Trezor xavfsizlik rahbari: Kriptohamyonni buzishdan ko‘ra foydalanuvchilarni aldash osonroq

​Apparat hamyonlar raqamli aktivlarni saqlashning eng xavfsiz usullaridan biri hisoblanadi. Biroq, yaqinda yuz bergan xavfsizlik hodisalari hatto ushbu qurilmalarga nisbatan ham shubhalarni keltirib chiqardi. Traders Union nashriga bergan intervyusida Trezor xavfsizlik bo‘limi rahbari Jan Komarek sovuq hamyonlardagi zaifliklar, Bitcoin ETF’lari bilan bog‘liq xatarlar va kriptovalyutalarni merosxo‘rlarga qoldirish qiyinchiliklari haqida gapirdi.

Nega apparat hamyonlar hanuz zaif bo‘lib qolmoqda

Trezor apparat kriptovalyuta hamyonlari bozorining kashshoflaridan biridir. Kompaniya o‘zining ilk qurilmasini 2014-yildayoq taqdim etgan. O‘shandan beri raqamli aktivlarni saqlash texnologiyasi sezilarli darajada takomillashdi, ammo ixtisoslashgan qurilmalar hamon jiddiy xavfsizlik muammolariga duch kelmoqda.

Eng shov-shuvli holatlardan biri 2026-yil iyul oyida Coldcard xavfsizlik tizimining buzilishi bo‘ldi. Galaxy Research ma’lumotlariga ko‘ra, tasdiqlangan foydalanuvchi yo‘qotishlari 112 million dollardan oshgan. Hodisaga tajovuzkorlarga qurilmalarga jismonan yaqinlashmasdan turib maxfiy kalitlarni qayta tiklash imkonini bergan dasturiy ta’minot xatosi sabab bo‘lgan.

Komarekning fikricha, bu hodisa kriptovalyuta xavfsizligi amaliyotidagi jiddiy zaiflikni ochib berdi, biroq aktivlarni mustaqil saqlashning afzalliklarini yo‘qqa chiqarmadi.

“Coldcard bilan bog‘liq muammo uning o‘z dasturiy ta’minotidagi xato edi. 2021-yilda kodga kiritilgan o‘zgarish tufayli ayrim qurilmalar apparat tasodifiy sonlar generatorini chetlab o‘tib, uning o‘rniga zaif dasturiy generatorni ishlatgan. Bu qurilmalar yaratgan seed iboralarini taxmin qilish ancha oson bo‘lgan.”

Biroq, bunday zaifliklar tajovuzkorlar ulardan foydalanishidan oldin har doim ham aniqlanavermaydi. Bu holat ishlab chiqaruvchilar oldida qurilmalar xavfsizlik arxitekturasining ishonchliligiga doir kengroq savollarni tug‘diradi.

“Men bundan chiqaradigan xulosa shuki, muhim xavfsizlik funksiyalari hech qachon faqat bitta himoya chizig‘iga bog‘liq bo‘lmasligi kerak.”

Biroq, texnik zaifliklar tahdidning faqat bir qismini tashkil etadi. Tajovuzkorlar kriptovalyuta egalari bilan psixologik manipulyatsiya qilish va ularning xatolaridan foydalanish orqali qurilma himoyasini chetlab o‘tishni tobora ko‘proq afzal ko‘rmoqda.

“Bugungi kunda eng zaif bo‘g‘in odatda qurilmani ushlab turgan odam bo‘ladi va tajovuzkorlar buni biladi. Himoyalangan chipni buzish uchun laboratoriya va maxsus uskunalar kerak — agar buning umuman iloji bo‘lsa. Kimnidir tiklash iborasini soxta saytga kiritishga ishontirish uchun esa ishonarli birgina elektron xat kifoya.”

Qaysi biri xavfsizroq: apparat hamyonmi yoki smartfonmi?

Mobil texnologiyalarning rivojlanishi kriptovalyutalarni saqlash uchun alohida qurilma sotib olish zarurligi haqida savollarni keltirib chiqardi. Zamonaviy smartfonlar xavfsiz chiplar bilan jihozlangan va kripto hamyon vazifasini bajarishi mumkin. Ayrim mutaxassislar esa bu maqsad uchun alohida telefondan foydalanishni tavsiya qiladi. Biroq, bu yondashuvning ham cheklovlari bor.

“Hozirgi telefonlarda xavfsizlik apparat vositalari yaxshi, shuning uchun bu fikr bema’ni emas. Muammo telefonning boshqa barcha vazifalarida. U doimo internetga ulangan va siz ishonishingiz kerak bo‘lgan, ustiga-ustak kodini tekshirish imkoniyati cheklangan operatsion tizimda ishlaydi.”

Smartfonni butunlay oflayn saqlash ayrim xatarlarni kamaytirishi mumkin, biroq kriptovalyuta tranzaksiyalarini ham murakkablashtiradi. Ko‘plab foydalanuvchilar uchun qulaylik texnik xavfsizlik kabi muhimligicha qoladi.

“Telefon hamyonidan foydalanish to‘g‘ri bo‘ladigan holatlar bor. Har kuni sarflaydigan kichik summalar uchun u cho‘ntakdagi naqd pulga o‘xshaydi, bunda qulaylik muhim. Jamg‘armalar uchun esa apparat hamyondan foydalanardim.”

Qo‘llab-quvvatlanadigan kriptovalyutalar soni hamyon xavfsizligiga ta’sir qiladimi?

Apparat hamyon ishlab chiqaruvchilari raqamli aktivlarni qo‘llab-quvvatlash borasida turlicha yondashadi. Ayrim qurilmalar faqat Bitcoin uchun mo‘ljallangan bo‘lsa, boshqalari foydalanuvchilarga o‘nlab, hatto yuzlab kriptovalyutalarni saqlash imkonini beradi. Ammo bunday universallik xavfsizlikka ta’sir qiladimi?

“Hamyon qo‘llab-quvvatlaydigan har bir yangi tanga dasturiy ta’minotga qo‘shimcha kod olib kiradi, kod ko‘paygani sari xato yashirinishi mumkin bo‘lgan joylar ham ortadi. Bu haqiqiy murosa talab qiladi.”

Kripto hamyon tanlashda foydalanuvchilar ko‘pincha qo‘llab-quvvatlanadigan aktivlar soni, ishlab chiqaruvchining obro‘si va qo‘shimcha funksiyalarni hisobga oladi. Biroq, maxsus texnik bilimlarsiz qurilma xavfsizligini baholash qiyin bo‘lishi mumkin.

“Ammo hamyonning xavfsizligini tangalar soni belgilamaydi. Coldcard faqat Bitcoin’ni qo‘llab-quvvatlaydigan qurilma, lekin unga ta’sir qilgan xato seed yaratish jarayonida edi — bu esa har qanday hamyonda mavjud. Eng muhimi, asosiy kod qanchalik puxta yozilgani va kompaniyadan tashqaridagi mutaxassislar uni tekshira olishidir.”

Trezor va Ledger raqobatining boshqa jihati

Trezor Fransiyaning Ledger apparat hamyonlari ishlab chiqaruvchisi bilan raqobatlashadi. Biroq, raqobat qurilmalar savdosidan ancha kengroq. Xavfsizlik mutaxassislari raqobatchilarning dasturiy ta’minoti va apparat qismlarini zaifliklar bor-yo‘qligiga muntazam tekshiradi.

Jumladan, Ledger’ning Donjon tadqiqot guruhi Trezor qurilmalarida bo‘lishi mumkin bo‘lgan muammolarni bir necha bor aniqlagan. Bunday topilmalar mahsulot xavfsizligi haqida savollar tug‘dirishi mumkin, ammo Komarek bu amaliyotni insofsiz raqobat deb hisoblamaydi.

“Tadqiqotchilar qayerda ishlashidan qat’i nazar, bunday tekshiruvlar foydali. Ledger’ning Donjon guruhi mas’uliyatli oshkor qilish tartibiga muvofiq topilmalarini bizga yetkazdi, tuzatish kerak bo‘lgan joylarni tuzatdik va ularga ochiq minnatdorchilik bildirdik.”

U Trezor Safe 3 bilan bog‘liq tadqiqotni bunga misol qilib keltiradi. Hujum uchun Ledger tadqiqotchilari qurilmaga jismonan kira olishi kerak edi, ammo ular maxfiy kalitlar yoki PIN-kodlarni ajrata olmadi.

“Muammolarni imkon qadar ko‘proq odam izlashini istaymiz. Yetarli mablag‘ bilan ta’minlangan laboratoriyaga ega raqobatchi esa biz so‘rashimiz mumkin bo‘lgan eng manfaatdor tekshiruvchilardan biridir. Bozordagi har bir hamyon ham shunday tashqi tekshiruvdan o‘tishini istardim, kod ochiq bo‘lsa, bunga erishish ancha oson.”

Nega Bitcoin ETF’lari yangi xatarlarni keltirib chiqaradi

AQShda spot Bitcoin ETF’larining joriy etilishi investorlarning kriptovalyutaga ta’sir olish usulini sezilarli darajada o‘zgartirdi. Endi investorlar o‘z hamyonlarini yaratmasdan yoki maxfiy kalitlarni boshqarmasdan, an’anaviy brokerlik hisobvaraqlari orqali Bitcoin narxining o‘zgarishini kuzatishi mumkin.

Biroq, bu mahsulotlarning tobora ommalashib borayotgani Bitcoin ETFlariga sarmoya kiritishni kriptovalyutaga bevosita egalik qilishning haqiqiy muqobili deb hisoblash mumkinmi, degan bahsni keltirib chiqardi. Bu masala, ayniqsa, raqamli aktivlarni bevosita nazorat qilish tarafdori bo‘lgan markazsizlashtirish tarafdorlari uchun muhim.

“Men bunda qarama-qarshilik ko‘rmayapman. ETF sizga bitcoin narxining o‘zgarishidan foyda olish imkonini beradi. O‘z kalitlaringizni saqlasangiz, bitcoinga egalik qilasiz. Bular turli vazifalar uchun mo‘ljallangan turli mahsulotlar va ikkalasi ham mavjud bo‘lishi mumkin.”

Birjada savdo qilinadigan fondlarning kengayishi Bitcoin’ga egalik qilish tuzilmasini ham o‘zgartirmoqda. Avvallari bozorda alohida foydalanuvchilar va kriptovalyuta birjalari muhim rol o‘ynagan bo‘lsa, yirik moliyaviy vositachilarning ta’siri tobora ortib bormoqda.

“Xavfsizlik nuqtayi nazaridan, aktivlarning bir joyda to‘planishi masalasi ham bor. AQShdagi spot ETFlar tarkibidagi bitcoinning katta qismini oz sonli kastodianlar saqlaydi, bu esa ularni juda yirik nishonga aylantiradi. O‘z-o‘zini saqlash esa bu xavfni millionlab alohida qurilmalarga taqsimlaydi.”

Bu ikki yondashuv o‘rtasidagi farq xavfsizlik bilangina cheklanmaydi, balki egasining aktivlarini nazorat qilish va ulardan foydalanish imkoniyatiga ham taalluqli.

“Eng yomon holat — hamma ETF ulushini bitcoin’ga egalik qilish bilan bir xil deb bilishi. ETF bilan aktivni ko‘chira, sarflay yoki platformadan olib chiqa olmaysiz. Kalitlar boshqa birovning qo‘lida bo‘ladi.”

Kriptovalyutani merosxo‘rlarga qanday qoldirish mumkin

O‘z-o‘zini saqlash raqamli aktiv egalariga mablag‘lari ustidan to‘liq nazorat beradi, biroq xususiy kalitlarini himoya qilish mas’uliyatini ham ularning zimmasiga yuklaydi. Kriptovalyutalarni merosxo‘rlarga qoldirish kerak bo‘lganda bu, ayniqsa, murakkab tus oladi.

Bank hisobvaraqlaridan farqli ravishda, kriptohamyonga kirishni ko‘pincha moliya muassasasi yoki sud qarori orqali tiklab bo‘lmaydi. Ega zarur ma’lumotlarni qoldirmasdan vafot etsa, mablag‘larga kirish butunlay yo‘qolishi mumkin.

Komarek bu muammoning hozircha universal yechimi yo‘qligini tan oladi.

“Bugungi kunda bu muammoni hal qiladigan yagona mahsulot yo‘q va menimcha, bu katta e’tibor qaratishimiz kerak bo‘lgan masala. Qiyin tomoni shundaki, oilangizga hamyonga kirishni osonlashtiradigan har qanday narsa boshqalarga ham kirishni osonlashtiradi.”

Mumkin bo‘lgan yondashuvlardan biri — hamyon zaxira nusxasini bir nechta ulushga bo‘lish. Kirishni tiklash uchun belgilangan miqdordagi ulush, masalan, uchtadan ikkitasi kerak bo‘ladi. Ularni turli joylarda saqlash yoki turli merosxo‘rlarga ishonib topshirish mumkin.

Yana bir yo‘l — alohida yashirin hamyonlarga kirish uchun turli parol iboralaridan foydalanish. Bu egaga har bir merosxo‘r qaysi aktivlarni meros qilib olishini oldindan belgilash imkonini beradi.

Biroq, puxta tuzilgan meros rejasining o‘zi ham ishtirokchilar o‘rtasida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolarni to‘liq bartaraf eta olmaydi.

“Har ikki variantda ham siz bilan merosxo‘rlar o‘rtasida ma’lum darajada ishonch bo‘lishi kerak.”

Nega apparat hamyonlar ommalashmayapti?

Kriptovalyuta sanoati o‘sib borayotganiga qaramay, apparat hamyonlar hanuz tor doiradagi foydalanuvchilar ishlatadigan qurilmalar bo‘lib qolmoqda. Aksariyat investorlar xususiy kalitlarini mustaqil boshqarish o‘rniga aktivlarini birjalarda saqlashni yoki mobil ilovalardan foydalanishni afzal ko‘radi.

Komarek keltirgan hisob-kitoblarga ko‘ra, dunyo bo‘ylab qariyb 600 million kriptovalyuta egasidan atigi 12 milliondan 13 millionigacha apparat hamyonlardan foydalanadi. Bu bozorning taxminan 2 foizini tashkil etadi.

“Ko‘pchilik hanuz o‘z-o‘zini saqlashni muhandislarga xos ish deb tasavvur qiladi. Qayta tiklash iborasi ham ularni xavotirga soladi. Uni yo‘qotib qo‘ysam-chi? Noto‘g‘ri yozib qo‘ysam-chi?”

Muammo faqat texnologik murakkablik bilan cheklanmaydi. Foydalanuvchilar banklar yoki boshqa muassasalar kirishni tiklash va muammolarni hal qilish uchun qisman mas’uliyat oladigan moliyaviy xizmatlarga o‘rgangan. O‘z-o‘zini saqlashda esa bunday vositachi bo‘lmaydi.

“Bank kartasi tanish tuyuladi, chunki uning ortida bank turadi. Apparat hamyonda esa nazorat o‘zingizda bo‘ladi va buni birinchi marta ishlatayotgan odamga tushuntirish kerak. Shu sababli, sanoat oddiy tilda va bevosita muloqot orqali tushuntirishni yaxshilashi lozim.”

Trezor IPO o‘tkazishni rejalashtiryaptimi?

Ayni paytda apparat hamyon ishlab chiqaruvchilari o‘z biznesini rivojlantirishda va yangi o‘sish imkoniyatlarini izlashda davom etmoqda. Ko‘proq kriptovalyuta kompaniyalari fond bozoriga chiqayotgani sari, Trezor ham IPO o‘tkazishi mumkinmi, degan savollar tug‘ilmoqda.

Komarek kompaniya aksiyalarini ommaviy joylashtirish bo‘yicha aniq rejalarni oshkor qilmadi, biroq kompaniya mustaqilligining muhimligini ta’kidladi.

“Trezor mustaqil va biz bundan faxrlanamiz. Bu tashqi investorlarga hisob berishimiz shart emasligini anglatadi. Xavfsizlik har doim birinchi o‘rinda bo‘lgan, mustaqillik esa kompaniyadan tashqaridagi hech kim uni ustuvorliklar ro‘yxatida pastga sura olmasligini bildiradi.”

Oxir-oqibat, o‘z-o‘zini saqlash raqamli aktivlar ustidan nazorat va ularning xavfsizligi uchun shaxsiy mas’uliyat o‘rtasidagi muvozanatdir. Apparat hamyonlar tobora takomillashayotgan bo‘lsa-da, ular firibgarlik, mablag‘larga kirishni yo‘qotish xavfi yoki kriptovalyutalarni merosxo‘rlarga qoldirish bilan bog‘liq qiyinchiliklarni butunlay bartaraf eta olmaydi.