Buterin qarashi: nega Ethereum raqamli oltinga aylanishni istayapti

​Ethereum uzoq vaqt davomida blokcheyni nimalarga qodirligi bilan qadrlangan. Endi esa boshqa bir savol diqqat markaziga chiqmoqda: ETH ishonchli qiymat saqlash vositasiga aylana oladimi? Javob talab va taklifdan ko‘ra ko‘proq omillarga bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Ethereumda komissiyalarni yoqish g‘oyasi o‘z jozibasini yo‘qotmoqda

Ethereum hammuassisi Vitalik Buterin kriptovalyutaning eng mashhur investitsion dalillaridan birini shubha ostiga oldi. 8-noyabr kuni X’da e’lon qilgan postida u ETH’ni, asosan, tranzaksiya komissiyalarini yoqish hisobiga narxi ko‘tariladigan token sifatida emas, balki qiymat saqlash vositasi sifatida baholash kerakligini aytdi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Ethereum 2021-yilda EIP-1559 yangilanishi orqali komissiyalarni yoqish mexanizmini joriy etdi. Bu mexanizm har bir tranzaksiya komissiyasining bir qismini muomaladan chiqaradi va tarmoq faolligi yuqori bo‘lganida ETH taklifini kamaytirishi mumkin. Bu ETH’ni ultratovushli pul, ya’ni taklifi vaqt o‘tishi bilan kamayishi mumkin bo‘lgan aktiv sifatida ko‘rish g‘oyasini ommalashtirdi. Biroq Ethereum 2022-yilda taxminan 1,48 million ETH yoqdi, 2026-yil yanvaridan noyabr boshigacha esa atigi 19 200 ETH yoqildi. Tranzaksiya komissiyalarining pasayishi va faollikning 2-darajali tarmoqlarga ko‘chishi yoqilgan ETH miqdorini kamaytirdi.

Buterin bu dalilning zaifligini tan oldi: “Komissiyalarni yoqadigan token sifatidagi ETH hech qachon ko‘ringanidek kuchli bo‘lmagan.” U komissiyalardan tushadigan daromadni maksimal darajaga yetkazish qimmat rivojlantirish ishlarini va boshqaruvga ko‘proq aralashishni talab qilishi, bu esa markazsizlashtirishga putur yetkazishi mumkinligidan ogohlantirdi. Buning o‘rniga u senzura qarshiligi, maxfiylik, xavfsizlik va tarmoqning texnologik o‘zgarishlarga bardosh bera olishiga urg‘u berdi.

Ethereum Classic’ning ajralib chiqishi markazsizlashtirish haqida savollar tug‘diradi

Buterinning ETH’ni qiymat saqlash vositasi sifatida ko‘rish g‘oyasi, ayniqsa nufuzli shaxslar qoidalarni o‘zgartirishni taklif qilganda, Ethereum qoidalari qanchalik oldindan aytish mumkinligi haqida savollar tug‘diradi. 2016-yildagi bahsli qaror bunga muhim misol bo‘la oladi.

O‘sha yilning iyun oyida xakerlar Ethereum’da yaratilgan investitsiya loyihasi The DAO’dagi zaiflikdan foydalanib, taxminan 3,6 million ETH’ni o‘zlashtirdi. Bu hodisa murakkab tanlovni yuzaga keltirdi: yirik xakerlik hujumi investorlar manfaatlariga tahdid solgan taqdirda ham blokcheyn tranzaksiyalari qaytarilmas bo‘lib qolishi kerakmi?

Ethereum’ning yetakchi dasturchilari mablag‘larni qaytarish uchun aralashuvni taklif qildi. Iyul oyida tarmoq hard fork’dan o‘tdi va zarar ko‘rgan aktivlar tiklash uchun mo‘ljallangan kontraktga o‘tkazildi. Qaror hamjamiyat ovoz berishidan so‘ng qabul qilindi, biroq ETH egalarining juda oz qismi qatnashdi.

Ayrim maynerlar va foydalanuvchilar aralashuvni rad etib, dastlabki zanjirda ishlashda davom etdi. U keyinchalik Ethereum Classic (ETC) nomini oldi. Ajralish blokcheyn o‘zgarmasligi borasidagi tub kelishmovchilikni yuzaga chiqardi. Tarafdorlar o‘g‘irlangan mablag‘larni qaytarish favqulodda aralashuvni oqlashini aytgan bo‘lsa, tanqidchilar qoidalarni o‘zgartirish tranzaksiyalar qaytarilmas bo‘lishi kerak degan tamoyilga putur yetkazishiga ishondi.

Buterin aralashuvni yoqlash va Ethereum’ning inqirozga javobini shakllantirishda muhim rol o‘ynadi. Uning qo‘llab-quvvatlashi hard fork tarafdorlari safini kengaytirdi, ammo o‘zgarishlarni qabul qilish uchun tarmoqning boshqa ishtirokchilari ham rozi bo‘lishi kerak edi. Bu voqea Ethereum hammuassisi blokcheynga ta’sir ko‘rsatadigan yirik qarorlarga qanchalik kuchli ta’sir o‘tkaza olishini namoyish etdi. Oradan o‘n yildan ko‘proq vaqt o‘tsa-da, Buterin tarmoqning texnik rivojlanish yo‘nalishini belgilashda yetakchi shaxs bo‘lib qolmoqda.

Nega Bitcoinni raqamli oltin deyishga asos kuchliroq

Bitcoin va Ethereum turli maqsadlar uchun yaratilgan. Bitcoin, asosan, markazsizlashtirilgan monetar aktiv vazifasini bajaradi, Ethereum esa smart-kontraktlar, markazsizlashtirilgan ilovalar, steyblkoinlar va tokenlashtirilgan moliyaviy mahsulotlarni qo‘llab-quvvatlaydi. Bu farqlar ularning monetar siyosati va boshqaruviga ham ta’sir ko‘rsatadi.

Amaldagi konsensus qoidalariga ko‘ra, Bitcoin taklifi 21 million BTC bilan cheklangan, yangi emissiya esa oldindan belgilangan halvinglar orqali kamayib boradi. Mustaqil tugun operatorlari ushbu qoidalarga rioya qilinishini ta’minlaydi, ularni o‘zgartirish esa butun tarmoq bo‘ylab keng qo‘llab-quvvatlashni talab qiladi. Ethereum’da taklifning yuqori chegarasi belgilanmagan. Uning monetar siyosati yangi emissiyani tranzaksiya komissiyalarini yoqish bilan uyg‘unlashtiradi, shu sababli tarmoq sharoitlariga qarab taklif ortishi yoki kamayishi mumkin.

Tarmoqlarning rivojlanish usullari ham farq qiladi. Ethereum yirik yangilanishlardan o‘tdi: 2021-yilda komissiyalarni yoqish mexanizmi joriy etildi, 2022-yilda esa proof of work’dan proof of stake’ga o‘tildi. Bitcoin’ning rivojlanishi, odatda, ehtiyotkorroq kechadi va taklif qilingan o‘zgarishlar sinchiklab ko‘rib chiqiladi. Uning yaratuvchisi Satoshi Nakamoto o‘n yildan ko‘proq vaqt davomida omma oldida ko‘rinmadi, Buterin esa Ethereum rivojlanishida muhim ovoz bo‘lib qolmoqda.

Bitcoin ham bahs-munozaralardan xoli emas. Miqyoslash borasidagi kelishmovchiliklar 2017-yilda Bitcoin Cash’ning yaratilishiga olib keldi va protokol o‘zgarishlari yuzasidan qarama-qarshi guruhlar alohida zanjirlarga bo‘linishi mumkinligini ko‘rsatdi. Biroq Bitcoin’ning monetar qoidalari nisbatan barqaror bo‘lib qoldi. Ethereum’ning moslashuvchanligi innovatsiyalarni rag‘batlantiradi, ammo uning kelajakdagi iqtisodiy modelidagi o‘zgarishlar borasida noaniqlikni kuchaytiradi.

Ethereum o‘zligini yo‘qotmasdan raqamli oltinga aylana oladimi?

Ethereum’ning moliyaviy infratuzilmadagi o‘rni kengayishda davom etmoqda. Uning blokcheyni steyblkoinlar, markazsizlashtirilgan kreditlash va tokenlashtirilgan investitsiya mahsulotlarini qo‘llab-quvvatlaydi. ETH ushbu ekotizimda bir nechta vazifani bajaradi: tranzaksiya komissiyalarini to‘lash, steyking orqali tarmoqni himoyalash va markazsizlashtirilgan moliyada garov sifatida ishlatilish.

Moliyaviy tashkilotlar tokenlashtirilgan qimmatli qog‘ozlar va blokcheynga asoslangan hisob-kitoblarni o‘rganmoqda. Bu Ethereum infratuzilmasiga yangi talabni yuzaga keltirishi mumkin. Biroq tarmoqdan foydalanishning ortishi ETH’ga talab ham oshishini anglatmaydi. 2-darajali tarmoqlar tranzaksiya xarajatlarini kamaytiradi, ayrim ilovalar esa tokenning o‘ziga to‘g‘ridan-to‘g‘ri talabni nisbatan kam hosil qiladi.

Buterinning davom etayotgan ta’siri yana bir muammoni keltirib chiqaradi. Uning takliflari protokol yangilanishlari va monetar siyosatga oid muhokamalarga yo‘nalish berishi mumkin, garchi ularni joriy etish uchun kengroq qo‘llab-quvvatlash talab etilsa-da. Ishonchli qiymat saqlash vositasini izlayotgan investorlar uchun bunday ta’sirning oz sonli shaxslar qo‘lida to‘planishi Ethereum qoidalarining oldindan aytish mumkinligiga oid xavotirlarni kuchaytiradi.

Oxir-oqibat, ETH qimmatli bo‘lib qolish uchun Bitcoin’ga taqlid qilishi shart emas. Uning muvaffaqiyati o‘zgarmas monetar modelni saqlashdan ko‘ra, o‘sib borayotgan moliyaviy ekotizimni qo‘llab-quvvatlashga bog‘liq bo‘lishi mumkin. Biroq Ethereum Bitcoin bilan raqamli oltin maqomi uchun raqobatlashmoqchi bo‘lsa, investorlar uning boshqaruvi monetar barqarorlikni himoya qilishi va qoidalarni o‘zgartirish foydali ko‘ringan taqdirda ham aralashuvga qarshi tura olishiga ishonch hosil qilishi kerak.