SpaceX va Bitcoin o‘rtasida qanday umumiylik bor?

​SpaceX raketalar ishlab chiqaradi. Bitcoin — raqamli pul. Ular mutlaqo boshqa olamlarga tegishlidek ko‘rinadi, ammo ularni bog‘laydigan kutilmagan bir g‘oya bor: ikkalasi ham investorlardan hali mavjud bo‘lmagan kelajakka ishonishni talab qiladi.

Kelajak uchun ikki xil tikish

“SpaceX va Bitcoin men uchun, aslida, bir xil narsa”, — dedi yaqinda tajribali makroinvestor Jordi Visser Anthony Pomplianoga. Ular nima qilishidan ko‘ra, odamlar nega ular uchun shuncha pul to‘lashga tayyorligi haqida gapirdi: har ikki holatda ham bugungi baholar ro‘yobga chiqishi uchun yillar kerak bo‘lishi mumkin bo‘lgan kutishlarga kuchli bog‘liq.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

SpaceX bo‘yicha investorlar bugungi raketa va sun’iy yo‘ldosh bizneslari oxir-oqibat Yer tashqarisidagi ancha yirik iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatlashi mumkinligiga tikishmoqda. Bitcoin esa boshqa tasavvurni taklif qiladi: kamyob raqamli aktiv moliya tizimining tobora muhim qismiga aylanishi mumkin.

Visserning ta’kidlashicha, bu an’anaviy baholashni nihoyatda qiyinlashtiradi. “Biror narsaning bahosi bo‘lmasa, u ortiqcha yoki past baholangan bo‘lishi mumkin emas”, — dedi u. “Bu to‘liq taxmin.” Bu, ayniqsa SpaceX holatida, haddan tashqari keskin fikr bo‘lishi mumkin, ammo ikkala aktiv narxida kelajak haqidagi g‘ayrioddiy darajadagi kutishlar allaqachon aks etganini anglatadi.

SpaceX’da baholash mumkin bo‘lgan biznes bor

SpaceX shunchaki Mars haqidagi orzuni sotmayapti. Kompaniyaning allaqachon mijozlari, hukumat shartnomalari va milliardlab dollar daromad keltirayotgan bizneslari bor; Starlink esa kompaniyaning tobora muhim qismiga aylanmoqda. SpaceX tijoriy mijozlar va hukumatlar uchun sun’iy yo‘ldoshlarni uchirish hamda yuklarni tashish orqali ham daromad oladi.

Qiyinroq savol — keyin nima bo‘ladi? Starship ancha katta yuklarni tashish va to‘liq qayta foydalanish uchun ishlab chiqilgan bo‘lib, bu uskunalarni orbitaga olib chiqish xarajatlarini kamaytirishi mumkin. SpaceX, shuningdek, orbitadagi hisoblash texnologiyalarini ham ko‘zlamoqda, uzoq muddatli rejalari esa hanuz Oy va Marsni o‘z ichiga oladi.

Shu sababli investorlar tayanadigan aniq asosga ega, biroq SpaceX atrofidagi hayajonning katta qismi o‘n yildan keyin tubdan boshqacha ko‘rinishi mumkin bo‘lgan bozorlarga asoslangan. Bugungi bizneslardan olinadigan daromadni o‘lchash mumkin. Arzon va tez-tez amalga oshiriladigan kosmik parvozlar atrofida shakllanadigan iqtisodiyotning yakuniy hajmini esa o‘lchab bo‘lmaydi. 

Bitcoin’ga qanday narx belgilash mumkin?

Bitcoin bu muammoni yanada noodatiy qiladi, chunki uning ortida biznes yo‘q. Unda daromad, foyda yoki dividendlar mavjud emas, shuningdek, bugungi investitsiyani ertangi kunning yuqoriroq daromadiga aylantirishi kutiladigan boshqaruv jamoasi ham yo‘q.

Biroq uning taklifini oldindan bashorat qilish nihoyatda oson. Bitcoin qoidalari mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan jami miqdorni 21 million coin bilan cheklaydi, yangi chiqarilish hajmi esa vaqt o‘tishi bilan bosqichma-bosqich kamayadi. Talab oshsa, maynerlar uni qondirish uchun shunchaki ko‘proq ishlab chiqara olmaydi.

Qiyin qism — talab. Oxir-oqibat qancha odam va institut Bitcoin’ni xohlaydi? U qiymatni saqlash vositasi sifatida oltin bilan yonma-yon kattaroq o‘rin egallaydimi yoki o‘zgaruvchan muqobil aktiv bo‘lib qoladimi?

Investorlar bu savollar atrofida oltin bilan taqqoslashlardan tortib, adoption egri chiziqlari va onchain ko‘rsatkichlargacha ko‘plab modellar yaratishgan. Ammo ular haq bo‘lgan-bo‘lmaganini oxir-oqibat ko‘rsatib beradigan kelajakdagi daromad hisoboti mavjud emas.

Mo‘llik kamyoblik bilan uchrashadi

Ehtimol, eng qiziq bog‘liqlik ular o‘rtasidagi ulkan farqdir. SpaceX kosmosga chiqish imkoniyatini arzonroq va kengroq ommalashtirishga, nihoyatda kamyob narsani mo‘lroq narsaga aylantirishga urinmoqda.

Qayta foydalaniladigan raketalar bu g‘oyaning markazida turadi. Har bir parvozdan keyin uchirish vositasining asosiy qismlarini tashlab yuborish o‘rniga, SpaceX ulardan qayta-qayta foydalanib, xarajatlarni kamaytirishni va iqtisodiy jihatdan amalga oshirish mumkin bo‘lgan parvozlar sonini keskin oshirishni istaydi.

Bitcoin esa qarama-qarshi g‘oya asosida yaratilgan. U qanchalik ommalashmasin, uning maksimal taklifi oshmaydi. Agar ko‘proq investor uni xohlasa, ular bir xil cheklangan coin zaxirasi uchun raqobatlashishi kerak.

Qarama-qarshilik deyarli simmetrik. SpaceX kamyob narsaga kirish imkoniyatini mo‘lroq qilish orqali qiymat yaratishga urinmoqda, Bitcoin esa o‘z kamyobligi yo‘qolib ketmasligini ta’minlashdan katta joziba oladi. Shunga qaramay, ikkalasi ham bir xil noma’lum omilga bog‘liq: oxir-oqibat ular yaratadigan imkoniyatlarni yetarlicha odam xohlaydimi yoki yo‘qmi.

Investorlar hayajoni qayerga yo‘nalmoqda

SpaceX’ning ommaviy debyuti investorlarning istiqbolli texnologik loyihalarga ishtiyoqini yaqqol namoyish etdi. Uning IPO’si dastlabki 75B dollarlik taklif uchun 250B dollardan ortiq buyurtma jalb qildi, AI kompaniyalari va infratuzilma loyihalari esa ulkan miqdordagi kapitalni jalb qilishda davom etdi.

Bitcoin ham yana sur’at oldi. U so‘nggi uch oyda 40% dan ko‘proqqa oshdi, AQShdagi spot Bitcoin ETF’lari esa 25-sentabrgacha bo‘lgan haftada 2,4B dollar jalb qildi — qariyb bir yil ichidagi eng kuchli haftalik oqim. Bu o‘sish ularning 2026-yildagi sof oqimlarini iyul oyida deyarli 5,8B dollar manfiy bo‘lganidan keyin yana ijobiy hududga olib chiqdi.

Bu ikkisi aynan bir xil mablag‘ uchun raqobatlashmasligi mumkin, ammo investorlar e’tibori uchun raqobatlashadi. Bu e’tibor kripto, AI va boshqa rivojlanayotgan texnologiyalar o‘rtasida hayratlanarli darajada tez ko‘chishi mumkin; Bitcoin’ning yaqindagi tiklanishi esa kelajak haqidagi bir tasavvurga bo‘lgan ishtiyoq boshqasiga zarar yetkazishi shart emasligini ko‘rsatadi.

Kelajak qancha turadi?

SpaceX investorlari mavjud biznesdan boshlashi, so‘ng uning qanchalik katta bo‘lishi mumkinligi haqida tobora dadilroq farazlar qilishi mumkin. Bitcoin investorlari aktiv qanchalik kamyob bo‘lishini aniq biladi, ammo bu kamyoblik qancha talabni jalb qilishini taxmin qilishi kerak.

Bugun har ikkala kelajakni ham katta ishonch bilan bashorat qilib bo‘lmaydi. Qayta foydalaniladigan raketalardagi keyingi yutuqlar hozirda ehtimoldan yiroqdek tuyuladigan bozorlarni yaratishi mumkin, xuddi kengroq qabul qilinish Bitcoin’ga global moliyada ancha katta rol berishi mumkin bo‘lgani kabi.

Ehtimol, Visserning noodatiy taqqoslovidagi eng kuchli jihat ham shudir. SpaceX investorlardan kosmosga chiqish odatiy holga aylansa, nima bo‘lishini tasavvur qilishni so‘ramoqda. Bitcoin esa raqamli kamyoblik o‘nlab yillar davomida muhim bo‘lish darajasida qimmatli bo‘lib qolsa, nima bo‘lishini tasavvur qilishni so‘ramoqda.