Minister Vijlbrief van Sociale Zaken kondigt in een commissiedebat aan dat het kabinet de werking van het Arbeidsongeschiktheidsfonds onderzoekt, nadat de kritiek op de inzet van de oplopende reserves is toegenomen. De discussie draait om de vraag of de arbeidsongeschiktheidspremie nog in verhouding staat tot de uitkeringen en wie feitelijk zeggenschap heeft over het fonds. Volgens Vijlbrief is meer transparantie nodig om te voorkomen dat het draagvlak voor het stelsel afneemt.
Hoogtepunten
- Het kabinet onderzoekt het arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof) na kritiek op stijgende premies, fors gegroeide reserves tot 39 miljard euro en beperkte zeggenschap van sociale partners.
- Kamerleden uiten felle kritiek omdat het kabinet hogere premies combineert met versobering van uitkeringen, ondanks de forse reservepositie van het fonds.
- Minister Vijlbrief waarschuwt dat premieverlaging direct het begrotingstekort vergroot en mogelijk tot problemen met Europese begrotingsregels leidt.
Onderzoek naar premie, uitkering en zeggenschap
De aanleiding voor het onderzoek is de aanhoudende kritiek van werkgevers, werknemers en Tweede Kamerleden op de manier waarop het fonds functioneert. In de afgelopen jaren verhogen verschillende kabinetten de arbeidsongeschiktheidspremie om elders op de begroting financiële ruimte te creëren. Daardoor lopen de reserves in het fonds op tot 39 miljard euro, terwijl het huidige kabinet de premie nog verder wil verhogen.
Vijlbrief zegt in het debat dat de premie in de praktijk steeds meer als een belasting wordt gebruikt. Hij stelt daarom de vraag of een systeem wenselijker is waarin de koppeling tussen premie en uitkering sterker is. Ook legt hij op tafel of werkgevers en werknemers meer invloed moeten krijgen op de besteding en inrichting van het fonds.
Kamer en sociale partijen zetten druk op kabinet
Kritische Kamerleden omschrijven de premie tijdens het debat als een verkapte loonbelasting en als een melkkoe voor de schatkist. ChristenUnie-Kamerlid Don Ceder vergelijkt de situatie met een verzekeraar die hoge premies rekent, de premie verder verhoogt en tegelijkertijd de polis versobert. De weerstand neemt verder toe omdat het kabinet tegelijk voorstelt om te snijden in arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.
Meerdere partijen vinden die combinatie politiek moeilijk verdedigbaar, juist omdat de reserve van het fonds zo groot is. PVV-Kamerlid Edgar Mulder waarschuwt dat een versobering van de uitkeringen, net als de eerdere discussie over de AOW-leeftijd, op stevig verzet stuit. Daarmee groeit de druk op het kabinet om uit te leggen waarom hogere premies en mogelijke ingrepen in uitkeringen tegelijk op tafel liggen.
Begrotingsruimte en Europese regels beperken opties
Vijlbrief waarschuwt de Kamer dat het fonds geen vrij beschikbare geldpot is, ondanks de omvang van de reserves. De arbeidsongeschiktheidspremie vormt namelijk onderdeel van de inkomsten van het rijk, waarmee ook andere uitgaven zijn gefinancierd. Een verlaging van de premie vergroot volgens hem direct het begrotingstekort.
Dat betekent dat een beleidswijziging rond het Aof niet alleen een sociale, maar ook een begrotingstechnische afweging is. Volgens de minister kan een lagere premie ertoe leiden dat Nederland in principe niet meer voldoet aan de Europese begrotingsregels. Het onderzoek moet daarom duidelijk maken hoe het fonds toekomstbestendiger kan worden zonder de overheidsfinanciën verder onder druk te zetten.
In een eerder artikel berichtten we over de druk in de Eerste Kamer op het kabinetsplan om de AOW-leeftijd sneller te verhogen. Daarbij werd duidelijk dat het kabinet de maatregel niet kan doorzetten zonder meerderheid en daarom alternatieven wil uitwerken om de oplopende vergrijzingskosten te financieren. Net als bij de AOW-discussie staat ook hier de spanning centraal tussen politieke keuzes en de begrotingsruimte.
Laatste Social Policy nieuws
- Forex
- Crypto