Bitcoin’ni ikkiga bo‘lishga urinish: BIP-110 nega muvaffaqiyatsizlikka uchradi

​Kripto hamjamiyatining bir qismi BIP-110 yangilanishini taklif qilib, Bitcoin’ni o‘zgartirishga urindi. Tashabbus NFT’lar va boshqa moliyaviy bo‘lmagan ma’lumotlarni qo‘shishni cheklash uchun ishlab chiqilgan edi, biroq buning o‘rniga blokcheyn bo‘linishiga olib keldi. Ammo muqobil tarmoqning taqdiri deyarli darhol hal bo‘ldi.

Deyarli hech kim ergashmagan fork

BIP-110 (Bitcoin Improvement Proposal)ni ishga tushirishga 8-avgust kuni urinish bo‘ldi, biroq bu blokcheyn bo‘linishiga olib keldi. Yangilanish tarafdorlari odatiy Bitcoin bloklarini qabul qilishni to‘xtatib, amalda tarmoqning o‘z versiyasini yaratishni boshladilar.

Biroq maynerlar deyarli bir ovozdan asosiy zanjon tomonida qoldi. Bo‘linishdan oldin qazib olingan bloklarning atigi 2,53 foizi BIP-110’ni qo‘llab-quvvatlashini bildirgan edi, forkdan keyin esa muqobil tarmoq deyarli to‘xtab qolishidan oldin bor-yo‘g‘i ikkita blok qo‘sha oldi. Ertasi kunga kelib, u Bitcoin’dan allaqachon 80 blokdan ko‘proq ortda qolgan edi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Strategy asoschisi Michael Saylor Bitcoin hashrate’ining taxminan 99,85 foizi asosiy tarmoqda qolganini baholadi. Bozor ham bo‘linishni deyarli e’tiborsiz qoldirdi: muqobil tarmoq paydo bo‘lganidan keyin BTC narxida sezilarli o‘zgarish kuzatilmadi.

Bitcoin blok makoni uchun kurash

BIP-110 nega taklif qilinganini tushunish uchun Bitcoin blokcheynida nimalar saqlanishi kerakligi haqidagi bahsga qaytish zarur. Oddiy BTC o‘tkazmalaridan tashqari, foydalanuvchilar tarmoqqa rasmlar, matn va boshqa ma’lumotlarni ham yozishi mumkin. Bu imkoniyat Ordinals’ning paydo bo‘lishiga olib keldi — ular ko‘pincha NFT’lar bilan taqqoslanadigan raqamli obyektlardir.

Bahs 2025-yilda, Bitcoin Core dasturchilari tranzaksiyalarga qo‘shimcha ma’lumot kiritishni osonlashtirgach, ayniqsa qizidi. Hamjamiyatning bir qismi bu o‘zgarish Bitcoin o‘tkazmalariga aloqasi bo‘lmagan yanada ko‘p rasmlar, fayllar va boshqa kontent uchun yo‘l ochishidan xavotir bildirdi.

BIP-110 shu tariqa paydo bo‘ldi. Uning mualliflari bunday ma’lumotlarni Bitcoin tarmog‘i qoidalari darajasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri qayd etish usullarini vaqtincha cheklashni taklif qildilar. Cheklovlar taxminan bir yil amal qilishi, dasturchilarga uzoq muddatli yechim topish uchun vaqt berishi kerak edi.

Taklifning eng taniqli tarafdorlaridan biri Ocean mining pool CTO’si Luke Dashjr edi. BIP-110 tarafdorlari rasmlar va boshqa ma’lumotlar cheklangan blok makonini egallashi, node’lar yuklamasini oshirishi va oddiy monetar tranzaksiyalarni moliyaviy bo‘lmagan faoliyat bilan raqobatlashishga majbur qilishini ta’kidladilar.

Ogohlantirishlar dastlabki bosqichdayoq yangradi

BIP-110 ishga tushirilishidan oldin ham kripto hamjamiyatining ko‘plab a’zolari “spam”ga qarshi kurash Bitcoin qoidalarini o‘zgartirishni oqlamasligidan ogohlantirdilar. Iyul oyida Michael Saylor yangilanishga qarshi 110 ta dalil ro‘yxatini e’lon qildi. Uning asosiy fikri oddiy edi: agar tranzaksiya amaldagi qoidalarga mos kelsa va foydalanuvchi talab etilgan komissiyani to‘lasa, tarmoq bu blok makonidan qanday foydalanilishini belgilamasligi kerak.

Blockstream CEO’si Adam Back ham BIP-110’ga qarshi chiqdi. U Bitcoin’dan Ordinals va boshqa moliyaviy bo‘lmagan ma’lumotlar uchun foydalanilishini tanqid qilgan bo‘lsa-da, shu maqsadda konsensus qoidalarini o‘zgartirishni haddan tashqari xavfli deb hisobladi. Back yangi qoidalar oddiy tranzaksiyalarga ta’sir qilishi va ayrim hollarda ba’zi mablag‘larni sarflab bo‘lmaydigan holga keltirishi mumkinligidan ogohlantirdi.

Ishga tushirilishidan biroz oldin dasturchi Peter Todd BIP-110 kodini mustaqil ravishda ko‘rib chiqdi. U maynerlar qo‘llovi zaif bo‘lsa, eng ehtimoliy natija yangilanish tarafdorlarining hashrate’i minimal bo‘lgan kichik mustaqil zanjonga ajralib chiqishi bo‘ladi, degan xulosaga keldi. BIP-110 mexanizmining o‘zi esa oldindan belgilangan blok balandligiga erishilgach, kerakli signalni bermagan bloklarni qo‘llab-quvvatlovchi node’lar rad etishini talab qilardi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Maynerlarning xatti-harakati ham taklif atrofidagi noaniqlik darajasini aks ettirdi. O‘sha paytda eng yirik mining pool bo‘lgan va Bitcoin hashrate’ining taxminan 23,8 foiziga javobgar Foundry USA BIP-110’ni avtomatik ravishda qo‘llab-quvvatlamadi. Buning o‘rniga, pool o‘z mining mijozlariga pool qanday javob berishi bo‘yicha ovoz berish imkonini berdi.

Konsensus kuchliroq ekanini ko‘rsatdi

BIP-110 voqeasi Bitcoin’ning uzoq yillik tamoyiliga mos keladi: yangi kod yozish yoki bir nechta taniqli sanoat ishtirokchilarining qo‘llovini olish tarmoq qoidalarini o‘zgartirish uchun yetarli emas. Yangi qoidalar faqat maynerlar, node operatorlari, wallet’lar, birjalar va butun ekotizimdagi boshqa ishtirokchilar ularga amal qilishga tayyor bo‘lgandagina ahamiyat kasb etadi.

Bitcoin 2015–2017-yillardagi “Blocksize War” deb ataladigan davrda ham shunga o‘xshash mojaroni boshdan kechirgan. O‘sha paytda biznes va mining hamjamiyatining bir qismi tarmoq ko‘proq tranzaksiyani qayta ishlashi uchun kattaroq bloklarni yoqladi. Qarshilar esa kattaroq bloklar full node’ni ishga tushirishni qimmatlashtirishi va markazlashuvni kuchaytirishidan xavotirda edi. Tomonlar oxir-oqibat Bitcoin’ning asosiy qoidalariga o‘zgartirish kiritish bo‘yicha kelisha olmadilar va boshqa yondashuv tarafdorlari alohida zanjir — Bitcoin Cash’ni ishga tushirdilar.

BIP-110 bilan ham shunga o‘xshash jarayon kechdi, faqat ancha tezroq. Uning tarafdorlari o‘z qoidalarini qabul qilish va ularga mos kelmagan bloklarni rad etish huquqiga ega edi. Ammo hashrate’ning deyarli barchasi Bitcoin’ning amaldagi qoidalari asosida ishlashda davom etdi va yangi tarmoq shoxobchasi deyarli darhol to‘xtab qoldi. Yana bir bor Bitcoin qoidalari haqidagi nizo bitta dasturchi, kompaniya yoki mining pool tomonidan emas, balki tarmoq ishtirokchilari o‘rtasidagi konsensus orqali hal qilindi.