Nostr X’ni almashtira oladimi? Decentralized ijtimoiy tarmoq qayerga yo‘nalmoqda

​Foydalanuvchilar X’ga muqobil variantlarni izlayotganida, Bitcoinchilar boshqacha javobga ega edi: Nostr — hech bir kompaniya akkauntingizga egalik qilmaydigan yoki nimalarni e’lon qilishingizni nazorat qilmaydigan decentralized tarmoq. Oradan bir necha yil o‘tgan bo‘lsa-da, u hali ham ommaviy foydalanuvchilar orasida X’ga jiddiy raqobat tug‘dira olmadi. Ammo X’ni almashtirish haqiqatan ham asosiy maqsad bo‘lganmidi?

Nostr uchun kutilmagan yangi qo‘llanish sohasi

Iyul oyida Jack Dorsey ning Block kompaniyasi Nostr’ga kutilmagan yangi rol berdi. Kompaniya odamlar va AI agentlari birgalikda ishlashi mumkin bo‘lgan, ochiq kodli ish maydoni — Buzz’ni ishga tushirdi.

Bir qarashda Buzz X’dan ko‘ra Slack’ka o‘xshaydi. Jamoalar kanallar orqali muloqot qiladi, AI agentlari esa inson xodimlari bilan bir qatorda, o‘z profillari va kriptografik identifikatorlariga ega holda ishtirok etadi. Biroq Buzz negizida Bitcoin’ning an’anaviy ijtimoiy tarmoqlarga muqobili sifatida tanilgan decentralized protokol — Nostr turadi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Xo‘sh, Nostr aynan nima?

Nostr — Notes and Other Stuff Transmitted by Relays iborasining qisqartmasi. Bitcoin bilan bog‘liq bo‘lsa-da, u blockchain emas. Bu relay’lar deb ataladigan mustaqil serverlar orqali foydalanuvchilar o‘rtasida axborot yuborish uchun mo‘ljallangan ochiq protokol.

Nostr kompaniyasi yoki markaziy server mavjud emas. Foydalanuvchilar platforma boshqaradigan akkauntlar orqali emas, kriptografik kalitlar orqali identifikatsiya qilinadi. Ular tarmoqqa relay’larda postlarni saqlaydigan va tarqatadigan Damus, Primal yoki Amethyst kabi ilovalar orqali ulanadi.

Bu farq texnik tuyulishi mumkin, ammo g‘oya oddiy. Agar an’anaviy platforma akkauntingizni bloklasa, identifikatoringiz va auditoriyangiz o‘sha platforma ichida qolib ketadi. Nostr’da esa identifikator sizga tegishli bo‘ladi, shu sababli hammasini boshidan boshlamasdan mos ilovalar va relay’lar o‘rtasida ko‘chishingiz mumkin.

Nega Bitcoinchilar uni qabul qildi

Nostr Bitcoin falsafasining katta qismini, Bitcoin’da ishlamasa ham, o‘zida mujassam etadi: markaziy hokimiyatning yo‘qligi, ochiq infratuzilma va individual nazoratga urg‘u.

Shuningdek, u an’anaviy ijtimoiy tarmoqlar tabiiy tarzda yo‘lga qo‘yishda qiynalgan narsani rivojlantirdi: kontent uchun odamlarga bevosita to‘lash. Nostr’ning zap’lari foydalanuvchilarga yoqqan post muallifiga Lightning Network orqali kichik Bitcoin to‘lovlarini yuborish imkonini beradi. Buni pul biriktirilgan layk deb tasavvur qiling.

Odatda summalar juda kichik bo‘ladi, ammo faollik jamlanib boradi. Ekotizim trekerlari keltirgan Nostr.band ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yil oktabr oyining bir haftasida 2 600 dan ortiq jo‘natuvchi ishtirokida umumiy qiymati taxminan 8,2 million satoshi bo‘lgan 40 000 dan ortiq zap qayd etilgan.

Nostr yuqori martabali tarafdorlarni ham jalb qilgan. Jack Dorsey OpenSats orqali rivojlanishni moliyalashtirishga yordam bergan, Edward Snowden esa uning decentralized tuzilmasini qo‘llab-quvvatlagan. “Agar platforma silo bo‘lsa, protokol daryodir: unga hech kim egalik qilmaydi va hamma unda erkin suzishi mumkin”, — degan Snowden. OpenSats’ning maxsus Nostr Fund jamg‘armasi hamon faol bo‘lib, may oyida grantlarning o‘n yettinchi bosqichini e’lon qildi.

Xo‘sh, nega undan hamma foydalanmaydi?

Nostr bitta muammoni juda yaxshi hal qildi: Nostr’ga hech kim egalik qilmaydi. Afsuski, bu uni avtomatik ravishda foydalanish uchun qulay qilmaydi. Yangi foydalanuvchilar ijtimoiy grafigini shakllantirishdan oldin kriptografik kalitlar, relay’lar va bir nechta klientlarga duch keladi. Private key ustidan nazoratni yo‘qotish identifikator ustidan nazoratni yo‘qotishni anglatishi mumkin, bu identifikatorni qurilmalar o‘rtasida ko‘chirish esa hanuz noqulay.

Nostr ilovalari ustida ishlagan Very Good Ventures dasturiy ta’minot konsalting kompaniyasi muammoni lo‘nda ifodalagan: “Nostr’ning identifikatsiya modeli kriptografik jihatdan nafis, amalda esa og‘riqli.” Biror narsa noto‘g‘ri ketsa, odatiy parolni tiklash funksiyasi yoki yordam xizmati mavjud emas.

Nostr dasturchilari bu murakkablikning katta qismi foydalanuvchiga ko‘rinmaydigan bo‘lishi kerakligini tobora ko‘proq anglamoqda. “Hech bir ilova Nostr yoki Bitcoin haqida gapirmasligi kerak. Ular shunchaki o‘z vazifasini bajarishi kerak”, — degan Amethyst yaratuvchisi Vitor Pamplona. Uning fikri oddiy: odamlar ilova ortidagi texnologiya haqida qayg‘urmasdan undan foydalana olishi kerak.

Paradoksni payqamaslik qiyin: Nostr’ni an’anaviy ijtimoiy tarmoqlarga ishonmaydigan odamlar uchun jozibador qiladigan ayrim xususiyatlar undan shunchaki ishlaydigan ilovani xohlaydigan odamlarga foydalanishni qiyinlashtiradi.

Bugungi kunda Nostr qanchalik ommabop?

Bu savolga javob berish hayratlanarli darajada qiyin. Nostr’da millionlab public-key identifikatorlari to‘plangan. 2024-yildagi akademik tadqiqotga ko‘ra, tarmoq dastlabki ikki yil ichida qariyb 4 million foydalanuvchi va 60 million postga yetgan. Ammo identifikator yaratish uchun kriptografik kalitlar juftligini generatsiya qilishning o‘zi kifoya, shuning uchun bu raqam tarmoqdan amalda nechta odam foydalanishi haqida kam ma’lumot beradi.

Haqiqiy foydalanish ko‘lami ancha kichik bo‘lib, so‘nggi trekerlar odatda faol foydalanuvchilar sonini o‘n minglab deb baholaydi. Aniq raqamlarni belgilash qiyin, chunki markaziy ma’lumotlar bazasiga ega bo‘lmagan decentralized tarmoqning turli qismlarini turli trekerlar ko‘radi. 

Tafovut hayratlanarli: millionlab identifikatorlar yaratilgan, ammo Nostr’da muntazam foydalanuvchilardan iborat nisbatan kichik yadro saqlanib qolgan. Ko‘lam jihatidan u X, Threads yoki Bluesky’ga yaqin ham emas, biroq odamlar hanuz postlar joylamoqda, Bitcoin yubormoqda va uning ustiga yangi dasturiy ta’minotlar qurmoqda.

Ehtimol, X’ni almashtirish noto‘g‘ri maqsad bo‘lgan

Buzz Nostr’ning kelajagi ijtimoiy tarmoqlardan tashqariga chiqishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Ko‘chma kriptografik identifikatorlar va imzolangan xabarlar ijtimoiy tasmalarni, shuningdek, xabar almashish, to‘lovlar, marketplace’lar va AI agentlari o‘rtasidagi aloqani qo‘llab-quvvatlashi mumkin.

Protokol atrofidagi rivojlanish ham davom etmoqda. OpenSats 2026-yil fevralidan mayigacha Nostr grantlarining uch bosqichini e’lon qilib, ilovalar va infratuzilma yo‘nalishlaridagi 13 ta loyihani moliyalashtirdi.

Nostr qachondir ommaviylashishi mumkinmi?

Nostr’ning hozirgi auditoriyasi an’anaviy ijtimoiy tarmoqlarga nisbatan juda kichik, kriptografik kalitlar va relay’lar esa ilovani yuklab, email manzilini kiritishdan iborat muqobil variant mavjud bo‘lgan sharoitda hamon murakkab tuyuladi.

Balki shuning uchun Nostr’ning kelajagi millionlab odamlarni yangi ijtimoiy tarmoqqa qo‘shilishga ishontirishga emas, balki protokolni ular shunchaki foydalanishni xohlaydigan mahsulotlar ichida ko‘rinmas holga keltirishga bog‘liqdir. Buzz buning qanday ko‘rinishi mumkinligiga bir misol beradi. Agar Nostr oxir-oqibat ommaviy auditoriyaga yetib borsa, bu foydalanuvchilarning ko‘pchiligi undan foydalanayotganini hatto bilmasligi mumkin.