. ABD'nin Çin'e yönelik ticaret tehditleri, Fransa'daki siyasi gerginlik, büyük bir kripto endüstrisi soruşturması ve IMF'nin yeni küresel büyüme tahmini belirsizliği artırarak yatırımcıları temkinli davranmaya sevk etti.