BTC uchun Q-Day: kvant kompyuteri Bitcoin xavfsizligini buzsa, nima yuz beradi?

​6 milliondan ortiq BTC’ning ochiq kalitlari allaqachon oshkor bo‘lgan, bu esa ushbu tangalarni ehtimoliy zaif holga keltiradi. Yetarlicha qudratli kvant kompyuteri nazariy jihatdan ularga mos keluvchi yopiq kalitlarni aniqlashi va yuzlab milliard dollarlik mablag‘ni xavf ostiga qo‘yishi mumkin. Tarmoq kvantga chidamli kriptografiyaga o‘tishga ulgurmasidan shunday texnologiya paydo bo‘lsa, Bitcoin bilan nima yuz beradi?

Bu blokcheyn birdaniga bloklar ishlab chiqarishni to‘xtatib qo‘yadigan yoki kimdir SHA-256 kriptografik xesh funksiyasini buzadigan ssenariy emas. Bu holatda asosiy tahdid raqamli imzolarga taalluqli.

Bugungi kunda BTC tranzaksiyasini faqat yopiq kalit egasigina haqiqiy tarzda imzolashi mumkin, tarmoq esa imzoni ochiq kalit yordamida tekshiradi. Shor algoritmi nazariy jihatdan yetarlicha qudratli kvant kompyuteriga ochiq kalitga mos yopiq kalitni aniqlash imkonini beradi, bu esa hujumchiga boshqa birovning tangalarini sarflashga yo‘l ochadi.

Shu sababli, hatto “asr hujumi” boshlanganidan keyin ham Bitcoin ishlashda davom etishi mumkin.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Maynerlar bloklar ishlab chiqarishda, tugunlar esa tranzaksiyalarni tekshirishda davom etadi, biroq raqamli imzolar ayrim tangalarga egalikni endi ishonchli tasdiqlamaydi. Muammo shunda alohida hamyonlardan ancha keng ko‘lamga yoyiladi: Bitcoin allaqachon ETFlar, korporativ zaxiralar va boshqa an’anaviy moliyaviy mahsulotlar tarkibida mavjud.

Bitcoin’ni qanday buzib kirish mumkin?

Bugungi kunda oddiy kompyuter yordamida yopiq kalitni taxmin qilish amalda imkonsiz. Ushbu hisoblash murakkabligi Bitcoin da qo‘llaniladigan ECDSA va Schnorr nomli ikki raqamli imzo sxemasining xavfsizligini ta’minlaydi; har ikkisi ham secp256k1 elliptik egri chiziq kriptografiyasiga asoslangan.

Kvant kompyuterlari bu vaziyatni o‘zgartiradi. Shor algoritmi ushbu kriptografiya asosidagi matematik masalani tubdan tezroq yecha oladi. Kvant kompyuteri yetarlicha qudratli bo‘lsa, hujumchi ochiq kalitni qo‘lga kiritishi, unga mos yopiq kalitni aniqlashi va boshqa birovning BTC’sini o‘tkazuvchi tranzaksiyani imzolashi kifoya.

Tarmoq uchun bunday tranzaksiya haqiqiy ko‘rinadi. Blokcheyn kalitni dastlab kim boshqarganini bilmaydi; u faqat matematik imzoni tekshiradi.

Shu sababli, kvant hujumi muvaffaqiyatli amalga oshganidan so‘ng amaldagi protokol qonuniy egani hujumchidan ajrata olmaydi.

Biroq hamma hamyonlar ham birdek zaif emas. Glassnode ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil mayiga kelib, taxminan 6,04 million BTC’ning, ya’ni chiqarilgan taklifning 30,2 foizining ochiq kalitlari doimiy ravishda oshkor bo‘lgan. BIP-361 taklifida 34 foizdan yuqori ko‘rsatkich berilgan, ammo hisoblash metodologiyalari turlicha, shu bois bu raqamlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqqoslash mumkin emas.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Ayniqsa, sarflash mumkin bo‘lgan qoldiqlar yozuvlarini ifodalovchi eski P2PK chiqimlari hamda ochiq kalit chiqim tuzilmasida bevosita mavjud bo‘lgan Taproot P2TR chiqimlari zaif hisoblanadi. Ochiq kalitlari avvalgi tranzaksiyalar paytida oshkor bo‘lgan manzillarga bog‘liq tangalar ham xavf ostida.

Bunday hamyon ga tranzaksiyani e’lon qilish va uning tasdiqlanishi orasidagi bir necha daqiqalik muddatda harakat qilishga hojat qoldirmasdan, oldindan hujum qilish mumkin. Ochiq kalitlari xesh ortida yashiringan chiqimlar uchun hujum imkoniyati tangalar sarflangandagina paydo bo‘ladi. Tranzaksiya e’lon qilingach, hujumchi yopiq kalitni aniqlab, asl tranzaksiya tasdiqlanishidan oldin unga raqobatchi tranzaksiya yaratishi kerak.

Ishlab chiquvchilar bu ssenariylarni uzoq va qisqa ekspozitsiya deb atashadi. Birinchi holatda ochiq kalit oldindan ma’lum bo‘ladi va hujumchida ancha ko‘proq vaqt bo‘ladi. Ikkinchi holatda esa vaqt oralig‘ining cheklanganligi talab qilinadigan hisoblash quvvatini keskin oshiradi.

Eng eski tangalar yana bir muammoni keltirib chiqaradi. Satoshi Nakamotoga tegishli deb hisoblanadigan BTC’ning salmoqli qismi ochiq kalitlari allaqachon oshkor bo‘lgan dastlabki chiqimlarda saqlanadi.

Kriptografik jihatdan ahamiyatli kvant kompyuteri paydo bo‘lganidan keyin bu tangalar o‘nlab yillar ichida ilk bor harakatlana boshlasa, bozor ularning qonuniy egasi qaytganini yoki kimdir yopiq kalitlarni aniqlaganini darhol bilolmaydi.

Dastlabki soatlar: hamyonlardan Uoll-stritgacha

Blokcheynning o‘zi bloklar ishlab chiqarishda davom etishi mumkin. Inqiroz tarmoqning to‘xtab qolishidan emas, balki raqamli imzo haqiqatan ham muayyan foydalanuvchiga tegishli ekaniga ishonch yo‘qolishidan boshlanadi.

Yirik savdo platformalarining dastlabki choralaridan biri Bitcoin tranzaksiyalariga cheklovlar qo‘yish bo‘lishi ehtimol. Birjalar va kastodianlar qaysi chiqimlar allaqachon xavf ostida qolganini, zaxiralarni xavfsiz ko‘chirish mumkinligini va tranzaksiyani e’lon qilish tangalarni qo‘shimcha xavfga duchor qiladimi-yo‘qligini aniqlashi kerak bo‘ladi.

Shu bilan birga, egalari mablag‘larni zaif manzillardan ko‘chira boshlaydi. Millionlab foydalanuvchi bir paytning o‘zida BTC’ni ko‘chirishga urinsa, mempul keskin tirbandlashib, tranzaksiya komissiyalari juda ko‘tarilishi mumkin.

Yetarlicha qudratli kvant kompyuteri mavjud bo‘lsa, ochiq kalit oshkor bo‘lgan zahoti bu o‘tkazmalarning ayrimlarida ham qisqa hujum imkoniyati paydo bo‘ladi.

Bitcoin’ga egalik masalasiga ishonch yo‘qolishi aktivni investorlar nomidan saqlaydigan moliyaviy mahsulotlarga tezda ta’sir qiladi. AQShning spot Bitcoin ETF’lari da taxminan 1,5 million BTC bor. Huquqiy jihatdan ushbu fondlardagi aksiyalar yo‘qolib qolmaydi, biroq ularning faoliyati kastodianlar asosiy aktivni xavfsiz saqlashi va o‘tkaza olishiga bog‘liq.

Kvant hujumi ETF ulushlarini yaratish va qaytarib olish jarayonini izdan chiqarishi mumkin. Agar kastodian zaxiralarni xavfsiz ko‘chira olmasa yoki ularni nazorat qilishni kafolatlay olmasa, Bitcoin qiymatini ETF narxlari bilan bog‘lab turuvchi arbitraj mexanizmi ishdan chiqishi mumkin.

Fondlar aktivlarining xavfsizligini tasdiqlay olmaguncha, ehtimol, faoliyatini cheklashga majbur bo‘ladi.

Ommaviy kompaniyalar ham shunga o‘xshash muammolarga duch keladi. Strategy 848 000 BTC dan ortiq miqdorga ega, demak, narxning keskin tushishi yoki zaxiralarining bir qismi buzib kirish orqali o‘zlashtirilishi nafaqat balansiga ta’sir qiladi.

Bitcoin’ga bilvosita sarmoya kiritish imkonini beruvchi oddiy aksiyalari, imtiyozli qimmatli qog‘ozlari, qarz majburiyatlari va boshqa moliyaviy vositalari ham bosim ostida qoladi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Derivativlar ham muomalada qolaveradi. Raqamli imzolarga ishonch yo‘qolgani uchungina CME fyuchers shartnomasi bekor bo‘lib qolmaydi. Biroq turli savdo platformalari BTC bilan operatsiyalarni cheklay boshlasa, asosiy aktivning tayanch narxi ishonchliligi shubha ostida qoladi.

Mayning ham to‘xtab qolishi shart emas. Raqamli imzolarga hujum qila oladigan kvant kompyuteri SHA-256 algoritmiga nisbatan shunday ustunlikka ega bo‘lmaydi. Ammo Bitcoin narxi keskin tushsa, ayrim mayning qurilmalari foydasiz bo‘lib qoladi, xeshreyt pasayadi va mayning iqtisodiyoti orqali tarmoq xavfsizligiga bosim kuchayadi.

Bitcoinni saqlab qolish eski tangalar taqdirini hal qilish demak

Bunday vaziyatga tayyorgarlik ko‘rish vositalari allaqachon mavjud. NIST mutaxassislari kvantdan keyingi raqamli imzo sxemalarini standartlashtirdi, Bitcoin dasturchilari esa protokolni yangi kriptografiyaga o‘tishga tayyorlash yo‘llarini muhokama qilmoqda.

Masalan, BIP-360 oraliq bosqichni taklif qiladi: kvant hujumlariga zaif bo‘lgan Taproot kalit yo‘lisiz yangi P2MR chiqish turi. Bu uzoq vaqt davom etadigan hujumlarga chidamli chiqishlarni yaratish va kvantdan keyingi imzolarni joriy etish ehtimoliga infratuzilmani tayyorlash imkonini beradi. Biroq bu yondashuvning o‘zi tranzaksiya tarmoqqa uzatilganidan keyin shaxsiy kalitning tezda topilishidan himoya qilmaydi.

Bundan tashqari, yangi chiqish formatini joriy etishning o‘zi yetarli bo‘lmaydi. Mavjud millionlab tangalar eski chiqishlarda qoladi va eng bahsli masala aynan shu yerda boshlanadi.

BIP-361 loyihasi ikki bosqichli migratsiyani taklif qiladi. Faollashtirilganidan taxminan uch yil o‘tgach, eski chiqishlardagi mablag‘larni faqat kvantdan keyingi chiqishlarga o‘tkazishga ruxsat beriladi. Yana ikki yildan so‘ng ECDSA va Schnorr bilan himoyalangan qolgan tangalarni sarflash qoidalari ancha qat’iylashadi.

Ayrim hamyonlar uchun mualliflar maxsus tiklash mexanizmlarini taklif qilmoqda. Ular qonuniy egalarga amaldagi zaif imzolarga tayanmasdan, egalik huquqini isbotlash imkonini beradi.

Bu yondashuv tarmoqni hujumchilardan himoya qiladi, ammo boshqa muammoni keltirib chiqaradi. Agar egasi o‘z vaqtida migratsiya qilmasa, zaxira ma’lumotlariga kirish huquqini yo‘qotsa yoki tiklashni qo‘llab-quvvatlamaydigan darajada eski hamyondan foydalansa, BTC protokol qoidalariga ko‘ra amalda muzlatib qo‘yilishi mumkin.

Bundan ham keskinroq muqobil yo‘l — qoidalarni o‘zgartirmasdan qoldirish va yetarlicha kuchli kvant kompyuterini birinchi bo‘lib qo‘lga kiritgan kishiga zaif tangalarni olish imkonini berish. Yo‘qolgan Bitcoin yoki Satoshining ilk chiqishlari bo‘yicha tarmoq kim haqiqiy egasi-yu, kim kalitni o‘nlab yillar o‘tib topganini avtomatik aniqlay olmaydi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Dasturchilar bu tanlovni faol muhokama qilmoqda. Ayrimlar majburiy muzlatish choralaridan qochgan holda, kvant hujumlariga chidamli funksiyalarni erta joriy etish kerak deb hisoblaydi. Boshqalar esa qat’iy migratsiya muddatini yoqlaydi: ularning fikricha, haqiqatan ham kuchli kvant kompyuteri paydo bo‘lgach, tartibli yangilash uchun vaqt qolmaydi.

Tiklashning yanada murakkab takliflari ham o‘rganilmoqda.

2026-yilda Project Eleven eski hamyonga egalikni uning amaldagi imzo sxemasiga tayanmasdan tasdiqlash uchun nol bilimli isbotlardan foydalanadigan prototipni namoyish etdi. Biroq bu yondashuv hali tajriba bosqichida va ilk manzillarning barchasi, ayniqsa zamonaviy seed-iboralar hamda standartlashtirilgan zaxira nusxasidan tiklash usullari paydo bo‘lishidan oldin yaratilgan manzillar muammosini hal qilmaydi.

Demak, kvant kompyuteri Bitcoin’ni albatta to‘xtatib qo‘yishi shart emas. Bundan ancha xavfliroq ssenariy — bloklar ishlab chiqarilishi davom etadi, ammo mavjud raqamli imzolar tangalarni ularning haqiqiy egalari sarflayotganini endi kafolatlay olmaydi.

Kvantdan keyingi kriptografiyaga o‘tish erta boshlansa, tarmoq bosqichma-bosqich migratsiya uchun vaqtga ega bo‘ladi. Agar bu o‘tishdan oldin ilk yirik o‘g‘irlik yuz bersa, texnik muammo bir zumda moliyaviy va siyosiy muammoga aylanadi: Bitcoin nafaqat yangi tranzaksiyalarni qanday himoya qilishni, balki eski millionlab BTC ustidan kim huquqqa egaligini ham hal qilishi kerak bo‘ladi.