Algemene Rekenkamer noemt bankcontroles tegen witwassen duur en weinig effectief

Algemene Rekenkamer noemt bankcontroles tegen witwassen duur en weinig effectief
Bankcontroles onder vuur

Nederlandse banken zijn wettelijk verplicht ongebruikelijke transacties te melden bij de Financial Intelligence Unit (FIU), maar volgens een rapport van de Algemene Rekenkamer is onvoldoende duidelijk of die intensieve en kostbare controles het witwassen daadwerkelijk terugdringen. In Nederland wordt jaarlijks naar schatting 15 tot 20 miljard euro witgewassen. Tegelijkertijd staat de sector onder streng toezicht van De Nederlandsche Bank, die de afgelopen jaren boetes van honderden miljoenen euro’s oplegde wegens tekortschietende naleving.

Hoogtepunten

  • Volgens de Algemene Rekenkamer houdt inmiddels 20% van bankmedewerkers zich bezig met antiwitwascontroles, maar de effectiviteit en informatie-uitwisseling schieten tekort.
  • Bankcontroles leiden tot klachten over strenge acceptatie, extra uitleg en aanwijzingen voor discriminatie, vooral bij mensen met buitenlandse achternamen of prominente personen.
  • Ministeries van Financiën en Justitie en Veiligheid herzien het antiwitwasbeleid en presenteren eind 2024 een plan, met aanvullende EU-regels verwacht in 2025.

Rapport: keten van meldingen hapert

Volgens NOS stelt de Rekenkamer dat banken door de druk van wetgeving en toezicht steeds meer capaciteit inzetten op klant- en transactiecontroles. Inmiddels houdt ongeveer een op de vijf bankmedewerkers zich bezig met antiwitwaswerkzaamheden. Toch verloopt de informatie-uitwisseling volgens het rapport niet overal goed, niet alle banken leveren meldingen consistent en volledig aan bij de FIU. Vervolgens zouden meldingen bij de FIU niet altijd goed worden opgepakt, waardoor de opsporingsinstantie geen volledig beeld heeft van wat er binnenkomt.

Gevolgen voor klanten en risico op discriminatie

Volgens de Rekenkamer hebben de controles merkbare gevolgen voor burgers en organisaties in het dagelijks betalingsverkeer. Klanten moeten geregeld uitleg geven over overboekingen of herkomst van bedragen, en kunnen soms geen rekening openen door strenge acceptatieregels. Het rapport ziet daarnaast aanwijzingen voor ongelijke behandeling, banken doen relatief vaak meldingen over mensen met een buitenlands klinkende achternaam, vooral uit het Midden-Oosten en Oost-Europa, zonder dat daar een duidelijke verklaring voor is. Ook prominente personen, zoals oud-politici en rechters, en hun familieleden zouden vaker extra controles en praktische problemen ervaren, bijvoorbeeld bij het afsluiten van leningen.

Ministeries werken aan aanpassing, EU-regels op komst

De Rekenkamer adviseert de ministeries van Financiën en van Justitie en Veiligheid om met een plan te komen dat de aanpak sterker richt op hoge risico’s, en tegelijkertijd discriminatie helpt voorkomen. De ministeries laten weten de antiwitwasaanpak te herzien en eind dit jaar met een plan te komen. Voor volgend jaar worden bovendien nieuwe Europese regels verwacht die de uitvoering van de witwascontroles verder zullen beïnvloeden. Minister Heinen gaf begin dit jaar al aan dat de controles volgens hem zijn doorgeslagen en wil opnieuw bekijken of een gezamenlijk monitoringsysteem voor banken mogelijk is, nadat een eerder initiatief in 2024 werd stopgezet wegens strijd met Europese wetgeving.

We berichtten eerder over ING Groep en de update rond het aandeleninkoopprogramma van €1,1 miljard, inclusief de recente voortgang en de belangrijkste technische signalen rond het aandeel. In dat stuk stonden ook onze kanttekeningen bij het marktsentiment en de vraag in hoeverre bedrijfsmaatregelen zoals kapitaalteruggave de koers op korte termijn kunnen ondersteunen.

Dit materiaal kan meningen van derden bevatten, geen van de gegevens en informatie op deze webpagina vormt beleggingsadvies volgens onze Disclaimer. Hoewel we ons houden aan strikte Redactionele Integriteit, kan deze post verwijzingen bevatten naar producten van onze partners.