Meld bosh direktori: Stablecoinlar banklarning o‘rnini bosa olmaydi, biroq ular transchegaraviy to‘lovlarni o‘zgartiradi

​Stablecoinlar to‘lovlar sanoatining tobora ko‘proq ko‘zga tashlanadigan qismiga aylanmoqda, biroq ularning kelajagi mavjud moliyaviy tizimni almashtirishdan ko‘ra, uning ichida pul harakatini yaxshilash bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ularning asosiy afzalligi — mablag‘larni chegaralar osha tez va arzon o‘tkazish imkoniyati. Traders Union nashriga bergan intervyusida Meld hammuassisi va bosh direktori Pankaj Bengani banklar nega bu tizimning bir qismi bo‘lib qolishini, transchegaraviy to‘lovlar qanday o‘zgarishi mumkinligini va stablecoinlar oxir-oqibat nega deyarli ko‘rinmas infratuzilmaga aylanishi mumkinligini tushuntirdi.

To‘lovlardan kriptogacha

Meld’ni ishga tushirishdan oldin Pankaj Bengani Block, Yahoo va keyinchalik Fitbit/Google tomonidan sotib olingan o‘zining Coin to‘lov startapida mahsulotlar va hamkorlik yo‘nalishlarida ishlagan. Uning sohadagi tajribasi mablag‘larni chegaralar osha o‘tkazish bilan bog‘liq xarajatlar va kechikishlarni ko‘rsatdi.

Benganining fikricha, bugungi to‘lov tizimidagi ko‘plab muammolar texnologik cheklovlardan emas, balki vaqt o‘tishi bilan yig‘ilib qolgan infratuzilmadan kelib chiqadi.

“Agar to‘lovlar sohasida yetarlicha uzoq ishlasangiz, o‘ziga xos norozilik paydo bo‘ladi. Pulni bir mamlakat chegarasidan boshqasiga o‘tkazishda qancha ishqalanish, xarajat va kechikish yashiringanini, buning qanchalik o‘zboshimchalik bilan shakllanganini aniq ko‘rasiz. To‘lovlarning juda oz qismi qonun, kod yoki fizika kabi qat’iy qoidalarga asoslangan; aksariyati shunchaki vaqt davomida to‘planib kelgan tarixdir.”

Uning 2012-yilda Bitcoin bilan tanishishi burilish nuqtasiga aylandi va qiymat qanday harakatlanishi mumkinligi haqidagi tushunchasini o‘zgartirdi.

Block uning Bitcoin haqidagi qarashlarini qanday shakllantirdi

Bengani taxminan besh yil Jack Dorsey’ning Block kompaniyasida ishladi. Biroq u yerdan olgan asosiy saboq muayyan raqamli aktivga tikish haqida emas edi. Aksincha, bu ochiq pul infratuzilmasining moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatini kengaytirish salohiyati edi.

Uning fikricha, bu salohiyat an’anaviy moliyaviy tizim yetarlicha xizmat ko‘rsatmayotgan odamlar va kichik bizneslar uchun ayniqsa muhim.

“Ochiq, neytral va ruxsatsiz foydalanish mumkin bo‘lgan pul protokoli haqidagi fikr to‘g‘ri, deb hisoblayman. Ammo bu g‘oya kichik savdogar yoki bank xizmatlaridan yetarlicha foydalana olmaydigan shaxsga yetib borishini istasangiz, odamlar hayotidagi narxlarni amalda belgilaydigan hisob birligida ishlashingiz kerak. Hozir dunyoning aksariyat qismi uchun bu dollar yoki fiat valyutadir. Shuning uchun men ushbu falsafani olib, uni stekning boshqa qatlamiga tatbiq qildim.”

Bengani hanuz Bitcoin ni muhim aktiv deb biladi, biroq uning investitsiya sifatidagi roli bilan to‘lovlar uchun foydaliligi o‘rtasida aniq farq borligini ta’kidlaydi.

“Mening fikrimcha, Bitcoin kuchli va tubdan o‘zgartiruvchi qiymat saqlash vositasi hamda uzoq muddatli investitsiyadir, biroq u hali hisob birligi emas.”

Meld nega stablecoinlarga tikdi

Bengani stablecoinlarni kripto bozorining eng istiqbolli yo‘nalishlaridan biri deb biladi, chunki ularning foydaliligi odamlarning kriptoga investitsiya sifatida qarashiga bog‘liq emas.

O‘zgaruvchan raqamli aktivlardan farqli o‘laroq, stablecoinlar oddiy foydalanuvchilar uchun aniq vazifani bajarishi mumkin: pul o‘tkazish va to‘lovlarni amalga oshirish.

“Chunki stablecoinlar kriptodagi yagona yo‘nalish bo‘lib, unda foydalanish holati sizdan kripto haqida muayyan fikrga ega bo‘lishni talab qilmaydi. Hech kim kontragentiga bir necha soat ichida 15 foizga o‘zgarishi mumkin bo‘lgan aktivda to‘lov qilishni xohlamaydi. O‘zgaruvchanlik investitsiya uchun afzallik, to‘lov uchun esa kamchilikdir — to‘lovlar bozori spekulyatsiya bozoridan nihoyatda kattaroq.”

Benganining hisob-kitobiga ko‘ra, stablecoinlar bozori allaqachon qariyb 313 milliard dollarga teng, biroq ularning real iqtisodiyotdagi qo‘llanilishi hanuz nisbatan cheklangan. Faoliyatning katta qismi hali ham trading hamda mablag‘larni birjalar va kripto hamyonlari o‘rtasida ko‘chirish bilan bog‘liq.

Shu sababli u stablecoinlardan to‘lovlarda foydalanishni kengaytirishda eng katta imkoniyatni ko‘radi.

Foydalanuvchilar blockchain tanlashiga to‘g‘ri kelmasligi kerak

Fragmentatsiya yana bir muammoni yuzaga keltiradi. Turli mamlakatlarda qo‘llanadigan yuzlab mahalliy to‘lov usullariga qo‘shimcha ravishda, o‘nlab blockchainlar va stablecoinlar mavjud. Yangi bozorga kirayotgan dasturchilar ko‘pincha tarmoqlar, tokenlar va likvidlik provayderlarini o‘zlari tanlashlariga to‘g‘ri keladi.

Benganining fikricha, bu murakkablik oxir-oqibat foydalanuvchi tajribasidan yo‘qolishi kerak. U buni karta orqali to‘lovlar modeli bilan taqqoslaydi: Visa foydalanuvchisi tranzaksiya ortida qaysi ekvayer, to‘lov tarmog‘i yoki korrespondent turganini bilishi shart emas.

“Kafeda kartangizni terminalga tekkizganingizda, tranzaksiyani qaysi ekvayer qayta ishlaganini, qaysi tarmoq uni yo‘naltirganini, interchange komissiyasi qancha bo‘lganini yoki qaysi korrespondent hisob-kitobni yakunlaganini bilmaysiz. Bu noaniqlik kamchilik emas — mahsulotning o‘zidir. Murakkablik infratuzilma tomonidan o‘zlashtirildi, shunda foydalanuvchi uni tushunib yurishiga to‘g‘ri kelmaydi.”

Bitcoin, oltin va dollar turli maqsadlarga xizmat qiladi

Dollar bilan ta’minlangan stablecoinlarning yuksalishi Bitcoinning an’anaviy pul tizimiga muqobil ekani haqidagi g‘oyaga ziddek ko‘rinishi mumkin. Biroq Bengani bu ikki tushunchani bir-birini istisno qiluvchi deb hisoblamaydi.

U qaysi aktiv qiymatni yaxshiroq saqlashi haqidagi masalani kundalik to‘lovlar uchun qaysi infratuzilma qulayroq ekani haqidagi masaladan ajratadi.

“Bitcoin va oltin — suveren bo‘lgan hamda hech bir milliy davlat tomonidan nazorat qilinmaydigan eng yuqori darajadagi aktivlardir. Qiymat aynan shularga bog‘lanishi kerak, tarixga nazar tashlasangiz, aksariyat hollarda qattiq pul oltin bilan ta’minlangan pul sifatida ta’riflangan.”

Shu bilan birga, u AQSh dollari tezroq qadrsizlanayotgan ko‘plab milliy valyutalarga qaraganda hamon jozibadorroq deb hisoblaydi.

“AQSh dollari tezroq qadrsizlanayotgan ko‘plab global valyutalarga qaraganda, aytish mumkinki, yaxshiroq. Mening fikrimcha, uzoq muddatda AQSh dollari oltin yoki Bitcoin kabi mustahkam emas. Ammo biz Meldni shu tezis asosida qurayotganimiz yo‘q. Meld — puldan foydalanish imkoniyatlarini arzonroq, tezroq va yaxshiroq usullar orqali kengaytirish haqida. Bozor “qattiq pul” oltin, bitcoin yoki boshqa biror aktiv bilan ta’minlanishini o‘zi hal qiladi.”

Stablecoinlar banklarni yo‘q qilmaydi

Blockchain asosidagi to‘lovlar o‘sib borayotganiga qaramay, Bengani banklar tizimdan yo‘qolib ketishini kutmaydi. Stablecoin zaxiralari hanuz bank depozitlari va davlat qimmatli qog‘ozlari bilan bog‘liq, tartibga solish esa bu munosabatni tobora rasmiylashtirmoqda.

“Stablecoinlar asosan ustki qatlam bo‘ladi — menimcha, bu mag‘lubiyat emas. Zaxiralar Treasury qimmatli qog‘ozlari va bank depozitlarida saqlanadi, GENIUS Act doirasida esa bu munosabat endi chetlab o‘tiladigan emas, qonunda mustahkamlangan. Stablecoinlar banklarni butunlay vositachilikdan chiqaradi, deb aytadigan har qanday asoschi sizga nimanidir sotmoqchi.”

Biroq bank infratuzilmasining ayrim qismlari sezilarli darajada kichrayishi mumkin. Bengani xalqaro to‘lovlarda hanuz keng qo‘llanadigan correspondent bankingni eng yaqqol misollardan biri sifatida ko‘rsatadi.

“Biroq bank tizimining ayrim qismlari “almashtiriladi”: correspondent banking hajmi qisqaradi. Bugungi kunda transchegaraviy to‘lov bosib o‘tadigan nostro va vostro hisobvaraqlari zanjiri sekin, qimmat, yakuniy xarajat borasida shaffof emas va qisqarib bormoqda. Stablecoinlar bu zanjirni yagona settlement hodisasiga birlashtiradi.”

Banklar chiqargan stablecoinlar bozorni tezlashtirishi mumkin

Bengani yirik banklarning o‘z raqamli pullarini chiqarish istiqbolini tahdid emas, balki infratuzilma platformalari uchun imkoniyat deb ko‘radi.

U buni Visa bilan taqqoslaydi: ko‘proq banklar o‘z kartalarini chiqara boshlagani va ularni ulash uchun umumiy infratuzilmaga ehtiyoj tug‘ilgani sari Visa ajralmas platformaga aylandi.

“Analogiyani to‘g‘ri ko‘rib chiqing. Dunyodagi har bir bank o‘z kartalarini chiqara boshlaganida Visa yutqazmadi. Aksincha, aynan o‘sha paytda Visa ajralmas bo‘lib qoldi, chunki yuzta emitent va yuzta karta dasturi hal qilinishi kerak bo‘lgan bitta muammoni yuzaga keltiradi: interoperabellik.”

Benganining fikricha, banklar tomonidan stablecoinlar chiqarilishining ko‘payishi depozitorlar va savdogarlar orasida tarqatishni ham kengaytirishi, turli emitentlarni bog‘laydigan infratuzilmaga ehtiyojni oshirishi mumkin.

Stablecoinlar ko‘rinmas bo‘lishi kerak

Uzoq muddatda Bengani aksariyat foydalanuvchilar har safar xarid qilganda yoki pul o‘tkazganda muayyan stablecoinni ongli ravishda tanlashini kutmaydi. Bugungi karta to‘lovlarida bo‘lgani kabi, asosiy texnologiya ikkinchi planga chekinishi kerak.

“Eng arzon, eng tez va eng yaxshi composable primitivlar g‘alaba qozonadi. Hozircha bunday primitivlar stablecoinlardir.”

Uning aytishicha, yakuniy maqsad — foydalanuvchilar to‘lovni ta’minlayotgan texnologiya haqida umuman o‘ylamay qo‘yishidir.

“Maqsad: ko‘rinmas bo‘lish. To‘lov infratuzilmasi hech kim u haqida gapirmaganidagina muvaffaqiyatli hisoblanadi.”