UNCTAD: rivojlanayotgan iqtisodiyotlar uchun Osiyo o‘sish modeliga ergashish qiyinlashmoqda

UNCTAD: rivojlanayotgan iqtisodiyotlar uchun Osiyo o‘sish modeliga ergashish qiyinlashmoqda
Osiyoning o‘sish yo‘li o‘zgarmoqda

Jahon iqtisodiyoti sekinlashar ekan, 2026-yilda global iqtisodiy o‘sishning qariyb 60%ini Osiyo ta’minlashi kutilmoqda. Bu mintaqaning kengayishning asosiy drayveri sifatidagi rolini mustahkamlaydi. Biroq UNCTAD ta’kidlashicha, Osiyoning yuksalishini qo‘llab-quvvatlagan savdo, texnologiya va sanoat sharoitlarini boshqa rivojlanayotgan mamlakatlarda takrorlash tobora qiyinlashmoqda.

Taqdimotlar

  • UNCTAD prognoziga ko‘ra, 2026-yilda Hindiston yalpi ichki mahsuloti 7,3%ga, Indoneziyaniki 5,2%ga va Xitoyniki 4,5%ga o‘sadi; global o‘sish esa 2,6%ni tashkil etadi.
  • Yarimo‘tkazgichlar, sun’iy intellekt infratuzilmasi va toza energetika kabi strategik tarmoqlar 2025-yilda yangi loyihalarga yo‘naltirilgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar qiymatining 44%ini tashkil etadi; 2020-yilda bu ko‘rsatkich 16% edi.
  • Rivojlanayotgan iqtisodiyotlar rivojlangan mamlakatlar joriy etayotgan eksport nazorati, investitsiyalarni tekshirish va texnologiyalar transferiga cheklovlar sabab strategik tarmoqlarga kirish hamda ularda yuqori bosqichlarga ko‘tarilish borasida tobora ko‘proq to‘siqlarga duch kelmoqda.

Ushbu maqola asl nusxadan tarjima qilingan. Muxbirimiz tomonidan tayyorlangan asl nusxasini o'qing bu yerda.

UNCTAD hisoboti sanoat sharoitlaridagi o‘zgarishlarni yoritadi

UNCTADning Savdo va taraqqiyot bo‘yicha 2026-yilgi hisobotida keltirilishicha, 2026-yilda Hindiston iqtisodiyoti 7,3%ga, Indoneziyaniki 5,2%ga va Xitoyniki 4,5%ga o‘sishi prognoz qilinmoqda, global o‘sish esa 2,6%gacha sekinlashishi kutilmoqda. Hisobotni 13-noyabr kuni London Iqtisodiyot va siyosatshunoslik maktabida (LSE) o‘tkazilgan ma’ruzada taqdim etgan UNCTAD direktori Anastasiya Nesvetailova Osiyoning yuksalishi osonlikcha boshqa joyga ko‘chirib bo‘lmaydigan modeldan ko‘ra, miqyos, qulay vaqt va to‘plangan sanoat salohiyatining kamdan-kam uchraydigan uyg‘unligi natijasi ekanini aytdi.

UNCTAD ma’lumotiga ko‘ra, 1990-yillar boshida aholi jon boshiga o‘rtacha ishlab chiqarish hajmi boshqa rivojlanayotgan mamlakatlar darajasining yarmidan kam bo‘lgan Osiyodagi sakkizta iqtisodiyot 2026-yilga kelib bu ko‘rsatkichning qariyb ikki baravariga yetishi kutilmoqda. Biroq tashkilotning qo‘shimcha qilishicha, Osiyodagi yetakchi davlatlarning kichik guruhidan tashqari, rivojlanayotgan iqtisodiyotlarning aksariyati 2010-yillarning o‘rtalaridan beri rivojlangan mamlakatlardan yanada ortda qolgan.

Hisobotda to‘qimachilik va iste’mol tovarlari kabi ishlab chiqarish tarmoqlari endi barqaror o‘sish va mehnat unumdorligini oshirish uchun avvalgidek imkoniyat bermayotgani sababli an’anaviy sanoatlashtirish yo‘li zaiflashayotgani aytiladi. Investitsiyalar buning o‘rniga ilg‘or texnologiyalar, yirik moliyalashtirish va yuqori ixtisoslashgan ko‘nikmalarni talab qiladigan tarmoqlarga yo‘naltirilmoqda.

Strategik tarmoqlar imkoniyatlar va to‘siqlarni o‘zgartirmoqda

Yarimo‘tkazgichlar, sun’iy intellekt infratuzilmasi va toza energetika texnologiyalari jahon savdosi va investitsiyalarida markaziy o‘rin tutmoqda. Ushbu strategik tarmoqlar 2025-yilda e’lon qilingan yangi loyihalarga yo‘naltirilgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar qiymatining 44%ini tashkil etdi; 2020-yilda bu ko‘rsatkich 16% edi. UNCTAD ma’lumotiga ko‘ra, 2020–2025-yillarda strategik tarmoqlarga kiritilishi e’lon qilingan investitsiyalarning yarmidan ko‘prog‘i Yevropa va Shimoliy Amerikaga yo‘naltirildi. Rivojlanayotgan iqtisodiyotlar esa faqat muhim va strategik xomashyolar bo‘yicha ko‘proq ulushni qo‘lga kiritdi.

Hisobotda hukumatlar ushbu tarmoqlarni tobora ko‘proq milliy xavfsizlik ustuvorliklari sifatida ko‘rayotgani, bozorlar, kapital va global qiymat zanjirlaridagi yuqori qo‘shimcha qiymatli o‘rinlardan foydalanishga ta’sir qiluvchi eksport nazorati, investitsiyalarni tekshirish hamda texnologiyalar transferiga cheklovlar joriy etayotgani qayd etiladi. Bu rivojlanayotgan mamlakatlar uchun strategik tarmoqlarga kirishni ham, ularning eng daromadli faoliyat turlariga o‘tishni ham qiyinlashtiradi.

UNCTAD Malayziyani eksportga yo‘naltirilgan jadal rivojlanish strategiyalari texnologik va geoiqtisodiy o‘zgarishlar sinovidan o‘tayotganiga misol qilib keltiradi. Elektr va elektronika mahsulotlari mamlakat tovar eksportining 44,3%ini tashkil etadi, biroq yarimo‘tkazgich sanoatining eng yuqori qiymatli bosqichlari hanuzgacha shakllangan markazlarda jamlangan. Bu Malayziyaning qiymat zanjirida yuqorilash imkoniyatini cheklaydi.

Tashkilotning ta’kidlashicha, rivojlanayotgan iqtisodiyotlarga ichki ishlab chiqarish salohiyatini mustahkamlash, ko‘nikmalar, infratuzilma, texnologiya va tadqiqotlarga ko‘proq sarmoya kiritish, shuningdek, mahalliy kompaniyalar bilan xalqaro ishlab chiqarish tarmoqlari o‘rtasidagi aloqalarni kuchaytirish zarur. Mintaqaviy hamkorlik ham muhimligicha qolmoqda: Osiyo tajribasi global kelishuvga erishish qiyinlashgan sharoitda ham izchil hamkorlik savdo va investitsiyalarni qo‘llab-quvvatlashi mumkinligini ko‘rsatadi.

Mintaqa o‘sishni jadallashtirish uchun sun’iy intellekt va raqamli asoslardan foydalanar ekan, biz ASEAN savdo integratsiyasining kengroq kontekstini ham muhokama qilganmiz.

Ushbu material uchinchi tomon fikrlarini o'z ichiga olishi mumkin, ushbu veb-sahifadagi ma'lumotlar va ma'lumotlarning hech biri bizning Ogohlantirish bo'yicha investitsiya maslahati hisoblanmaydi. Biz qat'iy Tahririy yaxlitlikka rioya qilsak-da, ushbu postda hamkorlarimizning mahsulotlariga havolalar bo'lishi mumkin.