Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.
Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.
Blockchain, odatda, kamida ayrim ishtirokchilar tarmoqni qo‘llab-quvvatlashda davom etsa, shunchaki o‘chirib bo‘lmaydigan tizim sifatida qaraladi. Biroq 2026-yilda bir nechta loyihalar o‘z L1 tarmoqlarini yopishga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Blockchain ishlashni to‘xtatgach, foydalanuvchilar aktivlariga nima bo‘ladi?
Ushbu maqola asl nusxadan tarjima qilingan. Muxbirimiz tomonidan tayyorlangan asl nusxasini o'qing bu yerda.
Bunga so‘nggi misol — Harmony. Sentyabr oyida jamoa o‘z Layer 1 tarmog‘ini butunlay yopish, tarmoqning yakuniy holatini qayd etish va ONE tokenlarini Ethereum ga migratsiya qilishni taklif qildi.
X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...
Bunday ssenariy token blockchain bilan birga yo‘qolib ketishini anglatmaydi. Tarmoq yopilganda, odatda, ishtirokchilarga uning yangi holati bo‘yicha kelishishga imkon beruvchi mexanizm to‘xtaydi, tranzaksiyalar tarixi va aktivning o‘zi esa boshqa shaklda mavjud bo‘lib qolishi mumkin.
Harmony mainnetini 2019-yilda ishga tushirgan edi, biroq 2026-yilga kelib o‘z tarmog‘ini saqlab turish loyiha uchun alohida xatarga aylandi.
Yopish taklifidan biroz oldin jamoa jiddiy hodisaga duch keldi. Avgust oyida hujumchi tranzaksiyalarni takroran ijro etish imkonini beruvchi zaiflikdan foydalanib, qariyb 3 trillion noqonuniy ONE tokenlarini yaratdi.
Jamoa blockchainni hujumdan oldingi holatiga qaytarishga qaror qildi.
Loyiha xavfsizlik bilan bog‘liq og‘ir tarixga ham ega edi. 2022-yilda Horizon Bridge buzilishi oqibatida qariyb $100 million zarar ko‘rildi. Endi ishlab chiquvchilar o‘z L1 tarmog‘idan voz kechish g‘oyasini mustaqil tarmoqni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan guruhlar va tobora takomillashib borayotgan avtomatlashtirilgan hujumlardan himoya qilish qiyinlashib borayotgani bilan bevosita bog‘lamoqda.
Taklif etilgan ssenariy deyarli oldindan belgilangan o‘lim sanasiga o‘xshaydi.
Tarmoq yakuniy blokini yaratadi, shundan so‘ng uning holati muzlatiladi. Snapshot ONE balanslari, delegatsiyalar, validator mukofotlari va boshqa pozitsiyalarni o‘z ichiga oladi, ONE’ning yangi ERC-20 versiyasi esa Ethereumda chiqarilib, eski tanga egalari o‘rtasida taqsimlanadi.
Token balanslarini saqlab qolish nisbatan oson. Butun blockchainni ishlayotgan iqtisodiyot sifatida migratsiya qilish esa unday emas.
Smart-kontraktlar, likvidlik pullari, NFTlar, kreditlar va ilovalarning barchasi muayyan tarmoq holatiga bog‘liq. Shu sababli Harmony foydalanuvchilar ayrim kontraktlar va pozitsiyalardan oldindan chiqishlari kerakligi haqida ogohlantirdi, chunki ularni Ethereumga avtomatik tarzda migratsiya qilib bo‘lmaydi.
ICON yanada aniqroq misol keltiradi. Loyihada tarmoq bir kunda o‘chirib qo‘yilmaydi, balki uning iqtisodiy faoliyati asta-sekin qisqartiriladi.
2026-yil martida ICON Economic Shutdown rejimiga o‘tdi. ICX emissiyasi to‘xtatildi, mukofotlar bekor qilindi va faol validatorlar soni ICON Foundation tomonidan boshqariladigan yettitaga qisqartirildi.
Tarmoq bloklar yaratishda davom etmoqda, shunda egalari ICX’ni yangi SODA tokeniga migratsiya qilishlari mumkin.
X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...
Yakuniy yopilish 2026-yil 31-dekabrga rejalashtirilgan. Shundan so‘ng tranzaksiyalar amalga oshirib bo‘lmaydi, biroq blockchain tarixi faqat o‘qish rejimida foydalanish mumkin bo‘lib qolishi kutilmoqda. ICX’ni SODA’ga migratsiya qilish oynasi ham yopiladi.Boshqacha aytganda, tarmoq yakuniy blokidan ancha oldin iqtisodiy jihatdan o‘lishi mumkin. Avval yangi emissiya yo‘qoladi, validatorlar soni va likvidlik kamayadi, faqat oxirida yangi bloklar yaratish to‘xtaydi.
Tarmoq tarixi arxiv sifatida saqlanib qolishi mumkin. O‘zgaradigan jihat shuki, ishtirokchilar endi blockchain holatini birgalikda yangilamaydi.
Yakunlangan yopilishning real misoli — BNB Beacon Chain. U loyiha muvaffaqiyatsizlikka uchragani uchun emas, balki ikki zanjirli arxitekturani saqlash haddan tashqari murakkab va qimmatga aylangani sababli foydalanishdan chiqarildi. Beacon Chain funksiyalari asta-sekin BNB Smart Chain’ga ko‘chirildi.
Jarayon bir nechta yangilanishlar orqali bosqichma-bosqich amalga oshirildi, BNB Chain tarmoqni yakuniy yopilishiga oldindan tayyorladi.
X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...
Tarmoq nihoyat 2024-yil dekabrida faoliyatini to‘xtatdi. Oxirgi blokdan so‘ng dasturchilar uning yakuniy holatini qayd etdi va mos BEP2 hamda BEP8 aktivlariga egalikni BSC’da tekshirish imkonini beruvchi kriptografik mexanizm yaratdi. Tarixiy ma’lumotlar alohida saqlab qolindi.
Ammo migratsiya har bir token saqlab qolinishi kafolatini bermadi. BSC’ga migratsiya uchun tayyorlanmagan aktivlar butunlay bloklanib qolishi mumkin edi. Shu bois ayrim foydalanuvchilar uchun tarmoqning o‘limi egalik qaydi yo‘qolishini emas, balki ushbu qayd bilan biror narsa qilish imkoniyatidan mahrum bo‘lishni anglatadi.
Bu, ayniqsa, DeFi uchun murakkab. Agar foydalanuvchi oddiy manzilda native coin saqlasa, balansni tarmoq snapshotiga nisbatan oson kiritish mumkin. Biroq likvidlik puli, kredit yoki murakkab smart-kontraktda saqlanayotgan mablag‘lar alohida chiqish tartibini talab qilishi yoki umuman yangi tarmoqqa mos kelmasligi mumkin.
Shu sababli jamoalar odatda foydalanuvchilardan aktivlarni yechib olish, pozitsiyalarni yopish va yakuniy blokka to‘xtatishdan ancha oldin tayyorgarlik ko‘rishni so‘raydi.
2026-yilga kelib, bu ssenariy endi noodatiy emas. ZETA egalari sentabrdagi loyihaning o‘z ZetaChain L1 tarmog‘idan voz kechib, tokenni Solana’ga migratsiya qilish taklifini qo‘llab-quvvatladi. Tashabbus ishtirok etgan tokenlarning 99,4% qo‘lloviga ega bo‘ldi, biroq migratsiyaning o‘zi alohida qarorni talab qiladi.
X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...
Harmony’dan farqli ravishda, bu yerda xavfsizlik yagona sabab emas. Jamoa boshqa mahsulotga e’tibor qaratmoqchi, shu bois o‘z blokcheyni endi strategiyaning muhim qismi emas.
Bu native coin haqidagi an’anaviy tushunchani o‘zgartiradi. L1 mavjud ekan, bunday aktiv odatda gas fee to‘lash, steyking qilish va tarmoq xavfsizligini ta’minlashga yordam berish uchun ishlatiladi. Ethereum yoki Solana’ga ko‘chirilgach, o‘sha ticker saqlanib qolishi mumkin, ammo uning funksiyasi butunlay o‘zgaradi.
Bundan ham keskinroq yondashuvlar mavjud. Masalan, SX Network eski infratuzilmasini yopish jarayonida egalarning ro‘yxatini tarmoq snapshoti orqali qayd etish va eski tokenni birga-bir migratsiya qilish o‘rniga, talablarga javob beruvchi foydalanuvchilarga boshqa shakldagi kompensatsiya taqdim etishni taklif qildi.
Ko‘rganimizdek, tarmog‘i yopilganda loyiha doim ham yo‘qolib ketmaydi. Token boshqa blokcheynga ko‘chishi, foydalanuvchilar migratsiya qilishi va jamoa yangi infratuzilmada rivojlanishni davom ettirishi mumkin.
Shu sababli yakuniy blok har doim ham loyiha hayotining so‘nggi bosqichi emas. Blokcheynning o‘zini qachon haqiqatan ham o‘lik deb hisoblash mumkinligini aniqlash ancha qiyin: validatorlarni to‘xtatishning o‘zi yetarlimi yoki kimdir eski kodni ishga tushirishda davom etar ekan, tarmoq mavjud bo‘lib qoladimi?
Dasturchilar tarmoqning mavjud barcha nusxalarini o‘chirib tashlay olmaydi. Agar ayrim operatorlar eski kodni ishlatishda davom etsa va konsensusni saqlab tura olsa, chain texnik jihatdan rasmiy loyihadan mustaqil ravishda mavjud bo‘lishda davom etishi mumkin.
Shu bois blokcheyn yopilishi ikkilik holat emas. Rivojlanish deyarli to‘xtagan, likvidlik va faollik minimal bo‘lgan, ammo bir nechta validator blok ishlab chiqarishda davom etayotgan «zombi tarmoqlar» mavjud bo‘lishi mumkin.
Tartibli yopilish boshqacha, chunki ishtirokchilarning aksariyati umumiy tarixni kengaytirishni to‘xtatishga oldindan kelishib oladi. Birjalar eski standartni qo‘llab-quvvatlashni tugatadi, ilovalar yopiladi yoki migratsiya qilinadi, validatorlar esa yangi bloklar ishlab chiqarishni to‘xtatadi.
Bu ma’noda blokcheyn uning ma’lumotlari yo‘qolganda o‘lmaydi. U ishtirokchilar tarmoqning keyingi holatini birgalikda yaratishni to‘xtatganda o‘ladi.
Bu zamonaviy kriptoindustriya uchun paradoks yaratadi. Loyiha o‘z blokcheynidan voz kechishi, biroq boshqa birovning infratuzilmasida nomi, foydalanuvchilari va tokenini saqlab qolishi mumkin.
Shu bois L1’ning o‘limi tobora ko‘proq loyihaning o‘zi ham o‘ladi degani emas. Ba’zan bu alohida konsensus mexanizmi, validatorlar to‘plami va tarmoq xavfsizligini saqlash endi iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq emasligini tan olishdir.
Blokcheyn tarixi arxivda saqlanib qoladi, uning coini esa Ethereum yoki Solana’da mavjud bo‘lishda davom etishi mumkin. Zamonaviy kriptoda tarmoqning o‘zi o‘lishi mumkin, ammo u uchun yaratilgan aktivning o‘lishi shart emas.