Tim Kuk davrining yakuni: u Stiv Jobsdan o‘zib ketdimi?

​Tim Kuk ushbu lavozimda 15 yil ishlaganidan so‘ng Apple bosh direktori lavozimidan ketmoqda. Bu davrda Apple nafaqat ko‘plab yangi gadjetlar va xizmatlarni ishga tushirdi, balki dunyodagi eng qimmat kompaniyalardan biriga aylandi. Ammo Kukni Stiv Jobs bilan taqqoslaganda, qaysi biri muvaffaqiyatliroq rahbar bo‘lgan?

Bosh direktor sifatidagi so‘nggi kun

1-sentabr kuni Tim Kuk Apple bosh direktori lavozimidan ketadi, biroq kompaniyani butunlay tark etmaydi. Kuk ijrochi rais lavozimini egallaydi va ayrim strategik masalalar, jumladan, Apple’ning AQSh va Xitoy hukumatlari bilan munosabatlari bilan shug‘ullanishda davom etadi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Yangi bosh direktor 51 yoshli Jon Ternus bo‘ladi. U Apple’da qariyb 25 yil ishlagan va faoliyatini Mac kompyuterlari ustida ishlagan muhandis sifatida boshlagan. Keyinchalik Ternus iPad, AirPods va iPhone qurilmalarining ishlab chiqilishini nazorat qildi, so‘ng kompaniyaning butun apparat muhandisligi yo‘nalishiga rahbarlik qila boshladi.

Kuk taxminan ikki yil avval Ternusni o‘zining vorisi sifatida jiddiy ko‘rib chiqa boshlagan. Rahbariyat almashinuvi e’lon qilingach, u xodimlarga Apple kelajagini ishonib topshirish uchun undan ko‘ra ko‘proq ishona oladigan boshqa hech kim yo‘qligini aytdi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Ternus deyarli darhol o‘zining ilk jiddiy sinoviga duch keladi. 9-sentabr kuni u yangi lavozimdagi ilk yirik taqdimotini o‘tkazadi. Apple iPhone’larning yangi avlodini taqdim etishi kutilmoqda, shuningdek, kompaniyaning ilk buklanadigan smartfoni ham namoyish etiladi. IDC ma’lumotlariga ko‘ra, buklanadigan iPhone yetkazib berish hajmi 2027-yilga borib 17 million donadan oshishi mumkin.

Apple biznesi qanday o‘zgardi

Kuk 2011-yil avgustida Apple boshqaruvini qo‘lga olganida, kompaniya qiymati 350 milliard dollardan sal kam edi. Hozir uning bozor kapitallashuvi qariyb 4 trillion dollarni tashkil etadi, ya’ni o‘n baravardan ko‘proq oshgan. Shu davrda yillik daromad qariyb to‘rt baravar ko‘payib, 416 milliard dollarga yetdi. 2025-yil sentabrida yakunlangan moliyaviy yil uchun sof foyda 112 milliard dollarni tashkil etdi — bu Apple Kuk davri boshida topgan foydadan qariyb sakkiz baravar ko‘p.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Apple ekotizimining ko‘lami ham keskin kengaydi. 2011-yilda dunyo bo‘ylab taxminan 200 millionta faol Apple qurilmasi bor edi. 2026-yil boshiga kelib, bu ko‘rsatkich 2,5 milliarddan oshdi. Shu bilan birga, kompaniya iPhone qatorini qimmatroq Pro va Max modellari bilan kengaytirdi. iPhone’ning o‘rtacha sotuv narxi 2011-yildagi 712 dollardan 2025-yilda 1 070 dollargacha ko‘tarildi.

Kuk rahbarligi davrida bir nechta yirik yangi mahsulotlar ham paydo bo‘ldi. Apple Watch 2015-yilda ishga tushirildi va aqlli soatlar toifasidagi eng ommabop qurilmalardan biriga aylandi. 2016-yilda Apple AirPods’ni taqdim etdi va bu to‘liq simsiz quloqchinlarning ommalashishiga yordam berdi. Yana bir muhim qadam Mac kompyuterlarining Intel protsessorlaridan Apple’ning o‘z M-seriyali chiplariga o‘tishi bo‘ldi. Bu kompaniyaga energiya sarfini kamaytirgan holda unumdorlikni oshirish imkonini berdi.

Xizmatlar yana bir muhim o‘sish manbaiga aylandi. Kuk davrida Apple Apple Pay, Apple Music, TV+, Arcade, Fitness+ va boshqa obuna asosidagi mahsulotlarni ishga tushirdi. 2011-yilda xizmatlar daromadning faqat kichik qismini tashkil etardi. Bugun esa ular Kuk bosh direktor bo‘lgan paytda butun kompaniya topgan daromaddan ham ko‘proq mablag‘ keltirmoqda.

Har bir loyiha ham muvaffaqiyatli bo‘lavermadi

Kuk davrining asosiy tanqidi shundan iboratki, 15 yil davomida Apple iPhone miqyosidagi boshqa bir mahsulotni yarata olmadi. Kompaniya 2024-yilda loyihani to‘xtatishdan oldin o‘z avtomobilini ishlab chiqishga yillar va milliardlab dollar sarfladi. Vision Pro ham ommaviy qurilmaga aylana olmadi: garnitura haddan tashqari qimmat va og‘ir bo‘lib chiqdi, sotuvlar esa cheklangan darajada qoldi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Apple’ning sun’iy intellekt sohasida ortda qolishi yanada og‘riqli bo‘ldi. 2022-yilda ChatGPT ishga tushirilganidan so‘ng, Apple o‘zining AI ishlanmalarini jadallashtira boshladi, biroq Apple Intelligence’ning dastlabki ishga tushirilishi muvaffaqiyatsiz kechdi. Kompaniya AI bo‘linmasi rahbariyatini o‘zgartirdi va Siri uchun mas’uliyatni qayta taqsimladi, keyin esa ovozli yordamchini Google Gemini texnologiyasi asosida qayta qurishga qaror qildi. Bu Apple’ning o‘z AI jamoasining ayrim a’zolarini norozi qildi va keyingi ketishlarga sabab bo‘ldi.

Shu bilan birga, Apple raqiblariga qaraganda AI infratuzilmasiga ancha kam mablag‘ sarfladi. Uning iyun choragidagi kapital xarajatlari 2,46 milliard dollarni tashkil etdi, Alphabet, Amazon, Meta va Microsoft esa 2026-yilda har biri 100 milliard dollardan ko‘proq sarflashni rejalashtirgan. Apple juda ko‘p ma’lumotlar markazlarini qurish o‘rniga, ayrim so‘rovlarni bevosita iPhone va Mac qurilmalarida qayta ishlashga, murakkabroq vazifalarni esa bulutga yuborishga e’tibor qaratdi.

Kompaniya kadrlar bilan bog‘liq muammolarga ham duch keldi. Apple’ning yuzlab sobiq xodimlari OpenAI’ning apparat qurilmalari bo‘linmasiga qo‘shildi, Apple esa Vision Pro, gaming va immersiv video ustida ishlagan jamoalarni qisqartirdi. Shu bilan birga, kompaniya muhim muhandislarni ushlab qolish va keyingi ketishlarning oldini olish uchun qo‘shimcha bonuslar hamda lavozim ko‘tarishlardan foydalanishga majbur bo‘ldi.

Qaysi biri yaxshiroq Apple bosh direktori bo‘lgan?

Bu muvaffaqiyatsizliklarga qaramay, Kuk davrini zaif deb ta’riflash qiyin. U chinakam inqilobiy hech narsa yaratmadi, biroq Jobs barpo etgan poydevorni ancha yirik va daromadli biznesga aylantira oldi. Shu sababli ikki rahbarni faqat moliyaviy natijalar asosida taqqoslash noto‘g‘ri bo‘ladi: ularning har biri Apple tarixida turlicha rol o‘ynagan.

Ular o‘rtasidagi farqning yaxshi misoli iPhone hajmidir. 2010-yilda Jobs raqiblarning katta smartfonlarini omma oldida masxara qilib, iste’molchilar bir qo‘lda ushlash qiyin bo‘lgan qurilmalarni xohlamasligini aytgan. Kuk esa pragmatikroq yondashuvni namoyish etdi. 2014-yilda Apple 4,7 dyuymli ekranli iPhone 6 va 5,5 dyuymli ekranli iPhone 6 Plus’ni taqdim etdi va shu tariqa kattaroq smartfonlarga bo‘lgan ortib borayotgan talabga moslashdi. Bu qaror o‘zini oqladi: Apple yangi iPhone’larning dastlabki uch kunida 10 million donadan ko‘proq sotib, kompaniya rekordini o‘rnatdi.

Bu yondashuv Kuk davrining katta qismini tavsiflaydi. U iste’molchilarni butunlay yangi turdagi qurilmaga ehtiyojlari borligiga ishontirishga ancha kam moyil bo‘lib, mavjud talabga ko‘proq javob berardi. Kattaroq ekranlar, qimmatroq iPhone modellari va Apple ekotizimining kengayishi kompaniyaga o‘sishda davom etish imkonini berdi.

Shu sababli bu ikki rahbardan qaysi biri muvaffaqiyatliroq bo‘lganini qat’iy aytishning imkoni yo‘q. Jobs texnologiya sanoatining o‘ziga ko‘proq ta’sir ko‘rsatdi va hanuzgacha Apple biznesining poydevorini tashkil etuvchi mahsulotlarni yaratdi. Kuk esa menejer sifatida kuchliroq ekanini isbotladi: u Jobs qoldirgan kompaniyani ko‘p karra kengaytirdi va Apple asoschisisiz ham o‘sishda davom eta olishini ko‘rsatdi.

Ternus nimani meros qilib oladi

Kukning asosiy merosi — avvalgiga qaraganda bitta mahsulotga ancha kam bog‘liq bo‘lgan Apple. iPhone’dan tashqari, kompaniya xizmatlardan o‘nlab milliard dollar daromad oladi, soatlar, quloqchinlar, kompyuterlar va planshetlar sotadi hamda 2,5 milliardta faol qurilmadan iborat ekotizimni yaratgan. Yangi bosh direktor bu poydevorni qayta qurishiga hojat yo‘q, biroq uni keyingi bosqichga qayerga olib borishni hal qilishi kerak.

Apple AI sohasida raqiblariga yetib olishi, yangi ommaviy mahsulot toifalarini topishi va ayni paytda iPhone mavqeini saqlab qolishi kerak. Kuk Ternusga o‘zi meros qilib olgan kompaniyadan ancha yirikroq kompaniyani topshirmoqda, biroq navbatdagi katta yutuqni yangi bosh direktor topishi kerak bo‘ladi.