Kaiko rahbari: Yevropa stablecoinlari USDT bilan raqobatlasha olmayapti
Kriptovalyuta bozori tez sur’atlar bilan o‘zgarib bormoqda va an’anaviy savdo tendensiyalari endi har doim ham amal qilavermaydi. Yirik investorlar Bitcoin’ga investitsiyalarini oshirmoqda, AQShdagi siyosiy qarorlar esa deyarli bir zumda narxlarning keskin o‘zgarishiga sabab bo‘lishi mumkin. Traders Union nashriga bergan intervyusida Kaiko bosh direktori Ambre Soubiran Bitcoin nega ba’zan aksiyalar bilan bir yo‘nalishda harakatlanishini, ETF’lar bozorni qanday o‘zgartirganini va Yevropa stablecoin’lari nega ommalashishda qiynalayotganini tushuntiradi.
Ushbu maqola asl nusxadan tarjima qilingan. Muxbirimiz tomonidan tayyorlangan asl nusxasini o'qing bu yerda.
Institutsional investorlar qanday ma’lumotlarga muhtoj?
So‘nggi bir necha yil ichida investitsiya fondlari, banklar va boshqa yirik moliya institutlari kriptovalyuta bozoriga kirib keldi. Bunday institutlar uchun Bitcoin yoki Ethereum’ning joriy narxini bilish endi yetarli emas.
Shu sababli moliya institutlari Kaiko kabi ixtisoslashgan analitik xizmatlarga tayanadi. Ambre Soubiranning so‘zlariga ko‘ra, kompaniya 150 dan ortiq savdo maydonchasidan ma’lumot to‘playdi va uni institutsional mijozlarga taqdim etadi.
“Aksariyat institutlarga BTC narxi ko‘rsatiladigan yana bir ekran kerak emas. Ular ma’lumot haqiqiy moliyaviy qaror — baholash, marja talabi yoki hisob-kitob — uchun asos bo‘la oladimi-yo‘qmi, shuni bilishni istaydi.”
Savdo va order book ma’lumotlaridan tashqari, institutlarga bozorni monitoring qilish, adolatli qiymatni baholash va risklarni boshqarish vositalari ham kerak. Ma’lumotlar standartlashtirilgan va asl manbasigacha kuzatiladigan bo‘lishi lozim.
Yana bir rivojlanayotgan yo‘nalish — tokenizatsiya qilingan aktivlar uchun ma’lumotlar infratuzilmasi. Banklar va investitsiya kompaniyalari moliyaviy instrumentlarni bosqichma-bosqich blockchain tarmoqlariga olib chiqmoqda, biroq an’anaviy moliyaviy ma’lumotlarni ushbu yangi muhitga integratsiya qilishda qiyinchiliklarga duch kelmoqda.
“Institutlar litsenziyalangan moliyaviy ma’lumotlarni nazoratni yo‘qotmagan holda smart-kontraktlarga kiritishni istaydi. Shuningdek, ular onchain faoliyat risklarni boshqarish jamoalari, moliya bo‘limlari va regulyatorlarga qaytib borishini ham ta’minlashi kerak.”
Bitcoin nega aksiyalar va oltin bilan bir yo‘nalishda harakatlanadi
Bitcoin ko‘pincha raqamli oltin deb ataladi, biroq uning narx harakatlari ba’zan texnologik kompaniyalar aksiyalarinikiga o‘xshaydi. Boshqa paytlarda esa kriptovalyuta qimmatbaho metall kabi harakatlanadi. Soubiranning so‘zlariga ko‘ra, buning izohi investorlar qaysi iqtisodiy xatarlarni eng muhim deb hisoblashida.
Bozor ishtirokchilari Federal Reserve foiz stavkalarini pasaytirishini kutganda, ularning xavfliroq aktivlarga ishtahasi odatda oshadi. Bunday sharoitda Bitcoin texnologik aksiyalar bilan bir yo‘nalishda harakatlanishi mumkin. Aksincha, AQSh davlat qarzi va dollar barqarorligidan xavotirlar investorlarning kriptovalyutaga munosabatini o‘zgartirishi mumkin.
“Diqqat markazida riskka ishtaha va Fed’ning navbatdagi qarori turganida, BTC o‘sish aksiyasi kabi savdo qilinadi. Investorlar arzonroq pul kutganda u aksiyalar bilan birga ko‘tariladi, qo‘rquv kuchayganda esa ular bilan birga pasayadi — 2024-yil yozidagi global selloff’da bo‘lganidek.”
Soubiran Bitcoin riskli aktivdan ko‘ra oltinga o‘xshab harakatlanganiga misol sifatida 2026-yil 19-avgustni keltiradi. O‘sha kuni AQSh G‘aznachiligi uzoq muddatli obligatsiyalarni qayta sotib olish hajmini ikki baravar oshirdi. Dollar zaiflashar ekan, oltin 4% ga, Bitcoin esa 6% ga ko‘tarildi.
“Xavotir hukumat qarzi va dollarga ko‘chganda, BTC oltinga — hech bir markaziy bank qo‘shimcha ravishda chiqara olmaydigan aktivga — ko‘proq o‘xshay boshlaydi.”
Kaiko ma’lumotlariga ko‘ra, Bitcoin’ning aksiyalar bilan korrelyatsiyasi uch yil davomida ijobiy bo‘lib kelgan. Biroq uning kuchi, ayniqsa, Federal Reserve’ning muhim qarorlari atrofida o‘zgarib turadi. Korrelyatsiya 2025-yil yozida qisqa muddatga manfiyga o‘tdi, biroq 2026-yil davomida yana kuchaydi.
Tramp qarorlari kripto bozoriga qanday ta’sir qiladi
AQSh siyosati kriptovalyuta investorlarining kayfiyatini shakllantiruvchi muhim omilga aylandi. Prezident Donald Trampning tariflar, tartibga solish va boshqa mamlakatlar bilan iqtisodiy munosabatlar haqidagi bayonotlari narxlarning keskin tebranishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Biroq an’anaviy fond birjalaridan farqli ravishda, kriptovalyuta bozorlari kecha-yu kunduz ishlaydi. AQSh birjalari yopilgandan keyin muhim yangiliklar paydo bo‘lsa, investorlar kriptovalyutalar va derivativlar orqali darhol munosabat bildirishlari mumkin.
“Vashingtonda e’lon qilingan siyosiy bayonot bir necha soniya ichida butun dunyo narxlarida aks etishi mumkin; investorlar pozitsiyalarini moslashtirishi, derivativlar orqali xedj qilishi yoki likvidlikni darhol boshqa yo‘naltirishi mumkin.”
Eng aniq misollardan biri 2025-yil 10-oktabrda yuz berdi. AQSh fond bozorlari yopilgach, Tramp Xitoy importiga 100% lik tariflar joriy etilishini e’lon qildi. Natijada kripto bozorida selloff yuz berdi va leverajli pozitsiyalarning majburiy likvidatsiyasi bo‘yicha rekord darajadagi to‘lqin kuzatildi.
“Bir necha soat ichida qariyb $19 milliardlik leverajli pozitsiyalar likvidatsiya qilindi — bu tarixdagi eng yirik shunday hodisa bo‘ldi.”
Soubiranning so‘zlariga ko‘ra, bozorlar ko‘pincha hukumat siyosatining yakuniy qarorlariga emas, balki kelajakdagi siyosat haqidagi kutilmalarga munosabat bildiradi. Yuqori leveraj bu harakatlarni kuchaytiradi, chunki narxlarning pasayishi pozitsiyalarning majburiy yopilishi zanjirini ishga tushirishi mumkin.
Bitcoin ETF’lari bozor likvidligini qanday o‘zgartirdi
2024-yil yanvarida AQShda spot Bitcoin ETF’larining ishga tushirilishi kriptovalyuta bozori uchun muhim bosqich bo‘ldi. Investorlar kriptovalyutani bevosita sotib olmasdan yoki saqlamasdan, tanish birjada savdo qilinadigan mahsulotlar orqali Bitcoin’ga kirish imkoniga ega bo‘ldi.
ETF’lar qo‘shimcha kapitalni jalb qildi va an’anaviy market-meykerlarning ishtirokini oshirdi. Ushbu kompaniyalar likvidlikni ta’minlaydi, xatarlarni xedj qiladi va ETF’lar bilan asosiy aktiv o‘rtasidagi narx farqlaridan foydalanadi. Ularning faoliyati Bitcoin order book’larini chuqurlashtirish va savdo likvidligini yaxshilashga yordam beradi.
“Kaiko ma’lumotlari shuni ko‘rsatadiki, birjalardagi BTC bozor chuqurligi AQSh spot Bitcoin ETF’lari 2024-yil yanvarida ishga tushirilishidan oldingi qariyb $250 milliondan 2026-yil oktabrida taxminan $500 milliongacha, ya’ni qariyb ikki baravar oshgan.”
Yirik Bitcoin savdolarini amalga oshirish uchun eng qulay sharoitlar AQShdagi savdo soatlarida jamlanib bormoqda. Faollik AQSh fond bozori jadvali, xususan, ETF’larning sof aktiv qiymati benchmark narxlar asosida hisoblanadigan bozor yopilish vaqtiga yanada kuchliroq bog‘lanib qoldi.
Spot ETF’lar ishga tushirilganidan keyingi birinchi yil ichida AQSh birjalarining Bitcoin likvidligidagi ulushi 35% dan 45% gacha oshdi. Bu AQSh savdo maydonchalarining global Bitcoin bozoriga ta’siri kuchayib borayotganini ko‘rsatadi.
Natijada, kriptovalyutalar kecha-yu kunduz savdo qilinsa-da, an’anaviy moliya bozorlari Bitcoin likvidligining kun davomida qanday taqsimlanishini belgilashda tobora muhimroq rol o‘ynamoqda.
Yevropa stablecoinlari USDT bilan raqobatlasha olmayapti
Yevropa Ittifoqining Kriptoaktivlar bozorlarini tartibga solish reglamenti (MiCA) kriptovalyuta kompaniyalari va stablecoin emitentlari uchun yagona qoidalarni belgilaydi. Uning maqsadlaridan biri raqamli aktivlar, jumladan, yevroga bog‘langan tokenlar uchun tartibga solinadigan muhit yaratishdir.
Biroq dollarga bog‘langan eng yirik stablecoin USDT MiCA talablariga javob bermaydi. Shu sababli bir nechta kriptovalyuta birjalari yevropalik foydalanuvchilarning ushbu aktiv bilan savdo qilish imkoniyatini chekladi. Yangi qoidalar tartibga solinadigan raqobatchilarga ustunlik berishi kutilgandi, ammo Kaiko ma’lumotlari savdo tuzilmasida deyarli o‘zgarish bo‘lmaganini ko‘rsatmoqda.
Kompaniya 18 oy davomida MiCA tomonidan tartibga solinadigan sakkizta platformadagi stablecoin savdosini tahlil qildi. Tadqiqot qoidalar ijrosi bo‘yicha ikkala muhim sanani ham qamrab oldi: 2024-yil 30-iyun va 30-dekabr.
“USDT ushbu platformalarda butun davr mobaynida stablecoin spot savdo hajmining qariyb 70 foizini, USDC esa taxminan 28 foizini egalladi. Har ikki sanada ham uzilish kuzatilmadi.”
Bundan tashqari, o‘rganilgan platformalarda USDT’ning kunlik savdo hajmi yevropalik mijozlar uchun cheklovlar mavjud bo‘lishiga qaramay, 2025-yil boshida qariyb 45B dollarga yetdi. Shu bilan birga, yevroga bog‘langan EURC va EURCV stablecoinlari yil oxiriga kelib savdo hajmining atigi 1–2 foizini tashkil etdi.
Biroq Soubiran tadqiqotning muhim chekloviga e’tibor qaratadi. Tahlil qilingan birjalar butun dunyo bo‘ylab mijozlarga xizmat ko‘rsatadi, ya’ni raqamlar aynan Yevropadan kelib chiqqan savdo faolligini ajratib ko‘rsatmaydi.
“Yoki delistinglar deyarli ta’sir ko‘rsatmagan, yoki Yevropa savdo hajmi umumiy ko‘rsatkichni o‘zgartirish uchun juda kichik.”
Soubiranning so‘zlariga ko‘ra, Yevropa stablecoinlari muvaffaqiyatining haqiqiy belgisi USDT’dan bozor ulushini tortib olish qobiliyati bo‘lardi. Hozircha Kaiko bunday o‘zgarish yuz berganini ko‘rsatuvchi dalillarni topmadi.
Tokenlashtirilgan aksiyalar narxi qanday belgilanadi
Tokenizatsiya an’anaviy moliyaviy instrumentlarni blockchain tarmoqlariga olib chiqish va ular bilan tunu kun savdo qilish imkonini beradi. Biroq bu model jiddiy muammoni yuzaga keltiradi: fond birjalari belgilangan jadval asosida ishlaydi, tokenlashtirilgan aktivlar esa tunlari va dam olish kunlari ham savdo qilinishda davom etishi mumkin.
Natijada tokenlashtirilgan aksiya narxi har doim ham uning asosiy aktivi narxiga mos kelmaydi. Farq, ayniqsa, muntazam savdo soatlaridan tashqarida, investorlar aksiyalarning real vaqtdagi narxlariga kira olmaydigan paytda yaqqol seziladi.
Kaiko Uniswap markazlashmagan birjasida tokenlashtirilgan AQSh aksiyalari savdosini tahlil qildi. Muntazam savdo soatlarida tokenlashtirilgan aksiyalar bilan ularning asosiy aksiyalari o‘rtasidagi median narx farqi 0,26 foizdan oshmaydi. Biroq farq odatiy bozor soatlaridan tashqarida kengayadi.
“Savdo hajmining katta qismi to‘g‘ri keladigan Robinhood Chain’da bu farq tun davomida 0,87 foizga, dam olish kunlari esa 0,58 foizga yetadi.”
An’anaviy birjalar yopiq bo‘lishiga qaramay, investorlar tokenlashtirilgan aktivlarda faol qolmoqda. Sentabr oyida Uniswap’dagi tokenlashtirilgan aksiyalar savdo hajmining 49 foizi AQSh fond birjalari yopiq bo‘lgan paytda amalga oshirilgan.
Hafta oxirida token narxining o‘zgarishi uning noto‘g‘ri baholanganini anglatmaydi. Ayrim hollarda bozor asosiy aksiya yana savdoga chiqishidan oldin yangiliklarga munosabat bildirishi mumkin.
“Sentabrdagi uchta dam olish kunida aksiya dushanba kuni kamida 1 foiz yuqoriroq yoki pastroqda ochilgan 16 ta holat bo‘ldi. Shulardan 14 tasida token hafta oxiridayoq xuddi shu yo‘nalishda harakatlangan, chunki treyderlar Wall Street bunga ulgurmasidan oldin yangiliklarga munosabat bildirgan.”
Soubiranning so‘zlariga ko‘ra, muntazam savdo soatlaridan tashqarida tokenlashtirilgan aktivlar qiymatini aniqlash qo‘shimcha bozor ma’lumotlari va maxsus narxlash metodologiyalarini talab qiladi. Bu, ayniqsa, investorlarga tunu kun savdo qilish imkonini beruvchi platformalar uchun muhimdir.
Nega perpetual futures kripto savdosining asosiga aylanmoqda
Perpetual futures treyderlarga kriptovalyuta narxlari ko‘tarilishidan ham, pasayishidan ham foyda olish, leverage’dan foydalanish va narx xatarlarini hedj qilish imkonini beradi. An’anaviy fyucherslardan farqli o‘laroq, bu shartnomalarning amal qilish muddati yo‘q, shu sababli pozitsiyalar uzoq vaqt ochiq qolishi mumkin.
Perpetual futures’ning tobora ommalashib borishi Bitcoin savdosini qayta shakllantirdi. Faoliyatning sezilarli qismi derivativlar bozoriga ko‘chdi, bu yerda investorlar kriptovalyutani bevosita sotib olmasdan katta pozitsiyalar bilan savdo qilishlari mumkin.
“Odamlar hali ham BTC’ni birjada yoki ETF orqali sotib olinadigan va sotiladigan aktiv deb o‘ylaydi. Hajm esa buning aksini ko‘rsatmoqda. Kaiko ma’lumotlariga ko‘ra, perpetual futures (perps) 2025-yilda BTC savdo hajmining 68 foizini tashkil etdi.”
Derivativlar bozoridagi faollik Bitcoin narxining harakatlariga ham ta’sir qiladi, chunki leverage bilan ochilgan pozitsiyalar va hedj operatsiyalari xarid hamda sotuv bosimini kuchaytirishi mumkin.
Shu bilan birga, perpetual futures asta-sekin kriptovalyuta sanoatidan tashqariga ham kengaymoqda. Masalan, markazlashmagan Hyperliquid platformasi allaqachon aksiyalar, neft va metallarga bog‘langan derivativlarni taklif qilmoqda. An’anaviy moliya kompaniyalari ham ushbu bozorni o‘rganishni boshladi.
“Hyperliquid’da aksiyalar, neft va metallarga asoslangan perps bo‘yicha ochiq pozitsiyalar hajmi 2026-yil may oyida rekord darajadagi 2,65B dollarga yetdi. Coinbase qariyb 50 ta alohida aksiya va ETF bo‘yicha perps’larni ro‘yxatga kiritish uchun ariza topshirdi.”
Ilgari asosan kriptovalyuta savdosi bilan bog‘langan perpetual futures endi an’anaviy aktivlar sinflariga ham kengaymoqda. Soubiranning ta’kidlashicha, ularning tobora keng qo‘llanilishi moliya bozorlarining odatiy savdo soatlaridan tashqarida ishlash usulini qayta shakllantirishi mumkin.
Oxirgi Bitcoin Yangiliklari
- Forex
- Crypto