Juda ko‘p pul: Trump’ning tanqidi Exxon va Chevron uchun nimani anglatadi

​Eron urushi neft kompaniyalarini bozorning eng yirik g‘oliblariga aylantirdi. Ammo rekord darajadagi foyda tezda Oq uyning e’tiborini tortdi. Exxon va Chevron endi AQSH prezidentining tahdidlari qanchalik xavfli bo‘lishi mumkinligini tushunishga harakat qilmoqda.

Trump hisob-kitobni taqdim etdi

AQSH prezidenti Donald Trump ExxonMobil va Chevrondan yoqilg‘i narxini pasaytirishni talab qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, neft kompaniyalari Eron urushi keltirib chiqargan taqchillikdan haddan tashqari ko‘p foyda ko‘rmoqda, deb xabar berdi CNBC.

“Chevron, juda ko‘p pul. ExxonMobil, juda ko‘p pul”, — dedi Trump Oq uyda jurnalistlarga. Uning qo‘shimcha qilishicha, kompaniyalar chakana benzin narxini pasaytirish orqali o‘z daromadlarining bir qismini amerikaliklarga qaytarishi kerak.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Trump, shuningdek, Chevron bosh direktori Mike Wirth’ni ham tanqid qildi. Prezident Wirth kompaniya muvaffaqiyatini AQSH ma’muriyatining qo‘llab-quvvatlashini tilga olmasdan muhokama qilganidan norozi bo‘ldi. Trump Oq uy Chevron’ga mahalliy hukumat kompaniyani siqib chiqarganidan keyin Venesuelaga qaytishga yordam berganini ta’kidladi.

Bosim neft gigantlari choraklik natijalarini e’lon qilganidan keyin kuchaydi. Chevron uch oy ichida 12 milliard dollar ishlab topdi, bu bir yil oldingiga qaraganda deyarli besh baravar ko‘p. ExxonMobil’ning foydasi 7,1 milliard dollardan 14,5 milliard dollargacha ko‘tarildi.

Shu bilan birga, haydovchilar uchun xarajatlar keskin oshdi. Urush boshlanganidan beri WTI xom nefti taxminan 20% ga qimmatlashdi, o‘rtacha benzin narxi esa bir gallon uchun 2,98 dollardan 4,10 dollargacha ko‘tarildi. Trump’ning tanqididan so‘ng Chevron aksiyalari deyarli 2% ga tushdi, ExxonMobil aksiyalari ham biroz pasaydi.

Taqchillik milliardlar keltirmoqda

ExxonMobil va Chevron neft narxining keskin ko‘tarilishidan foyda ko‘rdi. Apreldan iyungacha WTI xom nefti o‘rtacha 92,45 dollarni tashkil etdi, bu birinchi chorakdagidan 27% ga yuqori.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Kompaniyalar qayta ishlashdan yanada ko‘proq daromad olishdi. Chevron ushbu biznesdan 4,9 milliard dollar ishlab topdi, bir yil oldin bu ko‘rsatkich 737 million dollarni tashkil etgan edi. ExxonMobil’ning qayta ishlashdan olgan foydasi, birinchi chorakda segment 1,3 milliard dollar zarar ko‘rganidan so‘ng, 5,5 milliard dollarga yetdi.

Asosiy sabab benzin, dizel va aviatsiya yoqilg‘isining yetishmasligi edi. Urush Hormuz bo‘g‘ozi orqali yuk tashishni cheklab qo‘ydi, Eron, Yaqin Sharqning boshqa qismlari va Rossiyadagi infratuzilmaga qilingan hujumlar esa mavjud quvvatlarni kamaytirdi. Ikkinchi chorakda jahon neftni qayta ishlash zavodlarining mahsulot ishlab chiqarishi kuniga taxminan 5 million barrelga kamaydi.

AQSH neftni qayta ishlash zavodlari qulay vaziyatga tushib qoldi. Iyul oyi oxiriga kelib, ular odatdagi 90% darajasiga nisbatan o‘rtacha 97% quvvat bilan ishlayotgan edi. Yoqilg‘i yetkazib berish qisqargan sari, neft kompaniyalari har bir barrelni qayta ishlashdan ko‘proq daromad olishdi.

Ikkala kompaniya ham ishlab chiqarishni oshirdi. Chevron ishlab chiqarishni kuniga 4 million barrelga yetkazdi, bu bir yil oldingiga nisbatan 20% ga ko‘p. ExxonMobil kuniga taxminan 4,5 million barrel ishlab chiqardi, uning Permian havzasidagi ishlab chiqarishi esa rekord darajaga yetdi.

Dastaklarsiz bosim

Trump’ning narxlarni pasaytirish haqidagi talabi qat’iy eshitiladi, ammo ExxonMobil va Chevron yoqilg‘i quyish shoxobchalarida benzin narxini bevosita belgilay olmaydi. Ular xom neft narxiga, qayta ishlash va tashish xarajatlariga, soliqlarga, yoqilg‘i zaxiralariga va shoxobcha egalari tomonidan olinadigan marjaga bog‘liq.

Oq uy Strategik neft zaxirasidan ko‘proq barrel chiqarish orqali neft yetkazib berishni ko‘paytirishga harakat qilishi mumkin. Biroq, uning zaxiralari allaqachon 1983-yil fevralidan beri eng past darajaga tushib ketgan. Rasmiylar faqat o‘tgan haftaning o‘zida bozorga qariyb 3 million barrel chiqardi.

Neftni qayta ishlash quvvatlarining yetishmasligi yana bir muammo hisoblanadi. AQSH neftni qayta ishlash zavodlari allaqachon o‘z imkoniyatlari darajasida ishlamoqda, yangi zavodlarni esa tezda qurib bo‘lmaydi va Yaqin Sharqdagi shikastlangan ob’ektlarni bir kechada tiklab bo‘lmaydi. Hatto arzonroq xom neft ham benzin narxining xuddi shunday tez pasayishiga kafolat bermaydi.

Hozirgacha Trump urush tez orada tugashini va’da qilish orqali bozorga ta’sir ko‘rsatishga muvaffaq bo‘ldi. Eron bilan ehtimoliy muzokaralar haqidagi xabarlardan so‘ng neft narxi bir kunda taxminan 5% ga tushdi. Ammo bozor ishtirokchilari prezidentning bayonotlariga kamroq munosabat bildirib, Hormuz bo‘g‘ozi orqali haqiqiy yuk tashishlarga ko‘proq e’tibor qaratmoqdalar.

Mustahkam xavfsizlik chegarasi

Trump’ning tanqidi hozircha ExxonMobil va Chevron rejalarini o‘zgartirmadi. Kompaniyalar ishlab chiqarishni ko‘paytirishda, neftni qayta ishlash zavodlarini to‘liq quvvatga yaqin rejimda ishlatishda hamda yuqori neft va yoqilg‘i narxlaridan foyda ko‘rishda davom etmoqdalar.

Reuters xabariga ko‘ra, Chevron hatto ko‘pchilik xodimlarga bir oylik asosiy ish haqining yarmiga teng maxsus bonus berishga qaror qilgan. Rahbariyat ushbu to‘lovni rekord darajadagi natijalar, xarajatlarning kamayishi va Hess sotib olinishidan kutilganidan tezroq olingan foyda bilan izohladi.

Qayta ishlashdan olinadigan yuqori daromadlar ham davom etishi mumkin. Yaqin Sharq va Rossiyadagi shikastlangan neftni qayta ishlash zavodlarini bir necha hafta ichida tiklab bo‘lmaydi, jahon neft va yoqilg‘i zaxiralari esa kamayishda davom etmoqda. AQSH Energetika axborot boshqarmasi hisob-kitoblariga ko‘ra, ikkinchi chorakda ular kuniga 5,1 million barrel tezlikda kamaygan.

Eng katta tahdid — bu tinchlik

Trump’ning tanqidi hali ExxonMobil va Chevron uchun jiddiy xavf tug‘dirayotgani yo‘q. Prezident kompaniyalarga ochiqchasiga bosim o‘tkazishi mumkin, ammo neft va yoqilg‘i taqchil bo‘lib turganda ularni narxlarni tushirishga tezda majbur qila olmaydi.

Neft gigantlari uchun haqiqiy xavf Oq uy emas, balki urushning tugashidir. Agar Hormuz bo‘g‘ozi orqali yuk tashish tiklansa, neftni qayta ishlash zavodlari normal ish rejimiga qaytsa va yoqilg‘i taqchilligi yo‘qolsa, kutilmagan katta foydalar qisqara boshlaydi. Ungacha ExxonMobil va Chevron, ehtimol, AQSH prezidenti xohlaganidan ko‘ra ko‘proq pul ishlashda davom etadi.