Kripto maxfiyligi: pulingizni kim ko‘rishi kerak?

​Bitcoin an’anaviy vositachilarsiz moliyaviy tizimni va’da qilgan edi. Biroq uning tranzaksiyalari izlashni istagan har qanday kishiga ko‘rinadi. Maxfiylikka yo‘naltirilgan kriptovalyutalar yana e’tibor markaziga chiqayotgan bir paytda eski savol qayta kun tartibiga keldi: moliyaviy hayotimizning qanchasi tekshiruv uchun ochiq bo‘lishi kerak?

Nega kripto maxfiyligi yana diqqat markazida

Kriptoda maxfiylik yana muhim mavzuga aylanmoqda. Bu borada Gemini asoschilari Tyler va Cameron Winklevoss faol tarafdorlardan hisoblanadi. Aka-uka tranzaksiya tafsilotlarini himoya qilish uchun yaratilgan Zcash kriptovalyutasini qo‘llab-quvvatladi va uning ZEC tokeniga bog‘langan birja fondini AQShda ishga tushirishga urinmoqda. Taklif etilayotgan fond investorlarga odatiy brokerlik hisoblari orqali ZEC narxiga ega bo‘lish imkonini beradi, biroq Zcash’ning himoyalangan manzillari taqdim etadigan tranzaksiya maxfiyligini bermaydi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Bu rivojlanish kriptovalyutalar aslida nimaga erishishi kerakligi haqidagi kengroq munozarani aks ettiradi. Maxfiylik tarafdorlari raqamli aktivlardan foydalanishni tanlagani uchungina odamlar moliyaviy faoliyatini oshkor qilishga majbur bo‘lmasligi kerak, deb hisoblaydi. Regulyatorlar esa tranzaksiyalar shaffofligini pul yuvish, sanksiyalarni chetlab o‘tish va boshqa jinoyatlarni aniqlashning muhim vositasi deb biladi.

Bitcoin maxfiy bo‘lishi kerak emasmi edi?

Bitcoin qisman cypherpunklar va libertarian g‘oyalar ta’sirida shakllangan madaniyatdan kelib chiqqan. Har ikkisi ham shaxsiy avtonomiyaga katta ahamiyat bergan, biroq cypherpunklar maxfiylikni himoya qilish va ishonchli institutlarga qaramlikni kamaytirish uchun kriptografiyadan foydalanishga alohida e’tibor qaratgan. Bu falsafa bugun ham ta’sirchan. Gemini asoschilaridan Cameron Winklevoss ta’kidlaganidek: “Maxfiylik — kriptodagi navbatdagi chegara. Hukumat va korporatsiyalarning haddan tashqari aralashuvi tugab, sizning erkinligingiz va o‘z taqdiringizni o‘zingiz belgilashingiz boshlanadigan nuqta shu.”

Bitcoinning dastlabki jozibasi odamlar bankdan ruxsat so‘ramasdan pulni saqlashi va o‘tkazishi mumkinligida edi. Biroq uning blokcheyni ommaviy bo‘lishi uchun yaratilgan: istalgan kishi tranzaksiyalarni tekshirishi va bir xil tangalar ikki marta sarflanmaganiga ishonch hosil qilishi mumkin. Bitcoin manzillari haqiqiy ismlarga bevosita bog‘lanmagan taxallusli manzillardir, ammo bu anonimlikni kafolatlamaydi.

Manzil shaxsga, masalan, regulyatsiya qilinadigan birja orqali bog‘langach, ommaga ochiq ma’lumotlar uning moliyaviy tarixining ayrim qismlarini oshkor qilishi mumkin. Blokcheyn tahlili kompaniyalari bu aloqalarni kuzatish vositalarini ishlab chiqdi, natijada tergovchilar foydalanuvchilar anonim deb hisoblagan tranzaksiyalarni tekshira oladi.

Nega oddiy odamlarga moliyaviy maxfiylik kerak?

Kimdir bank hisobidan foydalanganda nimalar yuz berishini tasavvur qiling. Uning ish beruvchisi qancha maosh olishini bilishi mumkin, bank esa tranzaksiyalarini ko‘ra oladi. Vakolatli organlar tegishli huquqiy tartib-taomillar orqali moliyaviy ma’lumotlarni olishi mumkin, biroq begona kishi odatda hisob qoldig‘ini izlab topa yoki qilgan har bir xaridini tekshira olmaydi.

Ommaviy blokcheynlar boshqacha ishlaydi. Kimdir biznesga tegishli hamyonni aniqlasa, to‘lovlar, aktivlar va boshqa manzillarga o‘tkazmalarni tekshirishi mumkin. Jismoniy shaxslar uchun bu ma’lumotlar shaxsiy boylik, xarajat odatlari yoki muayyan tashkilotlar bilan aloqalarni oshkor qilishi mumkin.

Bunday ma’lumotlarni maxfiy saqlashning amaliy sabablari bor. Kompaniya raqobatchilari yetkazib beruvchilarga to‘lovlarni o‘rganishini istamasligi mumkin. Kriptovalyutada maosh oladigan kishi begona odamlar uning daromadini taxmin qilishini xohlamasligi mumkin, ommaga ko‘rinadigan aktivlar esa boy shaxslarni o‘g‘rilik yoki tovlamachilik nishoniga aylantirishi mumkin. Bu xavotirlar noqonuniy faoliyat bilan bog‘liq bo‘lishi shart emas: bank ko‘chirmalari yoki shaxsiy xabarlarni maxfiy saqlash ham huquqbuzarlikni anglatmaydi.

Qaysi kriptovalyutalar haqiqatan ham maxfiylikni himoya qiladi?

Monero (XMR) eng mashhur maxfiylikka yo‘naltirilgan kriptovalyutalardan biridir. Uning tranzaksiyalarida jo‘natuvchilar, qabul qiluvchilar va summalarni sukut bo‘yicha yashirishga mo‘ljallangan kriptografik usullar qo‘llanadi, bu odatiy to‘lovlarni tashqi kuzatuvchilar uchun aniqlashni qiyinlashtiradi. Bitcoin’dan farqli ravishda, tranzaksiya tafsilotlari uning blokcheynida ochiq ko‘rsatilmaydi.

Zcash (ZEC) boshqa yondashuvdan foydalanadi. Unda nolga asoslangan bilim isbotlari qo‘llanadi: tarmoq ayrim asosiy tafsilotlarni oshkor qilmasdan tranzaksiyalarni tasdiqlashi mumkin. Foydalanuvchilar himoyalangan tranzaksiyalarni tanlashi mumkin, biroq Zcash shaffof faoliyatni ham qo‘llab-quvvatlaydi, ya’ni har bir o‘tkazma maxfiy emas.

Maxfiylik texnologiyasi maxsus kriptovalyutalardan tashqarida ham kengaymoqda. Railgun foydalanuvchilarga qo‘llab-quvvatlanadigan blokcheynlardagi decentralized finance ilovalari bilan maxfiy tarzda ishlash imkonini beradi va ayrim tranzaksiya tafsilotlarini ommaviy kuzatuvchilardan yashiradi. Aztec esa maxfiy smart-kontraktlar uchun infratuzilma ishlab chiqmoqda, bu maxfiylikni yanada murakkab moliyaviy ilovalarga kengaytirishi mumkin. Biroq tranzaksiyalar kriptografik jihatdan himoyalangan taqdirda ham, birja yozuvlari, tarmoq ma’lumotlari va foydalanuvchi xatti-harakatlari shaxsni oshkor qilishi mumkin.

Moliyaviy maxfiylik tartibga solish sharoitida saqlanib qoladimi?

Vakolatli organlar shubhali o‘tkazmalarni aniqlash, jinoiy tarmoqlarni fosh etish va sanksiyalarni ijro etish uchun tranzaksiyalar monitoringiga tayanadi. Maxfiylikni kuchaytiruvchi texnologiyalar, ayniqsa mablag‘lar tranzaksiya tarixini yashiradigan tizimlar orqali harakatlanganda, tergovni qiyinlashtirishi mumkin. Shu sababli ayrim birjalar tartibga solish talablari yoki compliance bilan bog‘liq xavotirlar tufayli maxfiylik coinlarini cheklagan yoki ro‘yxatdan chiqargan.

Ishlab chiquvchilar maxfiylikni tartibga solish majburiyatlari bilan uyg‘unlashtirish yo‘llarini izlamoqda. Yondashuvlardan biri — selektiv oshkor qilish: foydalanuvchilarga butun moliyaviy tarixini ommaga ochmasdan, muayyan ma’lumotlarni auditor yoki boshqa vakolatli tomonga ko‘rsatish imkonini berish. Nolga asoslangan bilim isbotlari ham barcha asosiy ma’lumotlarni oshkor qilmasdan, muayyan shartlar bajarilganini tasdiqlashga yordam berishi mumkin.

Masala kriptovalyuta savdosidan tashqariga chiqadi. Blokcheynlar to‘lovlar, tokenizatsiya qilingan qimmatli qog‘ozlar va boshqa moliyaviy xizmatlarning bir qismiga aylanar ekan, bizneslar tijoriy jihatdan maxfiy ma’lumotlarni e’lon qilmasdan, umumiy infratuzilmaning afzalliklaridan foydalanishni istashi mumkin. Biroq regulyatorlar moliyaviy jinoyatlarni tergov qilish mexanizmlarini talab qilishda davom etadi, maxfiylik texnologiyasining o‘zi esa vakolatli organlar qaysi ma’lumotlarni olish huquqiga ega bo‘lishi kerakligi haqidagi kelishmovchiliklarni bartaraf eta olmaydi.

Kriptoning ilk tarafdorlari uchun maxfiylik moliyaviy vositachilardan ozodlik bilan chambarchas bog‘liq edi. Biroq tizim har bir tranzaksiyani bank nazorat qilmasdan ishlashi va shu bilan birga foydalanuvchilari haqida ular kutganidan ancha ko‘proq ma’lumotni oshkor qilishi mumkin. Kripto maxfiyligining kelajagi ishlab chiquvchilar va regulyatorlar an’anaviy moliyada allaqachon tanish bo‘lgan farqni belgilay olish-olmasligiga bog‘liq bo‘lishi mumkin: ma’lumotlarning qonuniy tartib-taomillar orqali mavjud bo‘lishi har bir kishining moliyaviy faoliyati doimiy ravishda ommaga ko‘rinib turishi bilan bir xil emas.