Uoll-stritdan Bitcoingacha: vahima to‘lqini bozorlarni qamrab oldi

​Global bozorlarni sotuvlar to‘lqini qamrab oldi. Texnologiya gigantlari milliardlab dollar yo‘qotmoqda, fond indekslari qulayapti, Bitcoin esa keskin pasaymoqda. Ko‘pchilik bunga AQSh saylovlarini sabab qilib ko‘rsatmoqda, biroq vahimaning asl sabablari ancha chuqurroq.

Bir kunda trillionlab dollar yo‘qoldi

Keng ko‘lamli sotuvlar 5-noyabr, payshanba kuni Uoll-stritda boshlandi. Nasdaq Composite 5,5% ga qulab, 2025-yil aprelidan beri bir kunlik eng katta pasayishni qayd etdi. S&P 500 4,4% ga, Dow Jones Industrial Average esa 3,4% ga tushdi. S&P 500 kompaniyalarining jami bozor kapitallashuvi qariyb 3 trillion dollarga qisqardi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Texnologiya kompaniyalari ayniqsa katta zarar ko‘rdi. Nvidia aksiyalari 9% ga, AMD va Micron Technology aksiyalari 17% dan, Tesla aksiyalari esa 10,8% ga pasaydi. “Magnificent Seven” nomi bilan tanilgan AQShning yetti yirik texnologiya kompaniyasi jami bozor kapitallashuvi 1 trillion dollardan ko‘proqqa kamaydi.

Sun’iy intellekt infratuzilmasini qurish va boshqarish bilan shug‘ullanuvchi kompaniyalar ham kuchli bosim ostida qoldi. Nebius aksiyalari 15% ga, CoreWeave 10% ga pasaydi, Applied Digital, Cipher Digital va IREN ma’lumotlar markazlari operatorlari esa 14% dan ko‘proq yo‘qotdi. Nasdaq Composite 6-oktabrda qayd etilgan rekord darajadan qariyb 12% pasayib, korreksiya hududiga kirdi.

6-noyabr, juma kuni sotuvlar Osiyo bozorlariga ham tarqaldi. Yaponiyaning Nikkei 225 indeksi qariyb 6% ga pasayib, ayiq bozori hududiga kirdi. Janubiy Koreyaning Kospi indeksi savdolar boshida 8% dan ko‘proq tushdi, natijada birja savdolarni 20 daqiqaga to‘xtatdi. Savdo yakunida pasayish qariyb 6% gacha qisqardi. Tayvanning Taiex indeksi kunning avvalida 8% dan ortiq pasayganidan so‘ng, sessiyani 4,5% yo‘qotish bilan yakunladi.

Osiyo chip ishlab chiqaruvchilari va AI uskunalari ishlab chiqaruvchilari eng katta yo‘qotishlarga uchradi. Janubiy Koreyaning Samsung Electronics va SK Hynix aksiyalari mos ravishda qariyb 6% va 9% ga pasaydi. Tayvanning TSMC aksiyalari savdolarni 4,7% pasayish bilan yakunladi, Yaponiyaning SoftBank Group va Kioxia aksiyalari esa qariyb 11% dan yo‘qotdi.

Yevropa bozorlari hozircha AQSh va Osiyo bozorlariga qaraganda yaxshiroq natija ko‘rsatmoqda. 6-noyabr kuni ertalab Euro Stoxx 50 fyucherslari qariyb 1% ga pasaydi, Britaniya va Germaniya fond indekslari fyucherslari esa mos ravishda 0,9% va 0,8% ga tushdi. Shu bilan birga, umumyevropa Stoxx 600 indeksi bank, sog‘liqni saqlash va sanoat aksiyalari qo‘llab-quvvatlovi ostida hafta davomida 1,3% dan ko‘proq o‘sishda qoldi.

Demokratlar g‘alabasi AI sanoatining zaif jihatlarini ochib berdi

Sotuvlarning asosiy sababi 3-noyabr kuni bo‘lib o‘tgan AQSh oraliq saylovlarida Demokratlarning g‘alabasi bo‘ldi. Partiya Kongressning ikkala palatasida ham nazoratni qo‘lga kiritdi va bir nechta muhim shtatdagi saylovlarda g‘olib chiqdi. Endi investorlar Demokratlar sun’iy intellekt faoliyati uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlar markazlari qurilishiga cheklovlar joriy etishidan xavotirda.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Ayrim demokratlar allaqachon aniq choralarni taklif qildi. Senator Bernie Sanders ma’lumotlar markazlari qurilishiga mamlakat miqyosida moratoriy joriy etishga chaqirdi. Vakillar palatasi a’zosi Yassamin Ansari AI rivojlanishini vaqtincha to‘xtatishni taklif qildi. Texas alohida ahamiyatga ega: AQShda rejalashtirilgan ma’lumotlar markazlari quvvatining 27% i shu shtat hissasiga to‘g‘ri keladi. Saylangan gubernator Gina Hinojosa mahalliy aholini himoya qiluvchi qonun qabul qilinmaguncha yangi loyihalarni tasdiqlashni to‘xtatishga va’da berdi.

Qarshilikka ma’lumotlar markazlarining juda ko‘p elektr va suv sarflashi sabab bo‘lmoqda. Mahalliy aholi kommunal xizmatlar uchun to‘lovlar oshishi va infratuzilmaga qo‘shimcha yuk tushishidan xavotirda. UBS hisob-kitoblariga ko‘ra, 2028-yilgacha AQShda rejalashtirilgan ma’lumotlar markazlari quvvatining qariyb 30% i qurilishdagi kechikishlar xavfi ostida qolishi mumkin.

Biroq siyosiy xatarlar AI sanoatida bir necha oydan beri to‘planib kelayotgan muammolarni yanada kuchaytirdi, xolos. Texnologiya kompaniyalari hisoblash infratuzilmasiga yuzlab milliard dollar sarmoya kiritmoqda, biroq investorlar bu sarmoyalar o‘zini oqlashiga tobora ko‘proq shubha bildirmoqda.

Bozor haddan tashqari optimistik kutilmalarni qayta baholay boshladi. Blue Box Asset Management portfel menejeri William de Gale CNBC ga aytishicha, ko‘plab moliyaviy modellar AI kompaniyalari yillar davomida daromadini har yili 30% ga oshirishini nazarda tutadi. Uning fikricha, sanoat uskunalar, elektr energiyasi va malakali ishchilar tanqisligiga duch kelar ekan, bu prognozlarni 15–20% gacha pasaytirishga to‘g‘ri keladi.

Investorlar xavfsiz aktivlarga intilayotgani sabab Bitcoin pasaymoqda

Vahima kriptovalyuta bozoriga ham tarqaldi. 5-noyabr, payshanba kuni Bitcoin 76 000 dollardan pastga tushib, 24 soat ichida 5% dan ko‘proq yo‘qotdi. CoinGlass ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi bir kunda kriptovalyuta birjalari qariyb 200 000 treyderning pozitsiyalarini majburiy tugatdi, likvidatsiyalarning umumiy qiymati esa 1 milliard dollardan oshdi. Taxminan 924 million dollari long pozitsiyalarga — kriptovalyuta narxlari oshishiga tikilgan pozitsiyalarga — to‘g‘ri keldi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Investorlar mablag‘larini xavfsiz aktivlarga yo‘naltira boshladi. AQSh, Yaponiya va Xitoy davlat obligatsiyalariga talab ortib, ularning daromadliligi pasaydi. AQShning 10 yillik g‘aznachilik obligatsiyalari daromadliligi qariyb 4,8% gacha tushdi. AQSh dollari, Yaponiya iyenasi va Shveysariya franki mustahkamlandi. Ayni paytda, bozor notinchligi davrida odatda qimmatlashadigan oltin 6-noyabr kuni ertalab qariyb 1% ga arzonladi, chunki ayrim investorlar boshqa aktivlardagi zararlarini qoplash uchun qimmatbaho metallni sotdi.

Yaqin Sharqdagi vaziyat qo‘shimcha xavf tug‘dirmoqda. Rapidan Energy Group bosh direktori Bob McNally CNBC ga bergan intervyusida AQShning Eronga qarshi harbiy zarbalari qayta boshlanishi ehtimolini 80% deb baholashini aytdi. Uning kutishicha, keskinlikning yana kuchayishi Brent va WTI neft narxlarini bir barrel uchun 100 dollardan yuqoriga olib chiqadi. Bu inflyatsion bosimni kuchaytirib, foiz stavkalarini pasaytirishni qiyinlashtiradi.

Bozordagi qulashdan keyin global bozorlarni nima kutmoqda?

Keyingi voqealar nafaqat AQSh siyosatchilarining qarorlariga, balki texnologiya kompaniyalarining moliyaviy natijalariga ham bog‘liq bo‘ladi. Agar AI xarajatlari foydadan tezroq o‘sishda davom etar ekan, ma’lumotlar markazlari qurilishi sekinlashsa, investorlar yaqinda bozorning eng yirik g‘oliblari deb hisoblangan kompaniyalar qiymatini qayta baholashiga to‘g‘ri keladi. Yuqori foiz stavkalari va neft narxining ehtimoliy oshishi bosimni yanada kuchaytirishi mumkin.

Biroq keng ko‘lamli sotuvlar uzoq davom etadigan inqiroz boshlanayotganini anglatmaydi. AI texnologiyalariga talab kuchliligicha qolmoqda, ayrim tahlilchilar esa aksiyalar narxining pasayishi haddan tashqari bo‘lgan deb hisoblaydi. Eng katta o‘zgarish investorlarning xatarga munosabatida: AI sanoati cheksiz o‘sishiga ishonish endi yetarli emas. Endi kompaniyalar o‘zlariga kiritilgan yuzlab milliard dollarlik sarmoyalar real foyda keltira olishini isbotlashi kerak.