Blockchain quốc gia là gì và thế giới có cần đến nó không?

​Các chính phủ đang quan tâm trở lại đến công nghệ blockchain, vượt ra ngoài lĩnh vực tiền mã hóa. Từ danh tính số đến hồ sơ công, nhiều quốc gia đang nghiên cứu cách các mạng lưới dùng chung có thể cải thiện những dịch vụ thiết yếu. Nhưng việc đưa các hệ thống chính phủ lên blockchain có thực sự giúp chúng hoạt động hiệu quả hơn không?

Trung Quốc đưa blockchain vào chương trình nghị sự quốc gia

Ban lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quốc vụ viện đã kêu gọi xây dựng một mạng blockchain quốc gia vào ngày 9 tháng 10. Đề xuất này nằm trong kế hoạch kinh tế gồm 19 biện pháp, nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ, hiện đại hóa ngành công nghiệp và mở rộng hạ tầng số trên toàn nền kinh tế.

Xem bài đăng trên X Đang tải...

Dòng tweet đã bị tác giả xóa.

Nhưng chúng tôi đã lưu lại mọi thứ 🙂.

Kế hoạch cũng kêu gọi xây dựng mạng lưới điện toán trên toàn quốc và cải thiện hạ tầng chia sẻ dữ liệu. Tuy nhiên, kế hoạch không nêu ngân sách, thời điểm ra mắt hay thông số kỹ thuật cho hệ thống blockchain được đề xuất. Hiện vẫn chưa rõ tổ chức nào sẽ vận hành hệ thống và doanh nghiệp sẽ được tiếp cận như thế nào.

Mối quan tâm của Trung Quốc đối với blockchain không phải là điều mới mẻ. Bắc Kinh đã ủng hộ việc ứng dụng công nghệ này trong chính phủ và ngành công nghiệp suốt nhiều năm, ngay cả khi vẫn duy trì các hạn chế nghiêm ngặt đối với hoạt động giao dịch và đào tiền mã hóa. Đề xuất mới không cho thấy những hạn chế này sẽ được nới lỏng.

Trung Quốc hiện đã có Blockchain-based Service Network (BSN), ra mắt vào năm 2020 nhằm giúp việc phát triển các ứng dụng blockchain trở nên dễ dàng và ít tốn kém hơn. Thông báo không giải thích liệu mạng lưới được đề xuất sẽ xây dựng trên BSN hay hoạt động riêng biệt, làm dấy lên câu hỏi về cách hạ tầng mới sẽ phối hợp với các hệ thống hiện có.

Hệ thống như vậy sẽ hoạt động ra sao?

Mạng blockchain quốc gia là hạ tầng số dùng chung, cho phép các tổ chức tham gia ghi nhận và xác minh thông tin theo những quy tắc chung. Thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào các cơ sở dữ liệu riêng lẻ, cơ quan chính phủ, ngân hàng và doanh nghiệp có thể sử dụng một sổ ghi chép dùng chung để xác nhận giao dịch và kiểm tra tài liệu có bị chỉnh sửa hay không. Bản thân tài liệu có thể vẫn được lưu trong các cơ sở dữ liệu hiện có, còn blockchain lưu trữ thông tin cần thiết để kiểm tra tính xác thực của chúng.

Hãy xét một công ty nhập khẩu hàng hóa. Cơ quan hải quan, ngân hàng, nhà cung cấp dịch vụ logistics và cơ quan thuế có thể đều cần thông tin về cùng một lô hàng. Một blockchain dùng chung có thể cho phép các bên được cấp quyền xác minh tài liệu và theo dõi thay đổi mà không phải liên tục yêu cầu thông tin từ nhau.

Không giống Bitcoin, nơi bất kỳ ai cũng có thể tham gia, các mạng blockchain của chính phủ thường giới hạn những bên được tham gia và xác thực giao dịch. Các hệ thống permissioned này giúp đơn vị vận hành kiểm soát tốt hơn quyền truy cập và thông tin nhạy cảm, dù cơ chế quản trị của chúng tập trung hơn so với các loại tiền mã hóa công khai. Chúng cũng không cần tiền mã hóa để hoạt động.

Những quốc gia nào khác đang xây dựng hạ tầng tương tự?

Ấn Độ đã giới thiệu National Blockchain Framework, có tên gọi Vishvasya, vào tháng 9 năm 2024 nhằm cung cấp hạ tầng dùng chung cho các ứng dụng trong khu vực công. Kể từ đó, sáng kiến này đã vượt ra ngoài giai đoạn lập kế hoạch, với các dịch vụ thực tế xuất hiện tại nhiều bang. Các hệ thống blockchain được chính phủ hỗ trợ đang được sử dụng cho hồ sơ bất động sản tại Karnataka và Jharkhand, trong khi Andhra Pradesh đã triển khai chương trình thí điểm hồ sơ đất đai trên blockchain vào tháng 7 năm 2026. Các ứng dụng khác gồm xác minh chứng chỉ giáo dục và theo dõi chuỗi cung ứng thuốc.

Châu Âu đã lựa chọn cách tiếp cận xuyên biên giới thông qua European Blockchain Services Infrastructure (EBSI). Mạng lưới này đã hỗ trợ các dự án thí điểm liên quan đến chứng chỉ giáo dục, xác minh danh tính và các dịch vụ công khác. Hiện do EUROPEUM-EDIC giám sát, EBSI đang chuẩn bị triển khai sản xuất trên quy mô rộng hơn vào cuối năm 2026. Không giống hệ thống quốc gia được Trung Quốc đề xuất, EBSI được thiết kế để giúp các quốc gia châu Âu tham gia xác minh và trao đổi thông tin xuyên biên giới.

Blockchain có thực sự cần thiết không?

Lập luận thuyết phục nhất cho blockchain do chính phủ hỗ trợ là công nghệ này cho phép nhiều tổ chức duy trì và xác minh hồ sơ dùng chung mà không hoàn toàn phụ thuộc vào một cơ quan duy nhất. Điều này có thể hữu ích đối với tài liệu xuyên biên giới, bằng cấp chuyên môn và chuỗi cung ứng có sự tham gia của nhiều bên độc lập.

Tuy nhiên, các cơ sở dữ liệu truyền thống có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ tương tự. Chúng thường nhanh hơn, rẻ hơn và dễ bảo trì hơn. Nếu các bên đã tin tưởng cơ quan quản lý một hệ thống do chính phủ kiểm soát, một cơ sở dữ liệu truyền thống với quyền truy cập được quản lý chặt chẽ có thể đạt kết quả tương tự mà không làm phát sinh thêm sự phức tạp.

Quyền riêng tư và trách nhiệm giải trình đặt ra thêm nhiều câu hỏi. Mạng lưới quốc gia có thể giúp hồ sơ dễ kiểm toán hơn, nhưng cũng có thể cho phép cơ quan chức năng quan sát sâu hơn các hoạt động kinh doanh và thông tin cá nhân. Nhà thiết kế phải xác định ai được truy cập dữ liệu nhạy cảm, sửa lỗi và giải quyết tranh chấp giữa các tổ chức. Ngay cả khi đó, blockchain cũng không thể đảm bảo thông tin chính xác tại thời điểm được nhập vào. Một tài liệu giả không trở nên đáng tin chỉ vì được lưu trữ trên một hệ thống chống giả mạo.

Dịch vụ công hữu ích hay sự trùng lặp tốn kém?

Biến mạng blockchain quốc gia thành một dịch vụ công hữu ích đòi hỏi nhiều hơn là hạ tầng kỹ thuật. Các cơ quan chính phủ và doanh nghiệp phải thống nhất về tiêu chuẩn chung, quyết định bên nào kiểm soát quyền truy cập và điều chỉnh các hệ thống hiện có để chúng có thể phối hợp với nhau. Ngay cả khi đó, chính phủ vẫn phải chứng minh khoản đầu tư này có thể giúp dịch vụ công nhanh hơn, rẻ hơn hoặc đáng tin cậy hơn.

Trung Quốc đã có hạ tầng blockchain, nhưng đề xuất mới nhất vẫn chưa giải đáp mạng lưới quốc gia mới sẽ đạt được điều gì và thành công của nó sẽ được đo lường ra sao. Các chính phủ khác cũng phải đối mặt với bài kiểm tra tương tự. Xây dựng một hệ thống blockchain trên toàn quốc là một chuyện. Chứng minh rằng hệ thống này có thể cung cấp dịch vụ công tốt hơn công nghệ hiện có lại là chuyện khác.