Blokcheyn yukga aylanmoqda: kripto-loyihalar L2 tarmoqlaridan nega voz kechmoqda

Bundan bir necha yil avval o‘z Layer 2 blokcheynini ishga tushirish deyarli har qanday yirik kripto-loyiha uchun zarur qadam hisoblanardi. Ammo 2026-yilda bir nechta taniqli L2 tarmoqlari yopildi yoki o‘z blokcheynlaridan voz kechdi. Nega loyihalar endi o‘z tarmoqlari uchun to‘lashni istamayapti va bu bozor kelajagi haqida nimani anglatadi?

Oktyabr boshida Blast ushbu inqirozning eng ko‘zga ko‘ringan misollaridan biriga aylandi. Mainnet ishga tushirilishidan oldin foydalanuvchilar daromadlilik va airdrop kutishlari bilan loyihaga yuzlab million dollar kiritdi. Ikki yarim yil o‘tgach, atigi qariyb $32 million qoldi va loyiha rasman «o‘lik» deb e’lon qilindi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

To‘rt kun o‘tib, Pudgy Penguins bosh kompaniyasi ishlab chiqqan, iste’molchilarga yo‘naltirilgan L2 — Abstract — yopilishini e’lon qildi. Loopring, ZERϴ Network va Botanix esa allaqachon faoliyatini to‘xtatgan edi. Biroq L2 bozori o‘zi yo‘qolib ketmadi. 

L2BEAT ma’lumotlariga ko‘ra, Layer 2 tarmoqlarida taxminan $41,7 milliard himoyalangan, biroq bu summaning qariyb 63%i faqat Base va Arbitrum hissasiga to‘g‘ri keladi.

$2 milliarddan tarmoq yopilishigacha

Blast 2023-yil oxirida mahalliy daromadlilik modeli bilan ishga tushdi: tarmoq ichida saqlangan ETH va steyblkoinlar egalari uchun avtomatik daromad keltirar edi. Loyiha Paradigm va Standard Crypto’dan $20 million jalb qilib, yangi bozor siklining eng ko‘p muhokama qilingan L2 tarmoqlaridan biriga tezda aylandi.

Talabning katta qismi ballar va airdrop istiqboli bilan bog‘liq edi. BLAST tokeni tarqatilgach, faollik pasaya boshladi va 2026-yil 2-oktyabrda jamoa tarmoq yopilishini e’lon qildi. Dasturchilar loyihaning iqtisodiyotini bevosita sabab sifatida ko‘rsatdi: operatsion xarajatlar daromaddan oshib ketgan va ular barqaror biznes modeli uchun real yo‘lni ko‘rmagan.

Abstract ham shunga o‘xshash muammoga duch keldi, garchi tarmoqni bo‘sh deb atash qiyin bo‘lsa-da. Faoliyati davomida u 400 000 dan ortiq foydalanuvchini jalb qildi va 325 milliondan ziyod tranzaksiyani qayta ishladi. Shunga qaramay, Igloo L2’ni taxminan bir yarim yil moliyalashtirdi va CEO Luca Netzning aytishicha, undan «o‘nlab million dollar» zarar ko‘rdi.

O‘sish to‘xtadi, likvidlik cheklanganligicha qoldi va institutsional talab yuzaga kelmadi. Kompaniya token chiqarib, qo‘shimcha kapital jalb qilish orqali tarmoq umrini uzaytirishi mumkin edi, biroq bu variantni rad etdi. Abstract 15-dekabrda faoliyatini to‘xtatadi.

Texnologik yetakchilik ham himoya bermadi. ZK-rolluplarining kashshoflaridan biri Loopring jamoa sezilarli talab yo‘qligini tan olgach, 28-iyun kuni DEX va L2 faoliyatini to‘xtatdi.

Biroq yopilishlarning bu to‘lqini Ethereum masshtabini kengaytirish keraksiz bo‘lib qoldi, degani emas.

Hozirda Base taxminan $15,5 milliard qiymatni himoyalamoqda, Arbitrum esa yana $11 milliardga to‘g‘ri keladi. Buning o‘rniga, kapital va foydalanuvchilar allaqachon likvidlik, ilovalar va keng auditoriyaga kirishni taklif etayotgan tarmoqlarda jamlanayotganga o‘xshaydi.

Tarmoqlar operatsion xarajatga aylanmoqda

Ayrim jamoalar 2026-yilda o‘z tarmoqlarini saqlash haddan tashqari qimmatlashguncha kutmaslikka qaror qildi. Sophon o‘z L2’sini yuritish xarajatlarini hisoblab, boshqacha xulosaga keldi: tarmoqni yopish va mahsulotlarini Base ’ga ko‘chirish.

Dasturchilar infratuzilma, rollup xizmatlari, ma’lumotlar va tegishli vositalarga yiliga taxminan $3,4 million sarflayotgan edi. Migratsiyadan so‘ng jamoa yiliga qariyb $3 million tejashni va ushbu mablag‘larni ilovalarni rivojlantirishga yo‘naltirishni kutmoqda.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Sophonning qarori ayniqsa e’tiborlidir, chunki loyiha o‘z tarmog‘ini saqlash imkoniyatini yo‘qotmagan edi. U shunchaki blokcheynga egalik qilish xarajatlarni oqlamaydigan afzalliklar berishi, degan xulosaga keldi. Alohida infratuzilma o‘rniga jamoa mavjud foydalanuvchilar va likvidlikka ega, shakllangan L2’ni tanladi.

Zerion ham shunga o‘xshash xulosaga keldi. May oyida kompaniya ZERϴ Network’ni yopdi va resurslarni asosiy mahsulotlariga — hamyoni va API’iga — yo‘naltirdi.

Botanix boshqacha yo‘l tutdi. Loyiha EVM bilan mos Bitcoin L2’ni ishlab chiqishga qariyb to‘rt yil sarfladi va mukofotlar bilan rag‘batlantirilgan faollikdan ko‘ra haqiqiy talabni o‘lchash uchun token imtiyozlaridan ataylab voz kechdi.

Faoliyati davomida tarmoq 26 milliondan ortiq tranzaksiyani qayta ishladi va 176 000 dan ziyod manzilni jalb qildi. Biroq bu ko‘rsatkichlar barqaror talabga aylanmadi va dasturchilar iyun oyida loyiha yopilishini e’lon qildi.

Infratuzilma provayderlari ham muammoni tan oldi. May oyida rollup va sequencer yechimlari ishlab chiquvchisi Syndicate Labs yopildi. Jamoa bozor keskin qisqarganini, ishga tushirilayotgan har bir yangi tarmoqqa nisbatan bir nechta loyiha faoliyatini jimgina to‘xtatayotganini bildirdi.

L2 tarmoqlari nimani taklif qilishi kerakligi haqidagi tushuncha ham o‘zgarmoqda. 2026-yilda Vitalik Buterin Layer 2 yechimlari asosan asosiy blokcheynni masshtablash uchun mo‘ljallangan dastlabki model endi joriy sharoitlarni aks ettirmasligini aytdi.

Ethereumning asosiy qatlami o‘tkazuvchanlik qobiliyatini kutilganidan tezroq oshirmoqda, demak, «xuddi shu ekotizim, faqat arzonroq»ni taklif qilish endi yetarli emas.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Keyinchalik Ethereum Foundation shunga o‘xshash yondashuvni bayon qildi: L2 tarmoqlari maxfiylik, yuqori unumdorlik yoki noyob foydalanish holatlari kabi o‘z ixtisosligini taklif qilishi kerak. Aks holda, yangi tarmoq aniq ustunliksiz ayni foydalanuvchilar uchun Base, Arbitrum va asosiy qatlam bilan raqobatlashishga majbur bo‘ladi.

Lightning rivojlanmoqda, ammo nish yechimligicha qolmoqda

Bitcoin muammoning boshqa ko‘rinishiga duch kelmoqda. Unda Ethereumdagidek ko‘p raqobatlashuvchi Layer 2 tarmoqlari yo‘q, biroq uning eng mashhur masshtablash texnologiyasi yillar davomida mavjud bo‘lsa-da, to‘lovlar uchun yaqqol standartga aylanmadi.

Yirik birjalar va hamyonlar Lightning ’ni qo‘llab-quvvatlashda davom etmoqda. 2026-yilda Square ham AQShdagi mos savdogarlarga tarmoq orqali Bitcoin qabul qilish imkoniyatini avtomatik yoqa boshladi. Savdogarlar to‘lovlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri dollarda qabul qilishlari mumkin, yil oxirigacha komissiyalar 0% etib belgilangan.

Lightning Labs ham infratuzilmani soddalashtirishda davom etmoqda. Yozda u texnik murakkablikning katta qismini API ortiga yashiradigan Wavelength asboblar to‘plamini taqdim etdi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Biroq texnologik rivojlanish amaldagi qabul qilinishdan tezroq davom etmoqda.

CoinGate ma’lumotlariga ko‘ra, xizmat 2026-yilning birinchi yarmida 782 403 ta kriptovalyuta to‘lovini qayta ishladi. Bitcoin tranzaksiyalarning 21%ini tashkil etdi, biroq Bitcoin to‘lovlarining atigi 9,6%i Lightning orqali amalga oshirildi.

Bitcoin, shuningdek, barcha tranzaksiyalarning 22,1%ini tashkil etgan USDCga xizmat statistikalarida yetakchi o‘rnini boy berdi. Bu USDCga to‘lovlarda muhim ustunlik beradi.

Lightning Bitcoin o‘tkazmalarini arzonroq va tezroq qiladi, biroq aktiv narxining volatilligini bartaraf etmaydi. Steyblkoin esa, aksincha, past xarajatli hisob-kitoblarni prognoz qilinadigan hisob birligi bilan birlashtiradi.

Texnik to‘siqlar ham saqlanib qolmoqda. Lightning to‘lov kanallarida likvidlikni, likvidlikning to‘g‘ri taqsimlanishini va tranzaksiyalarni marshrutlashni talab qiladi. Xizmat bu murakkablikni foydalanuvchilardan qanchalik samarali yashirsa, mas’uliyat hamyon, birja yoki to‘lov provayderiga shunchalik ko‘proq yuklanadi.

Loyiha tarixi ayni muammoning boshqa tomonini ko‘rsatadi: hatto texnik jihatdan yetuk tarmoq ham tranzaksiyalarni arzonroq va tezroq qilgani uchungina ommaviy qabul qilinishga erishmaydi.

Oxir-oqibat, foydalanuvchilarga L2 tarmog‘ining o‘zi kerak emas. Ularga muayyan mahsulot — to‘lov, ayirboshlash, o‘yin, kredit yoki pul o‘tkazmasi — kerak. Shu sababli, 2026-yildagi voqealar Layer 2 tarmoqlari yakunidan ko‘ra, ularni shunchaki mavjud bo‘lishi uchun ishga tushirish amaliyotining yakuniga ko‘proq o‘xshaydi.

Xususiy Layer 2 blokcheyni endi nafaqat qanday ishlashini, balki umuman nega mavjud bo‘lishi kerakligini ham tushuntirishi lozim.