CLARITY Senatda muvaffaqiyatsizlikka uchradi: AQSh kripto qoidalarida endi nima bo‘ladi?

​AQSh kriptovalyutalar uchun keng qamrovli me’yoriy-huquqiy tizim yaratishga yillar davomida urinib kelmoqda. Seshanba kuni eng ambitsiyali tashabbuslardan biri qonunchilar CLARITY Act’ni ilgari sura olmaganidan so‘ng Senatda to‘xtab qoldi. Uni tartibga solishga mo‘ljallangan qonunchilikdan ancha tez o‘sgan sanoat endi nima qiladi?

Qonun loyihasi Senatda yetarli ovoz to‘play olmadi

Digital Asset Market Clarity Act 15-sentabr kuni muhim protsessual ovoz berishdan o‘ta olmadi va ilgari surish uchun zarur bo‘lgan 60 ta ovozga yetishmadi. Ovoz berish bir yildan ortiq davom etgan muzokaralarni, hozircha, to‘xtatib qo‘ydi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Ovoz berish CLARITY’ning yakuniy rad etilishini anglatmaydi. Senatorlar taklifni ko‘rib chiqishni boshlash to‘g‘risidagi protsessual masalada cloture qo‘llashdan bosh tortdi, ya’ni palata qonun loyihasining o‘zini muhokama qilish va ehtimol unga tuzatishlar kiritish bosqichiga o‘tmadi. Respublikachilar partiyasidan Susan Collins, Josh Hawley va Jerry Moran demokratlarga qo‘shilib, taklifga qarshi ovoz berdi. Respublikachi Thom Tillis dastlab “ha” deb ovoz berdi, biroq keyin ovozini “yo‘q”ga o‘zgartirdi — bu unga masalani qayta ko‘rib chiqishni so‘rash imkonini bergan protsessual qadam edi.

“Bu Clarity Act uchun yakun emas”, dedi Tillis. “Biz, katta jihatdan, Oq uy ko‘magida ikki partiya ishtirokidagi sezilarli yutuqlarga erishdik. Ushbu protsessual taklif ijobiy natijaga erishish yo‘lida ishlashni davom ettirish imkonini beradi.”

CLARITY nimani o‘zgartirishi kerak edi?

Yillar davomida AQSh kripto-regulyatsiyasi atrofidagi asosiy bahslardan biri hayratlanarli darajada oddiy bo‘lib kelgan: nimani kim tartibga soladi? SEC qimmatli qog‘ozlarni nazorat qiladi, CFTC esa tovar derivativlarini tartibga soladi va tovarlarning spot bozorlari ustidan cheklanganroq vakolatga ega. Kriptoaktivlar har doim ham ushbu toifalarga aniq mos kelavermaydi. Shu sababli ayrim tokenlar yoki tranzaksiyalar qimmatli qog‘ozlar to‘g‘risidagi qonunlarga kiradimi va birjalar hamda boshqa vositachilarga qaysi qoidalar tatbiq etilishi kerakligi borasida muntazam nizolar yuzaga keladi.

CLARITY ushbu chegaralarning ko‘proq qismini federal qonunchilikka kiritish uchun ishlab chiqilgan edi. U raqamli aktivlar uchun bozor tuzilmasi tizimini yaratib, SEC va CFTC o‘rtasidagi vakolatlarni taqsimlashi hamda sohada faoliyat yurituvchi bizneslar uchun ro‘yxatdan o‘tish va boshqa talablarni joriy etishi kerak edi.

Bu uni 2025-yil iyulida qonunga aylangan va aynan to‘lov stablecoinlari uchun federal tizim yaratgan GENIUS Act’dan ancha kengroq qilgan bo‘lardi. SEC va CFTC ham amaldagi qonunlarning kriptoaktivlar va tranzaksiyalarning ayrim toifalariga qanday tatbiq etilishini aniqlashtirdi. Demak, AQShda kripto-regulyatsiyaning muhim qismlari mavjud, biroq bozor tuzilmasini tartibga soluvchi keng qamrovli federal qonun yo‘q.

Qonun loyihasi bu bosqichgacha qanday yetib keldi?

Raqamli aktivlar atrofidagi chegaralarni aniqroq belgilashga qaratilgan sa’y-harakatlar CLARITY’dan oldin boshlangan. Avvalgi tashabbuslar qatoriga 2022-yilda senatorlar Cynthia Lummis va Kirsten Gillibrand tomonidan taqdim etilgan, ikki partiyali Responsible Financial Innovation Act ham kiradi. Bu yo‘nalish 2025-yilda yangi sur’at oldi.

Vakillar palatasi 2025-yil iyulida CLARITY’ni sezilarli ikki partiyali ko‘mak bilan qabul qildi, senatorlar esa o‘z yondashuvlarini ishlab chiqa boshladi. Senatning Bank qo‘mitasi 2026-yil mayida qonun loyihasini 15–9 ovoz bilan ilgari surdi, yoz davomida esa stablecoin mukofotlari, jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi talablar, dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilari va davlat mansabdor shaxslari uchun axloq qoidalari bo‘yicha muzokaralar davom etdi. Respublikachi homiylarning ma’lumotiga ko‘ra, shu haftadagi ovoz berishdan biroz oldin e’lon qilingan yakuniy loyiha demokratlar so‘ragan 126 ta mazmuniy o‘zgarishni o‘z ichiga olgan.

Kelishuv nega barbod bo‘ldi?

Yakuniy muzokaralarda axloq masalasi asosiy to‘siqlardan biriga aylandi. Demokrat qonunchilar yuqori lavozimdagi davlat amaldorlari va ularning oilalari egalik qiladigan kriptoaktivlarga nisbatan, jumladan, ularni qat’iyroq sotish talablari orqali kuchliroq cheklovlar joriy etishni talab qildi. Yakuniy versiyada axloqqa oid qoidalar kengaytirildi, biroq bu o‘zgarishlar qonun loyihasini ilgari surish uchun yetarli ovozlarni ta’minlay olmadi.

Boshqa kelishmovchiliklar ham mavjud edi. Banklar stablecoinlar bo‘yicha taklif etiladigan mukofotlar depozitlarni an’anaviy bank tizimidan chetlashtirishi mumkinligidan xavotir bildirdi, kripto kompaniyalari esa o‘zlari haddan tashqari keng deb hisoblagan cheklovlarga qarshi chiqdi. Qonunchilar, shuningdek, jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi qoidalar decentralized finance’ga qanday tatbiq etilishi va custody’siz blockchain dasturiy ta’minotini ishlab chiquvchilarga qanday himoya berilishi kerakligini muhokama qildi.

Regulyatorlar bo‘shliqni to‘ldira oladimi?

Hozircha mas’uliyatning katta qismi yana SEC va CFTC zimmasiga qaytadi. Agentliklar mavjud vakolatlari doirasida kripto qoidalarini ishlab chiqmoqda va Kongress yaqin orada CLARITY’ga qaytmasa ham, qo‘shimcha qoidalarni ishlab chiqish bozorning boshqa qismlariga oydinlik kiritishi mumkin.

Biroq agentliklarning harakatlari qonunchilikning o‘rnini bosa olmaydi. Qoidalar va talqinlar keyingi rahbariyat davrida o‘zgarishi yoki sudda e’tirozga uchrashi mumkin, qonunchilik esa barqarorroq tizimni ta’minlaydi. Banklar, aktivlarni boshqaruvchi kompaniyalar va to‘lov kompaniyalari stablecoinlar, tokenizatsiya va kripto savdosiga kirib borayotgan bir paytda bu farq tobora muhimlashmoqda.

Endi nima bo‘ladi?

Qayta ko‘rib chiqish taklifi muvaffaqiyatsiz ovoz berishga qaytish uchun protsessual yo‘lni saqlab qoladi va qonunchilar qonun loyihasini ilgari surish uchun zarur bo‘lgan 60 ta ovozni izlab, muzokaralarni qayta boshlashi mumkin. Biroq noyabrdagi oraliq saylovlar yaqinlashayotgani sababli qolgan qonunchilik oynasi toraymoqda.

Agar CLARITY ushbu Kongress davrida qayta ko‘rib chiqilmasa, bozor tuzilmasi bo‘yicha kengroq qonunchilikka intilish ham u bilan birga yo‘qolib ketishi dargumon. Stablecoinlar allaqachon federal tizimga ega, SEC va CFTC esa amaldagi qonunlar doirasida bozorning boshqa qismlariga oydinlik kiritishda davom etishi mumkin. Yetishmayotgan narsa — CLARITY taqdim etishi kerak bo‘lgan kengroq arxitektura. Shu sababli Kongress yillar davomida javob berishga urinib kelayotgan o‘sha savol ochiq qolmoqda: AQShning keng qamrovli kripto tizimi qanday bo‘lishi kerak?