Kripto birjalari yo‘qolib ketishi mumkinmi?

​Kripto birjalari yillar davomida raqamli aktivlarga kirishning asosiy vositasi bo‘lib kelgan. Ammo yangi savdo vositalari kriptovalyutalarni nazoratni markazlashgan platformaga bermasdan sotib olish, sotish va ko‘chirish imkonini bermoqda. Vaqt o‘tishi bilan bu sanoat uni rivojlantirgan birjalarga ehtiyojdan voz kechishi mumkinmi?

Nega kripto birjalari endi muhim bo‘lmasligi mumkin

NEAR Protocol hammuassisi Illia Polosukhin savdo va boshqa moliyaviy xizmatlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri blockchainlarga ko‘chayotgani sababli markazlashgan birjalarga ehtiyoj kamayib borayotganini ta’kidlaydi. Bir nechta platformada hisob ochish o‘rniga, foydalanuvchilar turli tarmoqlarni bog‘laydigan ilovalar orqali aktivlar bilan tobora ko‘proq savdo qilishi mumkin. 

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Eng katta o‘zgarish shundaki, endi savdo mablag‘larni ularni nazorat qiladigan kompaniyaga kiritishni anglatishi shart emas. Markazlashmagan platformalar foydalanuvchilarga aktivlarini o‘z hamyonlarida saqlagan holda, to‘g‘ridan-to‘g‘ri hamyonlaridan savdo qilish imkonini beradi. Bu yechib olishni muzlatib qo‘yishi, hisoblarni cheklashi yoki moliyaviy muammolarga duch kelishi mumkin bo‘lgan birjaga qaramlikni kamaytiradi. Biroq bunda foydalanuvchilar o‘z xavfsizligi uchun mas’uliyatni o‘z zimmalariga olishlari kerak.

Bu texnologiya hali to‘liq o‘rinbosar bo‘la olmaydi. Bank orqali mablag‘ yechish, soliq hisobotlarini topshirish va an’anaviy moliya bozorlariga kirish yangi platformalar hali ham rivojlanib borayotgan sohalardir. Polosukhin markazlashgan birjalar ko‘plab kripto tranzaksiyalari uchun endi zarur emasligini ta’kidlar ekan, bu kamchiliklarni o‘zi ham tan oldi.

Birjalar hali ham nimani yaxshiroq bajarmoqda

Markazlashgan birjalar ning bitta katta afzalligi bor: qulaylik. Yangi foydalanuvchi hamyonni boshqarish yoki blockchain tranzaksiya to‘lovlarini to‘lashni o‘rganmasdan hisob ochishi, pul kiritishi va Bitcoin sotib olishi mumkin. Millionlab foydalanuvchilar uchun bu soddalik vositachisiz savdo qilish imkoniyatidan muhimroq bo‘lishi mumkin.

Yirik platformalar, shuningdek, likvidlik, mijozlarni qo‘llab-quvvatlash va tartibga solinadigan bozorlarga kirishning tanish usulini taklif qiladi. Ularning savdo tizimlari katta hajmlarga bardosh bera oladi, custody xizmatlari esa mijozlarni private key’larni boshqarish zaruratidan xalos qiladi. Biroq himoya darajasi birjalar va yurisdiksiyalarga qarab farq qiladi; mablag‘larni platformada saqlash esa ularni xavfsiz himoya qilishiga ishonishni anglatadi.

Markazlashmagan savdo boshqa turdagi xatarlarni keltirib chiqaradi. Smart-kontraktlardan foydalanish mumkin, tranzaksiyalar ko‘pincha qaytarib bo‘lmaydi, yo‘qotilgan private key esa mablag‘larning butunlay yo‘qolishiga olib kelishi mumkin. NEAR Intents’ga ta’sir qilgan yaqindagi eksploit xizmatlarni vaqtincha izdan chiqardi. Bu holat foydalanuvchilar odatiy birjaga tayanmagan taqdirda ham texnik zaifliklar muammolar keltirib chiqarishi mumkinligini ko‘rsatdi.

Mas’uliyat masalasi ham muhim farqlovchi omildir. An’anaviy birja xato qilsa, mijozlar odatda murojaat qiladigan kompaniyaga ega bo‘ladi va qonuniy imkoniyatlardan foydalanishi mumkin. Markazlashmagan protokollarda esa, ayniqsa dasturchilar, foydalanuvchilar va xizmat ko‘rsatuvchilar turli mamlakatlarda faoliyat yuritsa, mas’uliyatni aniqlash qiyinroq bo‘lishi mumkin.

Birjalar blockchain’ga ko‘chsa nima bo‘ladi?

Biroq yana bir ehtimol bor: birjalar o‘zlarini almashtirish bilan tahdid qilayotgan texnologiyani joriy etish orqali saqlanib qolishi mumkin. Hyperliquid Policy Center bosh direktori Jake Chervinsky public blockchainlar trading platformalari, jumladan CME Group va Intercontinental Exchange kabi moliya bozori operatorlari uchun muhim infratuzilmaga aylanishi mumkin, deb hisoblaydi.

“Agar muvaffaqiyatga erishsak, 10 yildan keyin, menimcha, siz tasavvur qila oladigan har bir birja [...] raqobatlashmoqchi bo‘lsa, bu texnologiyani integratsiya qilishi kerak bo‘ladi”, — dedi Chervinsky Singapurdagi Digital Asset Summit tadbirida.

Bu ssenariyda birjalar savdoning tanish yuzi bo‘lib qoladi, blockchainlar esa asosiy jarayonlarning katta qismini bajaradi. Mijozlar qaysi tarmoq ularning tranzaksiyalarini qayta ishlayotganini bilmasdan ham tartibga solinadigan hisoblar, mijozlarni qo‘llab-quvvatlash va an’anaviy savdo ilovalaridan foydalanishda davom etishi mumkin.

Buning aniq misoli allaqachon paydo bo‘lmoqda. Kraken’ning bosh kompaniyasi Payward sentabr oyida AQShning tegishli mijozlariga Hyperliquid blockchain infratuzilmasidan foydalangan holda tartibga solinadigan perpetual futures bozorlarini taqdim etish rejalarini e’lon qildi. Taklif onchain savdo texnologiyasini tartibga soluvchi talablarga muvofiq shartnomalarni yuritish va kliring uchun mas’ul bo‘lgan bizneslar bilan birlashtiradi; bu esa regulyator tasdig‘iga bog‘liq.

Bunday kelishuvlar markazlashgan va markazlashmagan birjalar ulardan biri ikkinchisini almashtirguncha raqobatlashishi shart emasligini ko‘rsatadi. Savdo platformalari o‘z mijozlari va tartibga solish bo‘yicha majburiyatlarini saqlab qolgan holda, savdo infratuzilmasining har bir qismini o‘zlari ishlab chiqish o‘rniga public blockchainlarga tayanishi mumkin.

Birjalar haqiqatan ham yo‘qolib ketishi mumkinmi?

Ko‘p narsa birja aslida nima qilishi bilan bog‘liq. Blockchain’ga asoslangan bozorlar xaridorlar va sotuvchilarni moslashtirish ishlarining katta qismini o‘z zimmasiga olishi mumkin, biroq birjalar mijozlarni banklar bilan bog‘laydi, hisoblarni boshqaradi va tartibga solinadigan moliyaviy mahsulotlardan foydalanish imkonini beradi. Tranzaksiyalarni blockchain’ga ko‘chirish bunday xizmatlar bilan bog‘liq qonuniy majburiyatlarni avtomatik ravishda bekor qilmaydi.

Oddiy foydalanuvchilar uchun tanlov qulaylik va nazorat masalasiga borib taqalishi mumkin. $100 qiymatida Bitcoin sotib olayotgan kishi tanish birja ilovasini afzal ko‘rishi mumkin, tajribali treyder esa aktivlarini custody’ga topshirmasdan bozorga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirishni qadrlashi mumkin. Har bir tranzaksiya yoki mijoz uchun modellarning hech biri mutlaq ustun emas.

Texnologiya rivojlangan sari markazlashgan va markazlashmagan savdo o‘rtasidagi chegara kamroq seziladigan bo‘lishi mumkin. Ayrim birjalar wallet’ga asoslangan ilovalarga mijozlarini boy berishi mumkin, boshqalari esa blockchain infratuzilmasini joriy etib, mijozlarga xizmat ko‘rsatishning yangi usullarini topadi.

Endi savol birjalar saqlanib qola oladimi yoki yo‘qmi, degan oddiy masala emas. Savdogarlar birjalarsiz ham ayni bozorlarga tobora ko‘proq kira olayotgan bir paytda, birjalar nimalarni taklif qilishi kerakligi muhim.