Ulusal blockchain ağı nedir ve dünyanın böyle bir ağa ihtiyacı var mı?

Hükümetler, kripto paraların ötesinde blockchain teknolojisine yeniden ilgi gösteriyor. Dijital kimlikten kamu kayıtlarına kadar birçok ülke, paylaşımlı ağların temel hizmetleri nasıl iyileştirebileceğini araştırıyor. Ancak hükümet sistemlerini blockchain üzerine taşımak onları gerçekten daha verimli hâle getirir mi?

Çin blockchain’i ulusal gündemine taşıyor

Çin Komünist Partisi liderliği ve Devlet Konseyi, 9 Ekim’de ulusal bir blockchain ağının kurulması çağrısında bulundu. Öneri, teknolojik inovasyonu hızlandırmayı, sanayiyi modernize etmeyi ve ekonomi genelinde dijital altyapıyı genişletmeyi amaçlayan 19 maddelik ekonomik planın bir parçası.

X'te gönderiyi görüntüle Yükleniyor...

Tweet yazar tarafından silindi.

Ama biz her şeyi kaydettik 🙂.

Plan ayrıca ülke çapında bir bilgi işlem ağı kurulmasını ve veri paylaşımı altyapısının iyileştirilmesini öngörüyor. Ancak önerilen blockchain sistemi için herhangi bir bütçe, lansman tarihi veya teknik özellik sunmuyor. Sistemi hangi kurumların işleteceği ya da işletmelerin sisteme nasıl erişeceği belirsizliğini koruyor.

Çin’in blockchain’e ilgisi yeni değil. Pekin, kripto para ticareti ve madenciliğine yönelik katı kısıtlamaları sürdürürken blockchain’in hükümette ve sanayide kullanımını yıllardır destekliyor. Yeni öneri, bu kısıtlamaların gevşetileceğine işaret etmiyor.

Ülkede, blockchain uygulamalarının daha kolay ve düşük maliyetle geliştirilmesini sağlamak amacıyla 2020’de başlatılan Blockchain-based Service Network (BSN) zaten bulunuyor. Açıklamada, önerilen ağın BSN üzerine mi kurulacağı yoksa ayrı mı işletileceği belirtilmiyor. Bu da yeni altyapının mevcut sistemlerle nasıl bir arada çalışacağı konusunda soru işaretleri yaratıyor.

Böyle bir sistem nasıl çalışır?

Ulusal blockchain ağı, katılımcı kuruluşların ortak kurallar kullanarak bilgileri kaydetmesine ve doğrulamasına olanak tanıyan paylaşımlı bir dijital altyapıdır. Hükümet birimleri, bankalar ve işletmeler tamamen ayrı veritabanlarına dayanmak yerine işlemleri onaylamak ve belgelerin değiştirilmediğini doğrulamak için ortak bir kayıt kullanabilir. Belgelerin kendisi mevcut veritabanlarında tutulmaya devam ederken blockchain, bunların gerçekliğini kontrol etmek için gereken bilgileri saklayabilir.

Mal ithal eden bir şirketi düşünün. Gümrük makamları, bankalar, lojistik sağlayıcıları ve vergi kurumlarının aynı sevkiyata ilişkin bilgilere ihtiyaç duyması mümkündür. Paylaşımlı bir blockchain, yetkili katılımcıların birbirlerinden tekrar tekrar bilgi istemeden belgeleri doğrulamasına ve değişiklikleri takip etmesine olanak tanıyabilir.

Herkesin katılabildiği Bitcoin ’in aksine, hükümet blockchain ağları genellikle kimlerin katılabileceğini ve işlemleri doğrulayabileceğini sınırlar. Bu izinli sistemler, erişim ve hassas bilgiler üzerinde operatörlere daha fazla kontrol sağlarken yönetişimleri halka açık kripto paralara kıyasla daha merkezîdir. Ayrıca çalışmak için bir kripto paraya ihtiyaç duymazlar.

Benzer altyapıları başka kimler kuruyor?

Hindistan, kamu sektörü uygulamaları için paylaşımlı altyapı sağlamak amacıyla Eylül 2024’te Vishvasya olarak bilinen National Blockchain Framework’ü tanıttı. O tarihten bu yana girişim, planlama aşamasının ötesine geçti ve çeşitli eyaletlerde pratik hizmetler ortaya çıkmaya başladı. Devlet destekli blockchain sistemleri Karnataka ve Jharkhand’da mülkiyet kayıtlarında kullanılırken Andhra Pradesh, Temmuz 2026’da blockchain tabanlı arazi kayıtları pilot projesini başlattı. Diğer uygulamalar arasında eğitim sertifikalarının doğrulanması ve ilaç tedarik zincirlerinin izlenmesi yer alıyor.

Avrupa ise European Blockchain Services Infrastructure (EBSI) üzerinden sınır ötesi bir yaklaşım benimsedi. Ağ, eğitim yeterlilikleri, kimlik doğrulama ve diğer kamu hizmetlerini kapsayan pilot projeleri şimdiden destekledi. Artık EUROPEUM-EDIC tarafından yönetilen ağ, 2026’nın sonlarında daha geniş kapsamlı bir üretim lansmanına hazırlanıyor. Çin’in önerdiği ulusal sistemin aksine EBSI, katılımcı Avrupa ülkelerinin sınırlar arasında bilgi doğrulamasına ve paylaşmasına yardımcı olacak şekilde tasarlandı.

Blockchain gerçekten gerekli mi?

Hükümet destekli blockchain’in en güçlü argümanı, çeşitli kuruluşların tamamen tek bir kuruma bağlı kalmadan paylaşımlı kayıtları tutmasına ve doğrulamasına olanak tanımasıdır. Bu özellik, birden fazla bağımsız katılımcının yer aldığı sınır ötesi belgeler, mesleki yeterlilikler ve tedarik zincirleri için faydalı olabilir.

Ancak geleneksel veritabanları aynı görevlerin çoğunu yerine getirebilir. Genellikle daha hızlı, daha ucuz ve bakımı daha kolaydır. Katılımcılar hükümet kontrolündeki bir sistemi yöneten makama zaten güveniyorsa, dikkatle yönetilen erişime sahip geleneksel bir veritabanı, ek karmaşıklık yaratmadan benzer sonuçlar sağlayabilir.

Gizlilik ve hesap verebilirlik de başka soruları gündeme getiriyor. Ulusal bir ağ, kayıtların denetlenmesini kolaylaştırabilir; ancak yetkililere ticari faaliyetler ve kişisel bilgiler üzerinde daha fazla görünürlük de sağlayabilir. Tasarımcıların hassas verilere kimlerin erişebileceğini, hataları kimin düzelteceğini ve kurumlar arasındaki anlaşmazlıkları kimin çözeceğini belirlemesi gerekir. Buna rağmen blockchain, bilgilerin ilk kez girildiğinde doğru olduğunu garanti edemez. Sahte bir belge, yalnızca değiştirilmeye dayanıklı bir sistemde saklandığı için güvenilir hâle gelmez.

Faydalı bir kamu hizmeti mi, yoksa pahalı bir tekrar mı?

Ulusal bir blockchain ağını faydalı bir kamu hizmetine dönüştürmek, teknik altyapıdan fazlasını gerektirir. Hükümet kurumları ve işletmeler ortak standartlar üzerinde anlaşmalı, erişimi kimin kontrol edeceğine karar vermeli ve mevcut sistemleri birlikte çalışacak şekilde uyarlamalıdır. Bundan sonra bile hükümetler, yatırımın kamu hizmetlerini daha hızlı, daha ucuz veya daha güvenilir hâle getirebileceğini göstermelidir.

Çin’in hâlihazırda blockchain altyapısı bulunuyor; ancak son önerisi, yeni bir ulusal ağın neyi başaracağı ve başarısının nasıl ölçüleceği sorularını yanıtsız bırakıyor. Diğer hükümetler de benzer bir sınamayla karşı karşıya. Ülke çapında bir blockchain sistemi kurmak başka şeydir. Bunun mevcut teknolojiden daha iyi kamu hizmetleri sunabileceğini kanıtlamak ise bambaşka bir şeydir.