AI rivojlanishi nima uchun sekinlashishi mumkin: taraqqiyot chegaralari

​Texnologiya gigantlari sun’iy intellektga yuzlab milliard dollar investitsiya qilmoqda. Ammo tobora kuchliroq modellar yaratish poygasi xarajatlarning oshishi, resurslar tanqisligi va investorlar shubhasining kuchayishi bilan to‘qnash kelmoqda. AI o‘z imkoniyatlari chegarasiga yaqinlashyaptimi?

Yetarli bo‘lmasligi mumkin bo‘lgan milliardlar

Broadcom bosh direktori Hock Tan kapital tanqisligi AI rivojlanishidagi eng katta to‘siq ga aylanishi mumkinligidan ogohlantirdi. Singapurdagi konferensiyada so‘zlagan u chiplar, xotira va elektr energiyasi tanqisligi ishlab chiqarish quvvatlari hamda infratuzilma kengayishi bilan vaqt o‘tishi bilan yumshashi mumkinligini ta’kidladi. Biroq kapitaldan foydalanish imkoniyati sanoat kelajakdagi o‘sishining asosiy chekloviga aylanishi mumkin.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Eng yirik texnologiya kompaniyalari AI infratuzilmasiga sarflanadigan xarajatlarni oshirishda davom etmoqda. 2026-yilning ikkinchi choragida Microsoft, Alphabet, Amazon va Meta kompaniyalarining jami kapital xarajatlari $165 milliardga yetdi — bu bir yil avvalgidan 87% ko‘p. Ushbu mablag‘larning salmoqli qismi data-markazlar qurish va AI modellarini o‘qitish hamda ishga tushirish uchun zarur uskunalarni xarid qilishga yo‘naltirilmoqda.

Ulkan xarajatlar fonida Intel bosh direktori Lip-Bu Tan yana bir muammoni — kapital qiymati va investitsiyalarni qoplash uchun zarur vaqtni ta’kidladi. Obligatsiyalar daromadliligining oshishi qarz olishni qimmatlashtirib, data-markazlar qurish va uskunalar xarid qilish xarajatlarini ko‘paytirmoqda. Ayni paytda investorlar AI’ga kiritilgan ulkan investitsiyalar qachon foyda keltira boshlashini bilishni istamoqda.

Shunga qaramay, rahbarlarning hech biri yaqin bir necha yil ichida AI sanoatida keskin sekinlashuvni kutmayapti. Hock Tan hisoblash quvvatiga bo‘lgan talab 2029-yilgacha, ehtimol 2030-yilga qadar taklifdan yuqori bo‘lishini prognoz qilmoqda. Shu bilan birga, Broadcom bosh direktori sanoat istiqbollarini tushunmasdan AI’ga pul tikayotgan investorlarni tanqid qildi. “Ko‘plab investorlar nimaga investitsiya qilayotganini umuman tushunmaydi, ammo juda yuqori umidlar qiladi va oxir-oqibat bu kazino o‘yiniga o‘xshab qolganini anglaydi”, dedi u.

AI jismoniy cheklovlarga duch kelganda

Yetarli moliyalashtirish mavjud bo‘lsa ham, elektr energiyasi tanqisligi sababli AI rivojlanishi sekinlashishi mumkin. Xalqaro energetika agentligi (IEA) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyodagi data-markazlar 2025-yilda 485 TWh elektr energiyasi iste’mol qilgan — bu avvalgi yilga nisbatan 17% ko‘p. AI’ga yo‘naltirilgan data-markazlarning elektr iste’moli 50% ga oshgan. 2030-yilga borib data-markazlarning jami elektr iste’moli 950 TWh ga yoki global elektr talabi­ning qariyb 3% iga yetishi mumkin.

Muammo faqat mavjud elektr energiyasi miqdorida emas, balki yangi obyektlarni elektr tarmoqlariga ulash imkoniyatida ham. IEA hisob-kitoblariga ko‘ra, rejalashtirilgan data-markazlar quvvatining qariyb 20% i tarmoq infratuzilmasi cheklovlari sababli kechikishlarga duch kelishi mumkin. Masalan, rivojlangan mamlakatlarda yangi elektr uzatish liniyalarini qurish to‘rt yildan sakkiz yilgacha vaqt oladi. Shu bilan birga, transformatorlar va kabellarni yetkazib berish muddati so‘nggi uch yil ichida ikki baravar uzaygan.

Yana bir cheklov — ilg‘or chiplar ishlab chiqarishidir. Eng zamonaviy yarimo‘tkazgichlarni ishlab chiqarishda qo‘llaniladigan uskunalarni tayyorlaydigan Niderlandiyaning ASML kompaniyasi AI sanoatidan keladigan talab kamida 2028-yilgacha taklifdan yuqori bo‘lishini kutmoqda. Mijozlar 2029–2030-yillarda uskunalarni yetkazib berish haqida allaqachon so‘rayotgani sababli kompaniya ishlab chiqarish quvvatini kengaytirish imkoniyatini ko‘rib chiqmoqda.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Shu bilan birga, data-markazlarga qo‘yiladigan talablar ortib bormoqda. IEA hisob-kitoblariga ko‘ra, AI serverlarining elektr iste’moli 2020–2025-yillarda 11 baravar oshgan va 2027-yilgacha yana to‘rt baravar ko‘payishi mumkin. Katta muzlatkich hajmidagi bitta server shkafi 65 ta xonadon sarflaydigan miqdorda elektr energiyasi iste’mol qilishi mumkin. Bu AI modellarini ishga tushirishda yuklama keskin o‘zgarganda bardosh berishi kerak bo‘lgan sovutish tizimlari, elektr ta’minoti va uskunalarga qo‘yiladigan talablarni kuchaytiradi.

Rivojlanish chegaralari qayerda?

Elektr energiyasi, chiplar va data-markazlar tanqisligi texnologik rivojlanishning keyingi bosqichidagi yagona to‘siqlar emas. Bu muammolar hal etilgan taqdirda ham yana bir savol qoladi: yangi modellar oshib borayotgan xarajatlarni oqlash uchun yetarlicha takomillashadimi? Hock Tan AI modellarining yangi avlodlari avvalgilaridan sezilarli darajada ustun kelishni to‘xtatsa, hisoblash quvvatiga bo‘lgan talab sekinlashishi mumkinligini tan oladi. Biroq hozircha rivojlanish to‘xtaganidan darak yo‘q.

Shu bilan birga, hisoblash quvvatining oshishi AI barcha vazifalarni birdek yaxshi bajara olishini kafolatlamaydi. Masalan, ilg‘or modellar allaqachon murakkab matematik masalalarni yecha oladi, ammo kompyuterlar bilan mustaqil ishlashda hanuz qiynaladi. AI’ning kompyuter ilovalarida vazifalarni bajarish qobiliyatini sinovdan o‘tkazadigan OSWorld benchmarkida eng yaxshi tizimlar vazifalarning taxminan uchdan ikki qismini muvaffaqiyatli bajargan.

AI’ning biznes uchun amaliy foydasi ham birdek muhim. 2026-yil avgust oyida McKinsey 97 mamlakatdagi 1 719 ta kompaniya vakili o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rov natijalarini e’lon qildi. Respondentlarning qariyb 80% i AI ularning shaxsiy mehnat unumdorligini oshirganini aytdi. Biroq atigi 37% i tashkilotlarining operatsion foydasiga ijobiy ta’sir ko‘rsatganini bildirgan.

Texnologiyalar poygasi uchun yangi voqelik

Hozircha sun’iy intellekt o‘z imkoniyatlari chegarasiga yaqinlashmoqda, degan xulosaga kelish uchun asos yo‘q. Biroq rivojlanishning hozirgi sur’atini saqlab qolish hatto eng yirik texnologiya kompaniyalari uchun ham haddan tashqari qimmatga tushishi mumkin. Agar xarajatlar daromaddan tezroq o‘sishda davom etsa, investorlar o‘z umidlarini qayta ko‘rib chiqishiga, ishlab chiquvchilar esa yangi modellarni yaratish va ishlatish xarajatlarini kamaytirishiga to‘g‘ri kelishi mumkin.

Bu texnologik taraqqiyotning yakunlanishidan ko‘ra ustuvor yo‘nalishlarning o‘zgarishiga olib kelishi ehtimoliroq. Kompaniyalar eng kuchli modellarni yaratish poygasi o‘rniga real foyda keltira oladigan arzonroq va samaraliroq yechimlarga e’tibor qaratishi mumkin. Bunday holatda AI rivojlanishining kelajagi investitsiyalar hajmiga emas, balki texnologiyaning biznes va kundalik foydalanuvchilar uchun amaliy muammolarni hal qila olishiga ko‘proq bog‘liq bo‘ladi.