Van steekpenningen tot memecoins: Hoe crypto corruptie verandert

Cryptocurrencies beloofden geld transparanter te maken. In de praktijk hebben ze corruptie nieuwe hulpmiddelen gegeven waarmee miljoenen dollars buiten traditionele bankkanalen om kunnen worden verplaatst. Maar dit systeem heeft een zwak punt: digitaal geld laat een spoor achter dat vrijwel onmogelijk te wissen is.

Wanneer blockchain overheidsaanbestedingen monitort

In 2026 publiceerde de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) een belangrijk rapport over de bestrijding van corruptie in meer dan 50 landen. De auteurs concludeerden dat het probleem in veel landen niet het ontbreken van anticorruptiewetgeving is, maar de manier waarop die in de praktijk werkt.

Bekijk bericht op X Laden...

De tweet is verwijderd door de auteur.

Maar we hebben alles opgeslagen 🙂.

Overheidsaanbestedingen blijven een van de meest kwetsbare gebieden. Overheden gebruiken ze om medicijnen in te kopen en wegen, scholen en infrastructuur aan te leggen, waarbij contracten ter waarde van enorme bedragen worden gegund. Alleen al in OESO-landen zijn overheidsaanbestedingen goed voor ongeveer 13% van het bbp. Volgens schattingen die door de organisatie worden aangehaald, kunnen corruptie en slecht beheer wereldwijd leiden tot het verlies van 8% tot 25% van de overheidsinvesteringen.

De OESO is van mening dat digitale technologieën kunnen helpen verdachte deals te identificeren. Systemen kunnen bijvoorbeeld signaleren wanneer één bedrijf een ongewoon groot aantal aanbestedingen wint, wanneer herhaaldelijk te weinig inschrijvers deelnemen of wanneer een bepaalde ambtenaar regelmatig contracten aan dezelfde leveranciers gunt. Dergelijke hulpmiddelen worden echter nog slechts op beperkte schaal gebruikt. Van de 40 onderzochte landen gebruikt slechts de helft data-analyse, AI, blockchain of andere digitale technologieën om risico's bij overheidsaanbestedingen te identificeren. Data-analyse wordt gebruikt door 16 landen, terwijl slechts drie landen AI gebruiken.

Blockchain komt nog minder vaak voor. Het enige specifieke voorbeeld dat in het onderzoek wordt genoemd, is Peru. Sinds 2019 registreert overheidsinstantie Perú Compras bestellingen uit elektronische catalogi en biedingen van leveranciers op een blockchain. Deze gegevens zijn moeilijker ongemerkt te wijzigen, terwijl de authenticiteit van documenten met een QR-code kan worden gecontroleerd.

Steekpenningen zijn digitaal geworden

Maar dezelfde technologie die overheden helpt transacties vast te leggen en documenten te verifiëren, heeft corrupte actoren ook een nieuwe manier gegeven om geld over te maken. Voor een steekpenning zijn niet langer per se contant geld, een bankrekening of een offshorebedrijf nodig. Cryptocurrency kan binnen enkele minuten rechtstreeks naar een wallet worden gestuurd.

Een van de bekendste voorbeelden betreft FTX-oprichter Sam Bankman-Fried. Volgens het Amerikaanse ministerie van Justitie autoriseerden hij en zijn medewerkers een cryptobetaling van ongeveer $40 miljoen aan Chinese functionarissen. Het doel was de vrijgave te verkrijgen van cryptorekeningen van Alameda Research ter waarde van ongeveer $1 miljard.

Bekijk bericht op X Laden...

De tweet is verwijderd door de auteur.

Maar we hebben alles opgeslagen 🙂.

Er zijn ook directere gevallen geweest. In 2022 beschuldigden Amerikaanse aanklagers twee Chinese inlichtingenofficieren ervan te hebben geprobeerd een medewerker van de Amerikaanse overheid om te kopen. Ze betaalden hem ongeveer $41.000 in Bitcoin in ruil voor een vertrouwelijk document. De ontvanger werkte in werkelijkheid samen met de FBI, waardoor de betaling onderdeel werd van het bewijsmateriaal in de zaak.

Een ander probleem ontstaat wanneer ambtenaren cryptocurrency gebruiken om de herkomst van hun vermogen te verklaren. Iemand kan bijvoorbeeld beweren dat hij vele jaren geleden Bitcoin heeft gekocht, toen de waarde daarvan tientallen of honderden keren lager lag. Zo'n bewering controleren is moeilijker dan een bankrekening of onroerend goed controleren: onderzoekers hebben de aankoopdatum, het walletadres en de transactiegeschiedenis nodig.

Wanneer een token toegang geeft tot een politicus

Maar cryptocurrency naar de wallet van iemand anders sturen is lang niet de enige manier om ervan te profiteren. Als een politicus of aan hem gelieerde entiteiten hun eigen token lanceren, kunnen belanghebbenden het activum op de markt kopen. Zo'n aankoop is op zichzelf geen steekpenning, maar kan wel een belangenconflict creëren, vooral als tokenhouders toegang krijgen tot de politicus.

Het bekendste voorbeeld is de TRUMP -memecoin, die kort voor de inauguratie van Donald Trump in januari 2025 werd gelanceerd. Enkele maanden later nodigde het team achter het project de 220 grootste tokenhouders uit voor een diner met de president in zijn golfclub in Virginia. De grootste investeerders kregen extra privileges, waaronder toegang tot een aparte receptie.

De situatie riep zorgen op bij Democraten en ethiekdeskundigen. Zij stelden dat tokenkopers, onder wie buitenlandse investeerders, grote bedragen konden investeren in een activum dat aan de president was gekoppeld en tegelijkertijd de mogelijkheid kregen hem persoonlijk te ontmoeten. Tegelijkertijd worden de identiteiten van houders van cryptocurrency-wallets niet op dezelfde manier openbaar gemaakt als informatie over traditionele politieke donaties.

In 2026 werd dit belangenconflict onderdeel van het bredere debat over cryptoregulering. Tijdens de besprekingen over de CLARITY Act stelden senatoren voor om gekozen federale functionarissen en hun echtgenoten te verbieden digitale activa uit te geven en om grote cryptobezittingen verplicht te laten verkopen of in een blind trust onder te brengen. Donald Trump stemde in met enkele van deze beperkingen, hoewel de meningsverschillen over zijn cryptobezittingen bleven bestaan.

Een spoor dat niet kan worden verborgen

Cryptoschema's hebben één kenmerk dat contant geld niet heeft: de meeste transacties op openbare blockchains kunnen jaren later nog steeds worden bekeken. Het netwerk registreert de adressen van de afzender en de ontvanger, het bedrag en het tijdstip van de overdracht. De naam van de wallet-eigenaar wordt niet weergegeven, maar onderzoekers kunnen een adres aan een persoon koppelen via crypto-exchanges, banktransacties, in beslag genomen apparaten en andere gegevens.

Deze methoden worden in de praktijk al toegepast. In 2026 ontdekte de Italiaanse Guardia di Finanza een schema waarbij meer dan €1 miljoen aan niet-aangegeven cryptowinsten betrokken was. Onderzoekers begonnen met de hardware wallet van de verdachte, reconstrueerden de transactieketen en koppelden sommige overdrachten aan gecentraliseerde exchanges. Deze aanknopingspunten kunnen onderzoekers helpen om van een anoniem adres naar een specifieke eigenaar te gaan.

Criminelen maken geldstromen voortdurend ingewikkelder door geld tussen verschillende blockchains te verplaatsen, transacties in kleinere bedragen op te splitsen en cryptowitwasdiensten te gebruiken. Volgens Chainalysis ontvingen bekende illegale crypto-adressen in 2025 minstens $154 miljard, een stijging van 162% ten opzichte van het voorgaande jaar. Maar zelfs een lange transactieketen blijft op de blockchain staan en kan jaren later worden gereconstrueerd.

Blockchain laat echter alleen zien hoe geld zich verplaatst. Het kan niet bepalen of een overdracht van $1 miljoen een investering, een betaling voor een dienst of een steekpenning aan een ambtenaar was. Onderzoekers moeten nog steeds de eigenaren van de wallets identificeren en bewijzen dat het geld werd overgemaakt in ruil voor een specifieke beslissing of dienst. Cryptocurrency kan corruptie op zichzelf niet stoppen — het verandert alleen de manier waarop geld wordt overgemaakt. Maar in tegenstelling tot contant geld bewaren openbare blockchains een digitaal spoor waar onderzoekers zelfs jaren later op kunnen terugkomen.