Xaridorsiz tokenlar: NFT marketplace’lari nega yopilmoqda

NFT sohasi eng yirik savdo platformalarining ayrimlaridan ayrilmoqda. Ularning yo‘qolishi spekulyativ bum tugaganidan keyin milliardlab dollarlik savdo faolligi barqaror bizneslarni qo‘llab-quvvatlay olarmidi, degan savolni tug‘dirmoqda. Bu NFT biznesining yakunimi yoki sektor uning yuksalishiga turtki bergan spekulyatsiyasiz ham yashab qola oladimi?

Blur navbatdagi qurbon bo‘ldi

Bir paytlar Ethereum asosidagi NFT’lar uchun eng yirik marketplace bo‘lgan Blur 2026-yil 12-noyabrda veb-saytini yopishini e’lon qildi. Uning NFT kreditlash xizmati Blend ham yangi kreditlar rasmiylashtirishni to‘xtatadi, biroq marketplace’ning asosiy smart-kontraktlari Ethereum tarmog‘ida ishlashda davom etadi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Yopilish savdo faolligining keskin qulashidan keyin yuz bermoqda. Blur 2023-yil martida qariyb 1,43 milliard dollarlik NFT tranzaksiyalarini amalga oshirgan va o‘sha paytda Ethereum NFT savdosining 70% dan ortig‘ini tashkil etgan. 2026-yil martiga kelib, uning oylik hajmi 7 million dollardan pastga tushdi — pasayish 99,5% dan oshdi.

2022-yilda ishga tushirilgan Blur tezroq tranzaksiyalar, marketplace komissiyasining yo‘qligi va faol treyderlarni jalb qilishga mo‘ljallangan token mukofotlari orqali OpenSea ’ga raqobat qildi. Bu strategiya unga bozor ulushini egallash va Ethereum NFT savdosida qisqa muddatga hukmronlik qilish imkonini berdi.

Bu qaror xuddi shu asoschi Tieshun Roquerre tomonidan yaratilgan Ethereum’ni masshtablash tarmog‘i Blast yopilishi e’lon qilinganidan keyin qabul qilindi. Blast dasturchilari operatsion xarajatlar daromaddan oshib ketganini aytdi, biroq Blur o‘z yopilishini moliyaviy zararlar bilan rasman bog‘lamadi.

Marketplace’lar yopilayotganlar ro‘yxati kengaymoqda

Blur bu boradagi yagona holat emas. Kraken 2025-yil fevralida NFT marketplace’ini yopdi, aprel oyida esa X2Y2 va Bybit’ning NFT platformasi unga ergashdi. Yuqori darajadagi raqamli san’at savdolari uchun ilk mashhur platformalardan biri bo‘lgan Nifty Gateway 2026-yilda faoliyatini to‘xtatdi, Binance esa markazlashtirilgan NFT savdo xizmatini bekor qildi.

Bu ketishlar ham ixtisoslashgan platformalar, ham yirik kriptovalyuta birjalariga ta’sir ko‘rsatdi. Bir paytlar savdo hajmi bo‘yicha eng yirik marketplace’lar qatorida bo‘lgan X2Y2 faollik keskin pasayishidan oldin milliardlab dollarlik tranzaksiyalarni qayta ishlagan.

X2Y2’ni 2025-yil martida yopish qarorini tushuntirar ekan, TP taxallusi bilan tanilgan uning asoschisi yetarli savdo faolligisiz platformani qo‘llab-quvvatlash qiyinligini ta’kidladi. 

“Marketplace’lar tarmoq effektlari orqali yashaydi yoki yo‘q bo‘ladi”, deb yozdi u. “Biz №1 bo‘lish uchun bor kuchimiz bilan kurashdik, ammo uch yildan so‘ng davom etish vaqti kelgani aniq.”

Umumiy bozor keskin qisqardi. DappRadar ma’lumotlariga ko‘ra, NFT savdo hajmi 2022-yilda 57,2 milliard dollarga yetgan, sanoat hisob-kitoblari esa 2025-yil oxiriga kelib yilliklashtirilgan savdo faolligi qariyb 5,5 milliard dollarni tashkil etganini ko‘rsatadi. Raqamlar turli ma’lumotlar to‘plamlaridan olingan bo‘lsa-da, ular sohaning spekulyativ cho‘qqisidan qanchalik ortga chekinganini ko‘rsatadi.

Nega milliardlab dollarlik savdo barqaror bizneslar yarata olmadi

Bum davrida marketplace’lar komissiyalarni pasaytirish, tokenlar tarqatish va savdo faolligini mukofotlash orqali foydalanuvchilar uchun agressiv raqobatlashdi. Bu rag‘batlar platformalarga mijozlarni jalb qilishga yordam berdi, biroq ular doim ham ishonchli daromad manbalarini yaratmadi.

Blur bu muammoni yaqqol ko‘rsatadi. Uning nol komissiyali modeli professional treyderlarni jalb qildi va platformaga tajribali raqiblaridan o‘zib ketishga yordam berdi. Biroq platforma qancha hajmni qayta ishlashidan qat’i nazar, marketplace tranzaksiyalaridan hech qanday komissiya olmadi.

Komissiya undiradigan platformalar uchun savdo faolligining pasayishi boshqa muammoni keltirib chiqaradi. Tranzaksiyalar kamayishi daromadni qisqartiradi, NFT narxlarining pasayishi esa har bir sotuv qiymatini tushirishi mumkin. Shu bilan birga, infratuzilma, xavfsizlik va ishlab chiqish xarajatlari saqlanib qoladi.

Likvidlik yana bir zaif jihatdir. Bitcoin kabi kriptovalyutalardan farqli ravishda, alohida NFT’lar o‘zaro almashtirilmaydi. Spekulyativ talab susayganda, kolleksionerlar xaridor topishda qiynalishi mumkin, bu esa marketplace’larda tranzaksiyalar va daromad olish imkoniyatlarini kamaytiradi.

Omon qolganlar yangi biznes modelini topa oladimi?

Har bir yirik platforma ham yo‘qolib ketgani yo‘q. OpenSea faoliyatini davom ettirmoqda, Magic Eden esa bir nechta blokcheyn bozorlaridan chekinganidan keyin ham ishlamoqda. Biroq ikkalasi ham strategiyasini o‘zgartirdi.

OpenSea raqamli kolleksiyalardan tashqariga chiqib, kriptovalyuta savdosini ham kengaytirdi. 2025-yil oktabrida Blockworks kompaniya o‘tgan oyda token savdosidan 25 million dollardan ortiq daromad olganini, NFT savdosidan esa qariyb 5,6 million dollar tushganini xabar qildi. Bu raqamlar boshqa kripto mahsulotlari qanchalik muhim bo‘lib qolganini ko‘rsatadi, biroq kompaniya foyda ko‘rgan-ko‘rmaganini tasdiqlamaydi.

Magic Eden boshqa yo‘lni tanladi. 2026-yil martida u Bitcoin va Ethereum’ga mos NFT marketplace’larini yopdi, biroq Solana’ga yo‘naltirilgan xizmatlarini saqlab qoldi.

Texnologiyaning kelajagi bormi?

Marketplace’larning qulashi NFT’larning o‘zi albatta yo‘qoladi, degani emas. Shaxsiy hamyonlarda saqlanadigan tokenlar, ular xarid qilingan platforma yopilganidan keyin ham blokcheynda qolishi mumkin. Biroq ularni sotish qiyinlashishi, ularga bog‘liq san’at asarlari yoki xizmatlar esa endi ishlamaydigan kompaniyalarga tayanishi mumkin.

Potensial qo‘llanish sohalari ham spekulyativ kolleksiyalardan tashqariga chiqadi. NFT’lar o‘yin aktivlari, tadbir chiptalari, raqamli a’zoliklar va sertifikatlarni ifodalashi mumkin. Bu ilovalar qayta sotuv narxlarining oshishiga bog‘liq bo‘lishi shart emas, biroq ular hali ham odatiy raqamli tizimlardan ustunlik taklif qilishi kerak.

Blur’ning yopilishi texnologik omon qolish va tijoriy muvaffaqiyat o‘rtasidagi farqni ko‘rsatadi. Endi savol NFT’lar milliardlab dollarlik savdo faolligini jalb qila oladimi, degan masala emas, balki ular asosida qurilgan bizneslar navbatdagi bumlarsiz yashab qolish uchun yetarli daromad keltira oladimi, degan savoldir.