Xitoy kripto bozori paradoksi: taqiqga qaramay jadal o‘sish

​Xitoy bir necha yildan beri kriptovalyuta savdosini to‘xtatishga urinmoqda, ammo mamlakat kripto bozori hali ham faol. Raqamli aktivlar orqali milliardlab dollar aylanmoqda, Gonkong esa tartibga solinadigan kripto xizmatlarini kengaytirmoqda. Xitoyning kriptovalyutalarga qo‘ygan taqiqi samara beryaptimi yoki bozor uni chetlab o‘tish yo‘llarini topyaptimi?

Materik Xitoy taqiqni saqlab qolayotgan bir paytda, Gonkong raqamli aktivlarni rivojlantirmoqda

Gonkong raqamli moliya sohasidagi tashabbuslarini jadallashtirmoqda, materik Xitoy esa kriptovalyutalar ga nisbatan qat’iy cheklovlarni saqlab qolmoqda. 4-noyabr kuni shahar hukumati tokenlashtirilgan investitsiya mahsulotlari, stablecoin litsenziyalari va moliyaviy infratuzilma borasida erishilgan yangi yutuqlar haqida ma’lum qildi. Bu Xitoy hududidagi raqamli aktivlarga nisbatan ikki keskin farqli yondashuvni ko‘rsatadi.

Sentabr oxiriga kelib, Gonkong tokenlashtirilgan toifalarga ega 17 ta chakana investitsiya mahsulotini, jumladan, pul bozori fondlari, oltin investitsiya mahsulotlari va birjada savdo qilinadigan fondlarni tasdiqladi. Ularning tokenlashtirilgan toifalaridagi boshqaruv ostidagi aktivlar taxminan HK$ 10,3 milliardni ($1,3 milliard) tashkil etdi. Oktyabr oxirida tokenlashtirilgan pul bozori fondlaridan ikkitasi litsenziyaga ega virtual aktivlar platformalarida sutka davomida ikkilamchi savdoni boshladi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Bu o‘zgarishlar yana bir muhim qadamdan so‘ng yuz berdi. 2-noyabr kuni Gonkong Monetar boshqarmasi tokenlashtirilgan depozitlar bo‘yicha markaziy bank pullaridan foydalangan holda banklararo hisob-kitoblarni sutka davomida amalga oshirishni qo‘llab-quvvatlash uchun Project Ensemble loyihasini kengaytirdi. Tashabbusda 12 ta bank va 20 ta soha ishtirokchisi, jumladan, blokcheyn asosidagi to‘lovlar va qimmatli qog‘ozlar savdosini o‘rganayotgan yirik moliya institutlari qatnashmoqda.

Gonkong kriptovalyuta biznesini to‘liq taqiqlash o‘rniga litsenziyalash va nazoratga tayanadi. Stablecoinlarni litsenziyalash tartibi 2026-yil aprelida ilk ikki emitentga litsenziya berilishiga olib keldi, regulyatorlar esa boshqa virtual aktiv xizmatlari uchun qoidalarni ishlab chiqmoqda. Biroq Gonkong alohida moliyaviy tartibga solish tizimi doirasida faoliyat yuritadi va bu o‘zgarishlar materik Xitoy kriptovalyuta cheklovlarini bekor qilishga tayyorlanayotganini anglatmaydi.

Cheklovlarga qaramay, Xitoy kriptovalyuta bozori faol

Materik Xitoyning kriptovalyuta iqtisodiyoti faoliyatdan to‘xtagani yo‘q. Chainalysis blokcheyn tahliliy kompaniyasi hisob-kitobiga ko‘ra, 2026-yil iyunigacha bo‘lgan 12 oy ichida mamlakatda kamida $176,3 milliardlik kriptovalyuta operatsiyalari amalga oshirilgan. Shu tariqa, birjalar va boshqa kripto bizneslariga qo‘yilgan cheklovlarga qaramay, Xitoy Sharqiy Osiyodagi eng yirik raqamli aktivlar bozorlaridan biri bo‘lib qolmoqda.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Bu faollikning katta qismi an’anaviy savdo platformalaridan tashqarida yuz beradi. Xitoy kriptovalyuta iqtisodiyotining taxminan 59,1 foizini ichki P2P o‘tkazmalari tashkil etgan, bunda foydalanuvchilar aktivlarni bevosita bir hamyondan boshqasiga o‘tkazadi. Chainalysis ma’lumotlariga ko‘ra, stablecoinlar bilan P2P tranzaksiyalarini yuborgan noyob hamyonlar soni 2024-yil boshidan 2026-yil o‘rtalarigacha 43 baravar oshgan. Bu ko‘rsatkichlar markazlashmagan o‘tkazma kanallaridan foydalanish kuchayganini anglatadi, biroq hamyonlar faolligi alohida investorlar sonini ko‘rsatishi shart emas.

Stablecoinlar alohida ahamiyatga ega. Tadqiqot davrida Xitoy bilan bog‘liq hamyonlar 18,1 million tranzaksiya orqali taxminan $104,1 milliardlik stablecoinlarni o‘tkazgan. Tranzaksiyalar sonining ko‘pligi stablecoinlar shunchaki investitsiya sifatida saqlanmay, tez-tez pul o‘tkazish uchun ishlatilayotganini ko‘rsatadi. Biroq bu tranzaksiyalarning aniq maqsadini aniqlash qiyin.

Shunga qaramay, Pekin bu bozorga murosa bilan yondashishga unchalik moyil emas. 2026-yil fevralida Xitoy hukumati kriptovalyutaga aloqador biznes faoliyatlari, jumladan, ayirboshlash xizmatlari, token chiqarish va ruxsatsiz real aktivlarni tokenlashtirishga qo‘yilgan taqiqni kuchaytirdi. Qoidalar xorijdagi provayderlarning materikdagi mijozlarga xizmat ko‘rsatishini ham chekladi va yuan qiymatiga bog‘langan stablecoinlarni xorijda ruxsatsiz chiqarishni taqiqladi. Kriptovalyuta qazib olishga qarshi umummilliy kurash ham davom etmoqda.

Xitoyning raqamli yuani xususiy kriptovalyutalarga muqobil bo‘lishi mumkin

Xitoy Bitcoin savdosi va xususiy emitentlar chiqaradigan stablecoinlarni cheklayotgan bir paytda, o‘zining raqamli valyuta infratuzilmasini rivojlantirmoqda. Raqamli yuan yoki e-CNY Xitoy Xalq banki tomonidan chiqariladi va spekulyativ investitsiya emas, rasmiy pul sifatida ishlash uchun mo‘ljallangan.

Xitoy 2026-yil oktabrida raqamli yuan infratuzilmasini yana yangilab, smart-kontraktlar va moliyaviy ilovalarni qo‘llab-quvvatlashni kengaytirganini e’lon qildi. Sentabrga kelib, e-CNY bo‘yicha jami tranzaksiyalar hajmi 4,3 milliardta operatsiyada taxminan 31 trillion yuanga ($4,6 trillion) yetdi. Bu ko‘rsatkichlar tizim orqali o‘tgan faollik ko‘lamini ko‘rsatadi, biroq jami tranzaksiyalar qiymati undan muntazam foydalanadiganlar sonini ochib bermaydi.

Raqamli yuan chakana to‘lovlar, davlat tranzaksiyalari va murakkabroq moliyaviy operatsiyalar uchun ishlatilishi mumkin. Smart-kontraktlar belgilangan shartlar bajarilganda to‘lovlarni avtomatik amalga oshirish imkonini berib, savdoni moliyalashtirish va biznes hisob-kitoblarini qo‘llab-quvvatlashi mumkin. Biroq markazlashmagan kriptovalyutalardan farqli o‘laroq, e-CNY markazlashgan pul tizimi doirasida boshqariladi.

Xitoy taqiqni bekor qilmasdan kripto innovatsiyalaridan foyda ko‘ra oladimi?

Xitoy raqamli moliya sohasi uchun asosiy vazifa texnologik yutuqlarni tijoriy jihatdan samarali xizmatlarga aylantirishdir. Gonkongning tokenlashtirish tashabbuslari bu yo‘nalishlardan biri bo‘lishi mumkin, ammo ularning uzoq muddatli tijoriy ta’siri hozircha noaniq.

Gonkong Monetar boshqarmasi bosh ijrochi direktori Eddie Yue noyabr oyida Project Ensemble dasturi ilk sinov bosqichidan o‘tganini aytdi:

“Atigi ikki yil ichida Project Ensemble tajriba va sinov bosqichidan Gonkongda tokenlashtirish yechimlarini tijoratlashtirishga ko‘maklashishga qaratilgan yangi bosqichga o‘tdi.”

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Banklar hisob-kitoblarni takomillashtirish uchun tokenlashtirilgan depozitlardan foydalanishi mumkin, raqamli qimmatli qog‘ozlar esa ma’muriy xarajatlarni kamaytirib, an’anaviy bozor soatlaridan tashqari savdo qilish imkonini beradi. Biroq bu xizmatlar mavjud moliyaviy infratuzilmadan ustunligini isbotlashi kerak. Ularning Gonkongda kengayishi materik investorlarining ham ulardan keng foydalanishiga kafolat bermaydi.

Xitoyning raqamli aktivlar manzarasida o‘sishning ikki xil shakli namoyon bo‘lmoqda. Xususiy kriptovalyutalar cheklovlarga qaramay muomalada qolmoqda, tartibga solinadigan raqamli moliya esa moliya institutlari va markaziy bank infratuzilmasi orqali rivojlanmoqda. Bu yo‘nalishlarning birga mavjud bo‘la olishi Pekin siyosatiga, Gonkongdagi tijoriy yutuqlarga va an’anaviy moliya kanallaridan tashqarida kriptovalyutalarga bo‘lgan talab saqlanib qolishiga bog‘liq.