Tramp AI’ni SI’ga aylantirmoqchi: Nega bu unchalik oson emas

Sun’iy intellekt ilmiy yutuqlar, shov-shuvli muvaffaqiyatsizliklar va Gollivudning o‘nlab yillik distopiyalaridan omon chiqdi. Endi u Donald Trampdan omon qolishi kerak — u sun’iy intellektning muammolaridan biri uning nomi deb qaror qildi. Biroq ikki harfni o‘zgartirish ijro farmonini imzolashdan ancha qiyinroq bo‘lishi mumkin.

Tramp AI bilan xayrlashmoqda

Tramp ijro farmonini imzoladi — unda federal agentliklarga rasmiy kommunikatsiyalar, veb-saytlar va qonun bilan tartibga solinmaydigan boshqa hujjatlarda “Artificial Intelligence” va “AI” atamalarini “Super Intelligence” hamda “SI” bilan almashtirish topshirildi. Amaldagi qoidalar, shartnomalar, grantlar va boshqa tarixiy hujjatlarni qayta yozish shart emas.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Trampning muammosi asosan “artificial” so‘zi bilan bog‘liq. Uning fikricha, bu so‘z texnologiyani soxta qilib ko‘rsatadi, “super” esa tobora qobiliyatli bo‘lib borayotgan tizimlar nimalarga qodirligini yaxshiroq ifodalaydi. Nomni shubha ostiga olishda ma’lum mantiq bor: sun’iy intellekt tavsiya algoritmlaridan tortib chatbotlar va tasvir generatorlarigacha bo‘lgan texnologiyalarni tasvirlash uchun hech qachon ayniqsa aniq atama bo‘lmagan.

Tadqiqotchilar intellektning o‘zi nimani anglatishi haqida uni mashinalarda qayta yaratishga uringanlaridan beri deyarli shuncha vaqt bahslashib kelishmoqda. 

AI o‘z nomini qanday olgan?

Hikoya 1955-yilda, Dartmut universiteti matematigi Jon Makkarti hamda tadqiqotchilar Marvin Minskiy, Neytaniel Rochester va Klod Shennon shuhratparast g‘oya atrofida yozgi seminar o‘tkazishni taklif qilganida boshlanadi: bir kun kelib mashinalar inson intellekti bilan bog‘liq vazifalarni bajarishi mumkin.

Ular bu tadbirni “Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence” deb atashdi. Uchrashuv 1956-yilda bo‘lib o‘tdi va AI ilmiy soha sifatida shakllangan ilk muhim voqealardan biriga aylandi. Boshqa atamalar, jumladan, machine intelligence va cybernetics ham allaqachon qo‘llanayotgan edi, ammo Makkarti taklif qilgan ibora ommalashib ketdi.

Bu atama laboratoriyadan tashqariga ham chiqdi. Keyingi o‘n yilliklarda AI nafaqat ilmiy atama, balki millionlab odamlar kitoblar, televideniye va kinofilmlar orqali tanishgan g‘oyaga aylandi.

Biz AIga ega bo‘lishimizdan oldin uni tasavvur qilgan edik

Muhandislar unga ozmi-ko‘pmi o‘xshash narsani yaratishidan ancha oldin ilmiy fantastika tomoshabinlarga aqlli mashinalarni taqdim etgan. Ishoq Asimov AI atamasi paydo bo‘lishidan avvalroq insonlar aqlli robotlarni qanday boshqarishi mumkinligini o‘rgangan edi. Keyinchalik “2001: A Space Odyssey” filmidagi sun’iy intellekt HAL 9000 gapira, fikr yurita, aldab va o‘ldira olardi, “The Terminator” esa mashina intellekti insoniyatga qarshi bosh ko‘targan dunyoni tasavvur qildi.

Bu hikoyalar tomoshabinlarni shunchaki ko‘ngil ochish bilan cheklanmagan. Ular hanuzgacha AI haqidagi munozarani shakllantirayotgan savollarni o‘rtaga tashladi: Mashina fikrlay oladimi? U ongli bo‘lib qolishi mumkinmi? Agar u bizdan aqlliroq bo‘lsa, nima yuz beradi? Insonlar uni boshqara oladimi?

ChatGPT generativ AI’ni ommaviy auditoriyaga olib kirgan paytga kelib, jamoatchilikka asosiy g‘oya bilan tanishtirish shart emas edi. O‘nlab yillar davom etgan ilmiy izlanishlar, fantastika, filmlar va texnologik va’dalar “AI”ga dastlabki akademik ta’rifidan ancha keng ma’no bergan edi.

Kimdir “superintelligence” atamasini allaqachon egallab bo‘lgan

Tramp ma’qullayotgan o‘rinbosar atamaning ham o‘z tarixi bor. Oksfordlik faylasuf Nik Bostrom 2014-yilda chop etilgan va bestsellerga aylangan “Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies” kitobi orqali “superintelligence” tushunchasini ommalashtirishga yordam berdi, garchi u bu atamani bundan bir necha yil avval qo‘llagan bo‘lsa-da, kengroq g‘oya undan ham qadimiyroq.

Bostrom umuman AI’dan ancha aniqroq tushunchani tasvirlagan. Superintelligence deyarli barcha muhim sohalarda eng iqtidorli insonlar ongiy qobiliyatlaridan sezilarli darajada ustun bo‘lgan intellektni anglatadi. Uning kitobida bunday tizim qanday paydo bo‘lishi va insonlar uni nazorat qila olmasa, nima yuz berishi mumkinligi o‘rganilgan.

Trampning ijro farmonida “Super Intelligence” ancha keng ma’noda qo‘llangan. Hozircha bu atama federal hukumatning amaldagi AI ta’rifiga kiruvchi texnologiyalarni qamrab oladi — bugungi AI tizimlari hamda inson imkoniyatlaridan tashqaridagi faraziy intellekt bir xil nomning turli ko‘rinishlari ostida qolmoqda.

Meksika qo‘ltig‘i bu tuyg‘uni yaxshi biladi

AI Tramp yangilash mumkin deb hisoblagan yagona tanish nom emas. 2025-yilda lavozimiga qaytganidan ko‘p o‘tmay, u federal hukumatga Meksika qo‘ltig‘i uchun “Gulf of America” nomini qabul qilishni buyurdi va Denali uchun federal nom sifatida Mak-Kinli tog‘ini qaytardi.

Bu darhol 2012-yilda suratga olingan “The Dictator” komediyasini yodga soladi. Unda general-admiral Aladin xayoliy Vadiya tilidagi yuzlab so‘zlarni “Aladeen” bilan almashtirishni buyuradi. Ular orasida “positive” va “negative” so‘zlari ham bor bo‘lib, bu filmning esda qolarli sahnasiga olib keladi: bemor OIV testi natijasini oladi, ammo xabar yaxshi yoki yomon ekanini anglay olmaydi.

AI nomini haqiqatan ham kimdir o‘zgartira oladimi?

Federal hukumat o‘z lug‘ati ustidan katta vakolatga ega. Agentliklar hisobotlarda SI yozishi, mansabdorlar nutqlarida bu atamadan foydalanishi, hukumat veb-saytlari esa bir qisqartmani boshqasiga almashtirishi mumkin. Vashingtondan tashqarida esa hukumat odamlar texnologiyani qanday atashni tanlashiga ancha kam ta’sir qila oladi.

AI butun dunyo bo‘ylab universitet kafedralari, korporativ strategiyalar, qonunchilik, investitsiya mahsulotlari, lavozim nomlari va kundalik suhbatlarga singib ketgan. U kompaniya nomlari va mahsulot tavsiflarida uchraydi, uning ma’nosi esa tadqiqotchilar, biznes vakillari, yozuvchilar, rejissyorlar hamda bugungi AI bumidan ancha oldin bu g‘oya bilan tanishgan avlodlar tomonidan shakllantirilgan.

Bularning hech biri “artificial intelligence” nomini mukammal nomga aylantirmaydi. 1955-yilda to‘rt tadqiqotchi bu so‘zlarni tanlaganidan beri texnologiya nihoyatda o‘zgardi, intellekt nima deb hisoblanishi haqidagi bahs esa hanuz hal qilinmagan. Biroq Makkarti va uning hamkasblari sohani nomlashda ulkan ustunlikka ega edi: o‘sha paytda bu nomni deyarli hech kim eshitmagan. Tramp esa uni deyarli hamma biladigan paytda qayta nomlashga urinmoqda.