Bitget’dan Bybit’gacha: kripto birjalaridagi 5 ta eng yirik xakerlik hujumi

​Bitget to‘qqiz xonali summadagi xavfsizlik buzilishiga uchragan navbatdagi yirik kripto birjaga aylandi. Hujum uni Mt. Gox’dan FTX’gacha bo‘lgan sohadagi eng mashhur nomlar qatoriga qo‘shdi. Qaysi birja hujumlari eng katta yo‘qotishlarga sabab bo‘lgan?

Kripto birjalari har doim xakerlar uchun jozibador nishon bo‘lib kelgan. Ular milliardlab dollar qiymatidagi raqamli aktivlarni saqlaydi, mablag‘larni sutka davomida ko‘chiradi va bitta zaiflik ulkan oqibatlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan murakkab tizimlarga tayanadi. Yillar davomida hujumchilar yetarlicha himoyalanmagan hot wallet’lardan tortib, buzib kirilgan xodimlar va tranzaksiyalarni tasdiqlashda foydalaniladigan dasturiy ta’minotgacha bo‘lgan turli nishonlardan foydalandi.

Eng yirik buzilishlar kripto xavfsizligining qanday rivojlanganini ham ko‘rsatadi. Mt. Gox sanoat hali nisbatan yosh bo‘lgan paytda qulagan, keyingi hujumlar esa aynan shunday miqyosdagi navbatdagi falokatning oldini olish uchun ishlab chiqilgan himoya choralarini chetlab o‘tishga muvaffaq bo‘lgan. Bozor o‘sgani sari zarar miqdori ham oshdi.

Xo‘sh, qaysi xakerlik hujumlari eng yirik bo‘lgan? Biz ularni tangalar bugungi kunda qancha turishiga qarab emas, o‘g‘irlangan paytdagi aktivlarning taxminiy dollar qiymati bo‘yicha taqqoslaymiz. Bu farq Bitcoin bilan bog‘liq eski holatlar uchun muhim, chunki ayrim dastlabki o‘g‘irliklardan beri uning narxi keskin oshgan.

Bitget, 2026: $351,6 million

Bitget ruxsatsiz o‘tkazmalarni aniqladi — ular 24-sentabr kuni UTC bo‘yicha 18:31 da ayrim hot wallet’lardan amalga oshirilgan va birja favqulodda choralar ko‘rish tartiblarini ishga tushirgan. Keyinroq birja taxminan $351,6 millionlik aktivlar zarar ko‘rganini, buzilish hot va warm wallet infratuzilmasining ayrim qismlari bilan cheklanganini ma’lum qildi. Cold wallet’lar xavfsiz qolgan.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Pul yechib olish vaqtincha to‘xtatildi, depozitlar va savdo esa davom etdi. Bitget mijozlar balanslari o‘z joyida qolganini, $464 milliondan ortiq mablag‘ saqlangan User Protection Fund yo‘qotishni qoplash uchun yetarli ekanini bildirdi.

“Biz bundan qochmaymiz”, dedi bosh direktor Gracy Chen. “Har bir dollar va har bir qaror shaffof va to‘liq ravishda hisobga olinadi.”

Tergov hujum qanday amalga oshirilgani haqida allaqachon ayrim ma’lumotlarni berdi. Chenning aytishicha, Bitget’ning dastlabki tekshiruvi private key sizib chiqishini istisno qilgan va buning o‘rniga wallet infratuzilmasidagi muhim backend tizimiga e’tibor qaratgan. Birja ma’lumotlariga ko‘ra, hujumchi tranzaksiya ma’lumotlarini soxtalashtirib, Bitget’ning avtorizatsiya jarayonini ishga tushira olgan, biroq tizimga kirishda qo‘llangan aniq usul hali ham tekshirilmoqda.

Mt. Gox, 2014: taxminan $473 million

Binance, Coinbase yoki Bybit kriptoda yirik nomlarga aylanishidan ancha oldin Mt. Gox Bitcoin savdosida hukmron edi. Eng yuqori cho‘qqisida Tokioda joylashgan birja butun dunyodagi Bitcoin tranzaksiyalarining aksariyatini amalga oshirgan.

Bu hukmronlik 2014-yil fevralida to‘satdan yakunlandi. Mt. Gox mijozlar va kompaniyaga tegishli taxminan 850 000 Bitcoin’ni yo‘qotganini ma’lum qilganidan so‘ng, pul yechib olishni to‘xtatdi va bankrotlik to‘g‘risida ariza berdi. Yo‘qolgan tangalar bankrotlik arizasi topshirilgan paytda taxminan $473 millionga baholangan.

Keyinchalik voqea yanada murakkablashdi. Mt. Gox eski wallet’dan 200 000 Bitcoin topganini ma’lum qildi va yo‘qolgan mablag‘ miqdori taxminan 650 000 BTC’gacha kamaydi. Kreditorlar esa bankrotlik jarayonlari qancha mablag‘ni qaytarish mumkinligini aniqlashini yillar davomida kutdi.

FTX, 2022: taxminan $477 million

FTX 2022-yil 11-noyabrda AQShda Chapter 11 bankrotligi to‘g‘risida ariza berdi. Bunga likvidlik inqirozi sabab bo‘lib, kompaniya moliyasidagi ko‘p milliard dollarlik kamomadni fosh qildi. Bir necha soat o‘tib, shubhali o‘tkazmalar FTX nazoratidagi wallet’lardan kriptovalyutani chiqarib keta boshladi va allaqachon qulayotgan birja yana bir inqirozga duch keldi.

Blockchain tahlil kompaniyasi Elliptic taxminan $477 million o‘g‘irlanganini baholadi. FTX’ning yangi rahbariyati ayrim aktivlarga ruxsatsiz kirish bo‘lganini tasdiqladi va qolgan raqamli aktivlarni cold storage’ga ko‘chirdi.

Hujum tafsilotlari keyinroq ma’lum bo‘ldi. 2024-yilda AQSh rasmiylari FTX SIM-swap hujumiga uchraganini tasdiqladi. Hodisa bilan bog‘liq SIM-swap sxemasi bo‘yicha uch kishi ayblandi, biroq ularning o‘g‘irlik va keyinchalik aktivlarni legallashtirishdagi aniq rollari noaniq bo‘lib qoldi.

Hujumchi o‘g‘irlangan tokenlarning ko‘pini tezda Ether’ga almashtirdi, emitentlar esa USDT va Paxos Gold’ni o‘z ichiga olgan taxminan $100 millionlik aktivlarni muzlatishga muvaffaq bo‘ldi. Qolgan kriptovalyutaning bir qismi izini yashirish maqsadida keyinchalik decentralized exchange’lar, cross-chain bridge’lar va mixer’lar orqali o‘tkazildi.

Coincheck, 2018: taxminan $534 million

Xakerlar 2018-yil yanvarida Yaponiyaning Coincheck birjasidan 523 million NEM tokenini o‘g‘irladi. Ular taxminan 58 milliard iyenaga, ya’ni o‘sha paytda qariyb $534 millionga teng edi. Keyingi murakkabroq hujumlardan farqli ravishda, Coincheck’dagi buzilish nisbatan oddiy zaiflikni fosh qildi: katta miqdordagi kriptovalyuta internetga ulangan hot wallet’da saqlangan.

Coincheck o‘g‘irlikni aniqlagach, pul yechib olish va savdolarning aksariyatini muzlatdi. Yaponiya regulyatorlari kompaniyaga xavfsizlikni kuchaytirishni buyurdi va kripto-bum davrida platformalar mijozlar aktivlarini qanday himoya qilayotgani haqidagi savollar ortgani sababli boshqa mahalliy birjalarni ham tekshirdi.

Birja zarar ko‘rgan mijozlarga o‘z mablag‘lari hisobidan kompensatsiya to‘lashga va’da berdi. Coincheck oxir-oqibat hujumdan omon qoldi va o‘sha yilning oxirida Yaponiyaning moliyaviy xizmatlar kompaniyasi Monex Group tomonidan sotib olindi.

Bybit, 2025: taxminan $1,5 milliard

Yetti yil davomida Coincheck kripto birjalari tarixidagi eng yirik xakerlik hujumi bo‘lib qoldi. Keyin, 2025-yil fevralida Bybit deyarli uch baravar ko‘p mablag‘ yo‘qotdi — bu Ethereum cold wallet’idan warm wallet’ga odatiy o‘tkazma sifatida ko‘ringan jarayon paytida yuz berdi.

Tranzaksiya Safe{Wallet} orqali bir nechta imzoni talab qilgan; bu tizim ruxsatsiz o‘tkazmalarni qiyinlashtirish uchun mo‘ljallangan. Biroq hujumchilar Bybit’ning private key’larini bevosita buzishi shart emas edi. Tergovchilar Safe dasturchisining kompyuteri buzilganini aniqladi, bu esa zararli kodga Bybit imzolovchilari ko‘rgan ma’lumotlarni o‘zgartirish imkonini bergan. Ular qonuniy tranzaksiyani tasdiqlayotgandek ko‘ringan, aslida esa hujumchilarga wallet ustidan nazoratni qo‘lga kiritish imkonini bergan o‘zgarishlarni avtorizatsiya qilgan.

Taxminan $1,46 milliardlik Ether va unga aloqador tokenlar chiqarib ketildi. Keyinchalik FBI hujumni Shimoliy Koreyaga tegishli deb topdi va uni mamlakatning TraderTraitor faoliyati bilan bog‘ladi.

Bybit bosh direktori Ben Zhou hujumdan ko‘p o‘tmay birja to‘lovga qodir bo‘lib qolganini va mijozlar aktivlari to‘liq ta’minlanganini aytdi. Bybit pul yechib olish operatsiyalarini davom ettirdi hamda xaridlar, qarzlar va boshqa kripto kompaniyalaridan o‘tkazmalar orqali Ether zaxiralarini tikladi.

Birja xavfsizligi o‘zgardi, ammo hujumlar ham o‘zgardi

Bu besh hujum o‘n yildan ortiq davrni qamrab oladi va ularning ortidagi zaifliklar bir-biridan keskin farq qiladi. Coincheck katta miqdordagi kriptovalyutani hot wallet’larda saqlash xavfini ko‘rsatdi, FTX atrofidagi tartibsizlik esa yuzlab million dollar o‘g‘irlanishiga olib kelgan SIM-swap hujumiga to‘g‘ri keldi.

Bybit tahdid qanchalik murakkablashganini ko‘rsatdi. Agar hujumchilar tranzaksiyani tasdiqlashda ishtirok etadigan dasturiy ta’minot va odamlarga zarar yetkaza olsa, cold storage va bir nechta imzo endi har doim ham yetarli emas edi. Bitget’ning dastlabki xulosalari bu muammoning yana bir ko‘rinishiga ishora qilmoqda: birja private key’lari xavfsiz qolganini, hujumchilar esa buning o‘rniga o‘tkazmalarni avtorizatsiya qilishda ishtirok etuvchi backend tizimini manipulyatsiya qilganini bildirdi.

Wallet’ning o‘zini himoyalash muammoning faqat bir qismidir. Aktivlarni ko‘chirishda ishtirok etadigan har bir tizim, interfeys va shaxs yangi nishonga aylanishi mumkin.