Germaniyalik metallurglarning ish tashlashlari Yevropa sanoat qudratini sinovdan o‘tkazmoqda

Germaniyalik metallurglarning ish tashlashlari Yevropa sanoat qudratini sinovdan o‘tkazmoqda
IG Metall ish tashlashlari Germaniya sanoatining raqobatbardoshligini sinovdan o‘tkazmoqda

​IG Metall 3,7 million xodim uchun maoshni 5 foizga oshirishni talab qilarkan, germaniyalik metallurglar 2026-yil 1-noyabrda ish tashlashni boshladi. Kasaba uyushmasining sanoatdagi ta’siri ish beruvchilarni yon berishga majbur qilishi mumkin, ammo bu foyda marjalarini yanada qisqartiradi. Germaniyaning metallurgiya va elektrotexnika sanoati mehnat xarajatlari oshishiga keng ko‘lamli inqirozsiz bardosh bera oladimi?

Ushbu maqola asl nusxadan tarjima qilingan. Muxbirimiz tomonidan tayyorlangan asl nusxasini o'qing bu yerda.

Nizoning ko‘lami

Metallurgiya va elektrotexnika (M+E) sektori Germaniya sanoat majmuasida muhim o‘rin tutadi. Unda qariyb 4 million kishi ishlaydi va yillik aylanma €1,3–1,4 trillionni tashkil etadi. Sektor ishlab chiqarishdagi qo‘shilgan qiymat va eksportning salmoqli qismini ta’minlaydi (mahsulotlarning yarmidan ko‘pi ko‘pincha xorijga sotiladi). Asosiy tarmoqlar qatoriga avtomobilsozlik, mashinasozlik, elektronika va metallurgiya kiradi.

Ogohlantiruvchi ish tashlashlar Thyssenkrupp kompaniyasining Rasselstein tunuka zavodida, Myunxendagi RF 360/Qualcomm korxonasida, shuningdek, quyish va prokat ishlab chiqarishlarida boshlandi. Kasaba uyushmasi ish tashlashlarni 2 000 dan ortiq kompaniyaga yoyishni rejalashtirmoqda. Kasaba uyushmasi a’zolariga ko‘ra, inflyatsiya 2,5–3% atrofida, ko‘pchilikning real ish haqi esa pasaymoqda. Ish beruvchilar energiya xarajatlari yuqoriligi, talab sustligi va “sanoatsizlanish”ni to‘xtatish zarurati sababli talablarni qabul qilmoqchi emas.

Germaniya sanoatining tayanch tarmog‘iga bosim

Germaniyada avtomobilsozlik quvvat va ish o‘rinlarini qisqartirmoqda, ammo yana-da jiddiy xatarlarga duch kelmoqda. Ko‘plab zavodlarda ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanish darajasi 60% bo‘lib, rentabellik uchun zarur 75–80% dan ancha past. Tahlilchilar 2030-yilgacha avtomobilsozlikda qariyb 200 000 ta ish o‘rni qisqarishini kutmoqda. Xitoylik ishlab chiqaruvchilar avtomobil ishlab chiqarishda 30 foizlik xarajat ustunligidan samarali foydalanmoqda.

Shu bois mehnat xarajatlarining oshishi Germaniya sanoatining raqobatbardoshligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Germaniyada ishlab chiqarishdagi mehnat xarajatlari soatiga €45–55 ga teng bo‘lib, bu ko‘plab YI mamlakatlari va AQShdagi ayrim tarmoqlardagidan yuqori. Uzoq davom etadigan ish tashlashlar “aynan vaqtida” ishlaydigan ta’minot zanjirlarini izdan chiqarib, qisqa muddatli ishlab chiqarish yo‘qotishlarini oshirishi mumkin. Ular qisqartirilgan ish vaqti rejimiga o‘tish va ishlab chiqarishni boshqa joyga ko‘chirish qarorlarini tezlashtirishi mumkin. Real ish haqining oshishi ichki iste’molni qo‘llab-quvvatlaydi, biroq buning uchun kompaniyalar bandlikning hozirgi darajasini saqlab qolishi kerak.

Yevropa ta’minot zanjirlari uchun oqibatlar

Germaniyada avtomobil qismlari, mashinasozlik va elektronika ishlab chiqarishidagi uzilishlar Markaziy va Sharqiy Yevropa, Fransiya, Italiya, Ispaniya va boshqa mamlakatlardagi yig‘uv zavodlari hamda yetkazib beruvchilarga ta’sir qiladi. YI uskunalar ishlab chiqaruvchilarining ko‘pchiligi Germaniyada ishlab chiqarilgan oraliq mahsulotlarga tayanadi. Germaniyada ish tashlashlar to‘lqini yetkazib berish kechikishi va zaxiralar ko‘payishi xavfini tug‘diradi. Shu sababli yagona bozorda ishlab chiqarish vaqtincha to‘xtab qolishi mumkin.

Germaniyada mehnat birligiga to‘g‘ri keladigan yuqori xarajatlar yevro hududidagi nisbiy raqobatbardoshlikka ta’sir qiladi. Agar Germaniyada ish haqi mehnat unumdorligiga mutanosib oshmasdan ko‘tarilsa, xarajatlari pastroq YI mamlakatlari investitsiyalar uchun jozibaliroq bo‘lib qoladi. Ayni paytda Germaniya sanoatidagi talabning susayishi YI yetkazib beruvchilariga beriladigan buyurtmalarni kamaytiradi. Bu yevro hududidagi ishlab chiqarish PMI ko‘rsatkichlariga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Nizoning markazida Yevropaning eng yirik iqtisodiyotida xarid qobiliyatini himoya qilish va eksportni rag‘batlantirish o‘rtasidagi muvozanat turibdi.

Global raqobat va geosiyosiy oqibatlar

Yevropadan tashqarida ham bu vaziyat global ta’minot zanjirlari va Xitoy bilan raqobatga ta’sir qiladi. Uzoq davom etadigan uzilishlar xaridorlarni Osiyo yoki Shimoliy Amerikadagi yetkazib beruvchilarga o‘tishga undashi mumkin. Bu sohada allaqachon kuzatilayotgan tendensiyalarni tezlashtiradi. Xitoyning xarajatlar bo‘yicha ustunligi va davlat ko‘magi Yevropa elektromobil ishlab chiqaruvchilari hamda ehtiyot qismlar yetkazib beruvchilariga bosim o‘tkazmoqda. Yevropada mehnat xarajatlarining oshishi bu tafovutni kengaytirishi mumkin, hozircha esa aniq javob strategiyasi taklif etilmagan.

Giperskeyler hamda elektrlashtirish va mudofaa sohalariga sarmoya kiritayotgan sanoat kompaniyalari Germaniyadagi muzokaralarni ham kuzatmoqda. Ayrim investorlar kapital xarajatlarini barqarorroq yoki xarajatlari pastroq yurisdiksiyalarga yo‘naltirishni ma’qul ko‘rishi mumkin. Aksincha, xarid qobiliyatini saqlab, raqobatbardoshlikni ta’minlaydigan kelishuv ichki va xalqaro talabni qo‘llab-quvvatlaydi.

Kelgusi yo‘llar va tizimli xatarlar

Vaziyat murakkab bo‘lib qolayotgan bo‘lsa-da, bir nechta ssenariy ehtimoli bor. Mo‘tadil murosaga erishilishi mumkin. Germaniyadagi avvalgi jamoaviy mehnat nizolari ko‘pincha ish haqi oshishini qiyin ahvoldagi kompaniyalarning imkoniyatlari bilan muvozanatlashtiruvchi kelishuvlar bilan yakunlangan. Biroq hozirgi sharoit an’anaviy avtomobilsozlikdagi ortiqcha quvvatlar, energiya xarajatlari bo‘yicha noqulayliklar va texnologik o‘zgarishlar bilan tavsiflanadi. IG Metall vakili Nadine Boguslawski ish beruvchilarning taklifi “ishchilar uchun ish haqining kamayishi va iqtisodiyotning uzoq muddat zaiflashishiga teng” ekanini aytgan. Uning ta’kidlashicha, “xarid qobiliyatisiz kuchli iqtisodiyot bo‘lishi mumkin emas”. Ish beruvchilar esa xarajatlarning yanada oshishi ko‘proq ish o‘rinlari qisqarishi va zavodlar yopilishiga olib kelishini bildirmoqda.

Ish tashlashlar kuchaysa, Germaniyadagi qisqa muddatli ishlab chiqarish yo‘qotishlari Yevropa va global ta’minot zanjirlari bo‘ylab yanada ortadi. Yakuniy kelishuv mehnat xarajatlarini oshirsa, uzoq muddatli xatarlar qatoriga sanoatsizlanish va investitsiyalarning qisqarishi kiradi. Natija Yevropaning yirik sanoat iqtisodiyoti bu qiyinchilikni yengib, jahon bozorida raqobatbardosh bo‘lib qola olishini ko‘rsatadi. Biroq noaniqlik yana bir necha oy davom etishi mumkin, bu esa jarayondagi barcha tomonlar uchun kelishuvga erishishni qiyinlashtiradi.

Ushbu material uchinchi tomon fikrlarini o'z ichiga olishi mumkin, ushbu veb-sahifadagi ma'lumotlar va ma'lumotlarning hech biri bizning Ogohlantirish bo'yicha investitsiya maslahati hisoblanmaydi. Biz qat'iy Tahririy yaxlitlikka rioya qilsak-da, ushbu postda hamkorlarimizning mahsulotlariga havolalar bo'lishi mumkin.