Polskie elity wzmacniają nierówności, prof. Brzeziński wskazuje na koszty dla gospodarki

Wszystkie wiadomości

Najważniejsze wydarzenia

Wybór redakcji

Wiadomości kryptowalutowe

Wiadomości finansowe

Waluty

Głosy rynku

Wiadomości regulatorów

Hanna Syniavska

26.05.2026

Polskie elity wzmacniają nierówności, prof. Brzeziński wskazuje na koszty dla gospodarki — Elity a nierówności w Polsce

Debata o nierównościach społecznych w Polsce wraca wraz z tezami o roli najlepiej zarabiających grup w kształtowaniu systemu podatkowego i dostępu do dóbr publicznych. Prof. Michał Brzeziński ocenia, że uprzywilejowanie przedsiębiorców oraz wysokodochodowych profesjonalistów osłabia finanse państwa, zwiększa rozwarstwienie i ogranicza zdolność kraju do reagowania na wyzwania demograficzne oraz rozwojowe.

Najważniejsze

Prof. Michał Brzeziński twierdzi, że od lat 90. główne korzyści wzrostu gospodarczego i reform podatkowych trafiają do przedsiębiorców i wysoko wykwalifikowanych profesjonalistów.
Analizy pokazują, że 1 proc. najzamożniejszych w Polsce osiągał w 2018 roku około 13,5 proc. całkowitego dochodu gospodarstw domowych, co plasuje Polskę wśród najbardziej nierównych krajów Europy.
Brzeziński ostrzega, że ograniczone dochody podatkowe i niskie zaangażowanie elit pogłębiają deficyt budżetowy, dług publiczny i niedofinansowanie usług publicznych, zwiększając ryzyka gospodarcze na przyszłość.

Nierówności, podatki i model kapitalizmu

Jak wynika z wywiadu opublikowanego przez Forbes, prof. Michał Brzeziński ocenia, że polski model kapitalizmu jest słabo dopasowany do krajowych realiów i w praktyce sprzyja grupom z najwyższych szczebli drabiny dochodowej. W jego ocenie od lat 90. główne korzyści ze wzrostu gospodarczego oraz zmian podatkowych trafiają do przedsiębiorców i wysoko wykwalifikowanych profesjonalistów, którzy wywalczyli sobie preferencje niedostępne dla większości pracowników etatowych.

Ekonomista wskazuje, że reformy podatkowe, w tym wprowadzenie podatku liniowego dla działalności gospodarczej w 2004 roku, zwiększają nierówności dochodowe, nie przynosząc istotnego wzrostu przedsiębiorczości. Jego zdaniem skutkiem jest raczej wzrost samozatrudnienia wykorzystywanego do optymalizacji podatkowej, a także niższy udział wpływów z PIT w PKB niż w wielu krajach zachodnich.

Brzeziński argumentuje, że ograniczone dochody podatkowe przekładają się na deficyt budżetowy, wzrost długu publicznego i niedofinansowanie ochrony zdrowia oraz edukacji. Dodaje, że ekspansja prywatnej edukacji może osłabiać presję na poprawę jakości szkół publicznych, a Polska jednocześnie słabo reguluje nowe obszary gospodarki, w tym działalność dużych platform cyfrowych.

W rozmowie pada też postulat ujednolicenia zasad opodatkowania różnych źródeł dochodu i objęcia ich jedną progresywną skalą, bez podatku liniowego i ryczałtu. Według rozmówcy podobne zasady, wraz z bardziej spójnym poborem składek zdrowotnych i społecznych, ograniczyłyby nierówne warunki konkurencji między etatem a jednoosobową działalnością gospodarczą.

Koszty dla państwa i słabość zaangażowania elit

Prof. Brzeziński twierdzi, że rzeczywista skala nierówności w Polsce jest większa, niż pokazują standardowe badania ankietowe, ponieważ osoby o najwyższych dochodach częściej zaniżają odpowiedzi lub nie biorą udziału w badaniach. Wskazuje na analizy łączące dane ankietowe z informacjami podatkowymi, z których wynika, że 1 proc. osób o najwyższych dochodach osiągał w 2018 roku około 13,5 proc. całkowitego dochodu gospodarstw domowych, co plasuje Polskę wśród najbardziej nierównych krajów Europy.

Rozmówca zwraca też uwagę na rosnące nierówności majątkowe i znaczenie dziedziczenia fortun budowanych od lat 90. W tym kontekście krytycznie ocenia rozwiązania wspierające sukcesję majątkową bez istotnego obciążenia podatkowego, wskazując, że mogą one utrwalać przewagi najzamożniejszych rodzin z pokolenia na pokolenie.

W szerszej perspektywie Brzeziński ocenia, że polskie elity biznesowe i zawodowe są słabo zaangażowane w budowę instytucji życia publicznego. Według niego najbogatsze grupy rzadko finansują niezależne ośrodki analityczne, media, organizacje obywatelskie czy inicjatywy badawcze, które mogłyby wspierać długofalowe reformy państwa.

To, w jego ocenie, zwiększa ryzyko dla gospodarki w obliczu starzenia się społeczeństwa, niskiej dzietności, słabszej dynamiki wzrostu i kurczącej się podaży pracy. Ekonomista ocenia, że bez bardziej propublicznego zaangażowania elit oraz bez reform po stronie dochodów i wydatków państwa Polsce będzie trudniej odpowiedzieć na strukturalne wyzwania najbliższych dekad.

W naszym wcześniejszym materiale o rozliczeniu PIT w Polsce opisywaliśmy, że tegoroczna akcja przynosi podatnikom łącznie 22,5 mld zł zwrotów, a większość deklaracji składana jest elektronicznie, często w zaledwie kilka minut. Zwracaliśmy też uwagę na rosnącą rolę odpisu 1,5% podatku – do Organizacji Pożytku Publicznego trafia ok. 2,6 mld zł, co pokazuje, jak istotne stały się rozliczenia PIT jako narzędzie transferu środków i element funkcjonowania systemu podatkowego.

Ten materiał może zawierać opinie osób trzecich, żadne dane ani informacje na tej stronie nie stanowią porady inwestycyjnej zgodnie z naszym Zastrzeżeniem. Chociaż przestrzegamy surowych Zasad Redakcyjnych, ten post może zawierać odniesienia do produktów naszych partnerów.

Czy spodobał Ci się ten artykuł?