Nederlands kabinet houdt begrotingstekort binnen EU-norm, maar ruimte voor nieuwe crisis blijft beperkt

Nederlands kabinet houdt begrotingstekort binnen EU-norm, maar ruimte voor nieuwe crisis blijft beperkt
Beperkte crisisruimte kabinet

Volgens de voorjaarsnota blijft het Nederlandse begrotingstekort volgend jaar met 2,9 procent net binnen de Europese begrotingsregels, terwijl minister van Financiën Heinen waarschuwt dat de internationale verslechtering de raming al bij publicatie onder druk zet. De gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten zijn in deze cijfers nog niet verwerkt. Daardoor blijft onduidelijk hoeveel financiële ruimte het kabinet werkelijk heeft als extra steunmaatregelen nodig worden.

Hoogtepunten

  • Het Nederlandse kabinet blijft volgens de Voorjaarsnota formeel binnen de EU-begrotingsnorm, maar hogere energieprijzen en geopolitieke onzekerheid maken fiscale ruimte kwetsbaar.
  • Structurele tegenvallers van circa 3 miljard euro en een 284 miljoen euro lagere opbrengst uit crimineel vermogen worden deels gecompenseerd door hogere inkomstenbelasting en werkgeverspremie, waardoor lasten verschuiven binnen het stelsel.
  • Het kabinet reserveert 170 miljoen euro per jaar voor pandemische paraatheid, gefinancierd door besparingen op onder andere allergiemedicatie, waarmee de schaarse fiscale ruimte naar crisisbestendigheid schuift.

Voorjaarsnota onder druk door oplopende risico's

De nieuwste begrotingsbijstelling laat zien dat het kabinet formeel binnen de Europese grens blijft, maar die positie is kwetsbaar. Het conflict in het Midden-Oosten heeft volgens het artikel al economische gevolgen voor Nederland, vooral via hogere energieprijzen en bredere onzekerheid. Als het kabinet alsnog miljarden moet inzetten om huishoudens en bedrijven te compenseren, komt een overschrijding van de begrotingsregels snel in beeld.

Dat ligt politiek gevoelig, omdat de coalitie heeft afgesproken voorzichtig met de overheidsfinanciën om te gaan. Heinen zegt daarom nog niet vooruit te willen lopen op de vraag of het kabinet bewust over de begrotingsgrens heen wil gaan. Hij brengt naar eigen zeggen eerst in kaart wat de internationale ontwikkelingen betekenen voor de economie, de koopkracht en het bedrijfsleven.

Tegenvallers en compensaties in de begroting

De begroting verwerkt meerdere financiële tegenvallers. Eerder werd al een structurele tegenvaller van ongeveer 3 miljard euro zichtbaar, onder meer door hogere kosten voor arbeidsongeschiktheid en duurdere opvang van Oekraïense vluchtelingen en statushouders. Ook het uitstel van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo kost de schatkist geld, terwijl de opbrengst uit het afpakken van crimineel vermogen 284 miljoen euro lager uitvalt dan gehoopt.

Tegenover die tegenvallers staat een meevaller bij de zorguitgaven, waardoor de premie omlaag kan. Huishoudens merken daar volgens het artikel echter weinig van, omdat het kabinet ter compensatie de inkomstenbelasting en de werkgeverspremie voor arbeidsongeschiktheid verhoogt. Zo blijft het budgettaire effect beperkt, maar verschuift de last wel binnen het stelsel.

Extra uitgaven voor paraatheid en besparingen op zorg

Verder maakt het kabinet 170 miljoen euro per jaar vrij voor pandemische paraatheid. Daarmee draait het een eerdere bezuiniging deels terug en financiert het onder meer rioolwateronderzoek en een systeem om patiënten tijdens een epidemie beter over Nederland te spreiden. Die keuze past in een bredere afweging om schaarse begrotingsruimte in te zetten voor crisisbestendigheid.

Om dat bedrag te dekken, wordt op andere posten bezuinigd. Zo worden bepaalde allergiemedicijnen voortaan deels niet meer vergoed. De voorjaarsnota is normaal een technische bijstelling van de begroting, maar bevat dit jaar vooral de financiële uitwerking van het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet.

We berichtten eerder over de daling van het vertrouwen onder Nederlandse exporteurs naar het laagste niveau sinds de financiële crisis. Daarbij bleek dat geopolitieke spanningen leiden tot hogere kosten, langere vaarroutes en verstoringen in de scheepvaart, terwijl bedrijven proberen risico’s te spreiden door meer op Europese afzetmarkten te leunen. Die ontwikkeling vormt een belangrijke achtergrond bij de bredere economische onzekerheid die nu ook doorwerkt in de begrotingsdiscussie.

Dit materiaal kan meningen van derden bevatten, geen van de gegevens en informatie op deze webpagina vormt beleggingsadvies volgens onze Disclaimer. Hoewel we ons houden aan strikte Redactionele Integriteit, kan deze post verwijzingen bevatten naar producten van onze partners.