AI mehnat bozorini o‘zgartirmoqda, biroq ko‘pchilik kutgan tarzda emas

​Sun’iy intellekt ish joylarini tezda o‘zgartirishi kutilgandi: prognozlar unumdorlikning keskin oshishidan tortib, ommaviy ishsizlikkacha bo‘lgan ssenariylarni qamrab olgan. Generativ AI jadal rivojlana boshlaganiga uch yil bo‘ldi, ammo bu ikki keskin holatning hech biri yuz bermadi. Buning o‘rniga, izdan chiqishning dastlabki belgilari ayrim kasblarda va, ehtimol, eng muhimi, shu kasblarga kirishga urinayotganlar orasida namoyon bo‘lmoqda.

So‘nggi Goldman Sachs tadqiqoti vaziyatni real baholash uchun foydali mezon beradi. Bank hisob-kitoblariga ko‘ra, AI o‘tgan yil davomida AQShda oylik ish haqi to‘lanadigan xodimlar sonining o‘sishini taxminan 16 000 ta ish o‘rniga kamaytirgan, ishsizlikni esa atigi 0,1 foiz punktga oshirgan. Bu, albatta, ish o‘rinlari apokalipsisi emas, biroq sarlavhalardagi raqamlar ostida ancha katta o‘zgarishlar yashiringan.

Izdan chiqish avvalo yosh xodimlar orasida namoyon bo‘lmoqda

Eng aniq ogohlantirish AI allaqachon kundalik ishlarning salmoqli qismini bajara oladigan kasblardan kelmoqda. Stanford universitetining 2026-yilgi AI Index hisobotiga ko‘ra, AQShda 22–25 yoshdagi dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilar bandligi 2024-yildan beri qariyb 20 foizga kamaygan, yoshi kattaroq dasturchilar bandligi esa o‘sishda davom etgan.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Bu muammo yo‘qolgan ish o‘rinlarining bevosita sonidan ham kattaroq. An’anaga ko‘ra, kichik xodimlar avval sodda vazifalarni bajarish orqali tajriba orttiradi, keyin esa ko‘proq mulohaza va mas’uliyat talab qiladigan ishlarga o‘tadi. AI esa aynan shu dastlabki topshiriqlarni tobora ko‘proq bajara olmoqda.

PwC dunyo bo‘ylab 1 milliarddan ortiq ish e’lonini tahlil qilib, shunga o‘xshash o‘zgarishni aniqladi. AI ta’siri yuqori bo‘lgan AQShdagi boshlang‘ich darajadagi lavozimlarda tajribali xodimlarga xos bo‘lgan ko‘nikmalar, jumladan, mulohaza yuritish, yetakchilik va ijodkorlik tobora ko‘proq talab qilinmoqda.

“AI ilgari amaliy o‘rganish bosqichi vazifasini bajargan ayrim kundalik ishlarni yo‘q qilmoqda”, — dedi PwC’ning global ishchi kuchi bo‘yicha rahbari Pete Brown.

Agar yangi boshlovchilar ilgari tajriba orttirgan ishlarni mashinalar tobora ko‘proq bajarsa, kompaniyalar baribir ishga olishni istaydigan tajribali mutaxassislarni yetishtirishning boshqa yo‘lini topishi kerak bo‘ladi.

AI ish o‘rinlarini yo‘q qilishdan ko‘ra, ularni tezroq o‘zgartirmoqda

Kengroq manzara ancha kamroq keskinligicha qolmoqda. Xalqaro mehnat tashkiloti (ILO) hisob-kitoblariga ko‘ra, dunyo bo‘ylab har to‘rt xodimdan biri generativ AI bilan ma’lum darajada bog‘liq bo‘lgan ishda ishlaydi, biroq tashkilot bunday ta’sirni ish o‘rnining qisqarishi bilan adashtirmaslik kerakligini ta’kidlaydi.

Ma’muriy ishlar eng ko‘p ta’sirga uchraydigan yo‘nalishlardan bo‘lib qolmoqda, biroq AI moliya va dasturiy ta’minot ishlab chiqish kabi malakali kasblarga ham tobora kirib bormoqda. Ko‘p hollarda bu ishning o‘zini butunlay yo‘q qilishdan ko‘ra, odamlar bajaradigan vazifalarni o‘zgartirishni anglatadi.

Moliyaviy tahlilchi tadqiqotning dastlabki loyihasini tayyorlash uchun AI’dan foydalanishi mumkin, ammo tahlil mantiqan to‘g‘ri yoki yo‘qligini baribir o‘zi hal qiladi. Dasturiy ta’minot ishlab chiquvchi kodni tezroq yaratib, uni tekshirish va sinovdan o‘tkazishga ko‘proq vaqt ajratishi mumkin. Bu ayrim vazifalar uchun zarur xodimlar sonini kamaytirishi ehtimol, ammo kasbning o‘zini yo‘q qilmaydi.

Ta’sir dunyoning turli hududlarida har xil bo‘ladi

AI barcha mehnat bozorlariga bir xil tarzda ta’sir qilmaydi. Demografiya, ish haqi, ko‘nikmalar va tartibga solish texnologiyaning ishni almashtirishi yoki odamlarga uni tezroq bajarishda yordam berishi ehtimoliga ta’sir qiladi.

Singapurda hozir kompaniyalarning chorakdan ko‘prog‘i AI’dan foydalanadi, deya xabar beradi Inson kuchi vazirligi, biroq foydalanuvchilarning atigi 6,2 foizi xodimlar sonini qisqartirganini bildirgan. Kompaniyalar mavjud ish o‘rinlarini qayta loyihalashi yoki AI bilan bog‘liq yangi lavozimlar yaratishi ancha ehtimoliy bo‘lgan.

Hindiston boshqa hisob-kitobga duch kelmoqda. Uning texnologik xizmatlar va biznes-jarayonlarni autsorsing qilish sohalarida generativ AI tobora ko‘proq bajara oladigan raqamli xizmatlar bilan shug‘ullanuvchi millionlab odamlar ishlaydi. Qarib borayotgan iqtisodiyotlarga xodimlar tanqisligini yengishda yordam berishi mumkin bo‘lgan texnologiya ko‘p sonli oq yoqali ish o‘rinlarini yaratishi kerak bo‘lgan yosh iqtisodiyotlarda bosimni kuchaytirishi mumkin.

Yevropa boshqa yo‘ldan borishi mumkin. Kuchliroq bandlik himoyasi darhol ishdan bo‘shatishlarni kamroq uchraydigan holga aylantirishi, izdan chiqish esa vazifalarning o‘zgarishi, ishga qabul qilishning sekinlashishi va boshlang‘ich darajadagi lavozimlarning qisqarishi orqali namoyon bo‘lishi mumkin.

Farq tobora ko‘proq ko‘nikmalarga bog‘liq bo‘lishi mumkin

AI yangi turdagi ishlarga talabni ham yaratmoqda. PwC ma’lumotlariga ko‘ra, AI ko‘nikmalarini talab qiladigan ish o‘rinlari 2019-yildan beri 69 foizga o‘sgan, kengroq mehnat bozorida esa bu ko‘rsatkich 9 foizni tashkil etgan. Shunday ekan, asosiy tafovut AI’dan o‘z mulohazasi va tajribasi bilan birga foydalana oladigan xodimlar bilan ishi AI arzon bajara oladigan vazifalarga kuchli bog‘liq bo‘lgan xodimlar o‘rtasida bo‘lishi mumkin.

Qiyin qism — bir guruhdan ikkinchisiga o‘tishdir. Ish beruvchilar AI natijalarini nazorat qila oladigan, xatolarni aniqlaydigan va qarorlar qabul qiladigan odamlarni tobora ko‘proq istamoqda, biroq bunday qobiliyatlar odatda tajriba orqali shakllanadi. Agar kompaniyalar AI boshlang‘ich darajadagi ishlarni bajara olgani uchun yangi boshlovchilarni kamroq ishga olsa, keyinchalik tajribali xodimlarni yetishtiradigan kadrlar oqimini zaiflashtirish xavfi tug‘iladi.

Karyera zinapoyasining ilk pog‘onasi o‘zgarayotgan bo‘lishi mumkin

Ish o‘rinlari apokalipsisi yuz bermadi. Hozircha izdan chiqishning katta qismi ommaviy ishsizlikdan ko‘ra vazifalarning o‘zgarishi, ko‘nikmalarga qo‘yiladigan talablarning yangilanishi va ayrim guruhlarga bosim kuchayishi orqali namoyon bo‘lmoqda.

Yosh xodimlar buni birinchilardan bo‘lib his qilishi mumkin, chunki an’anaviy ravishda yangi boshlovchilarga beriladigan ishlar ko‘pincha AI yaxshi bajara oladigan ishlarning aynan o‘zidir. Shu sababli kompaniyalar boshlang‘ich darajadagi lavozimlar nima uchun kerakligi va xodimlar ishga kirgach qanday o‘rganishi haqidagi yondashuvini qayta ko‘rib chiqishiga to‘g‘ri kelishi mumkin.

Ehtimol, allaqachon yo‘qolib borayotgan narsa karyera haqidagi eski tasavvurdir: inson kasbga uning eng sodda ishlarini bajarishdan kirib keladi va asta-sekin yuqorilab boradi. Agar AI shu ilk qadamning katta qismini o‘z zimmasiga olsa, muammo nafaqat ish o‘rinlarini saqlab qolish, balki odamlarning bu kasblarda mahoratli bo‘lishiga imkon beradigan yangi yo‘lni topishdan iborat bo‘ladi.