Aksiyalarmi yoki obligatsiyalarmi: Wall Street ekspertlarining 3 nuqtayi nazari

​Aksiyalar rekord darajalarga chiqmoqda, obligatsiyalar daromadliligi esa o‘sishda davom etmoqda. Wall Street’ning yetakchi ekspertlari moliya bozorlaridagi an’anaviy kuchlar muvozanati o‘zgarayotganidan ogohlantirmoqda. Ammo sharoit yomonlasha boshlaganda, ushbu ikki investitsiya variantidan qaysi biri ishonchliroq bo‘ladi?

Dalio ikki karra xavfdan ogohlantirdi

Milliarder investor va Bridgewater Associates asoschisi Ray Dalio AQSh davlat obligatsiyalari daromadliligining oshishi fond bozori uchun jiddiy muammolar keltirib chiqarishi mumkinligidan ogohlantirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, aksiyalar korporativ daromadlarning o‘sishi hisobiga barqarorligini saqlab qoldi, biroq bu holat cheksiz davom etishi mumkin emas.

CNBC bilan suhbatda Dalio investorlar aksiyalardan kutilayotgan daromadni obligatsiyalardan olinadigan daromad bilan taqqoslashini tushuntirdi. Hozirda AQShning 10 yillik g‘aznachilik obligatsiyalari yillik 5% dan yuqori daromadlilikni taklif qilmoqda. Bu $10 000 qiymatidagi obligatsiyalarni sotib olgan investor yiliga taxminan $500 daromad olishi mumkinligini anglatadi.

Aksiyalar bunday daromadni kafolatlamaydi. Masalan, investor $10 000 qiymatidagi aksiyalarni sotib olsa va ularning qiymati bir yil ichida 8% ga oshsa, dividendlarni hisobga olmaganda, investor $800 daromad oladi. Ammo aksiyalar narxi 15% ga tushsa, investitsiya qiymati $8 500 gacha kamayadi. Bozor foiz stavkalari o‘sishda davom etsa, obligatsiyalar ham qiymatini yo‘qotishi mumkin.

Dalioning fikricha, avval aksiyalar obligatsiyalarga qaraganda ancha yuqori kutilayotgan daromadni taklif qilgan. Biroq aksiyalar narxi va davlat obligatsiyalari daromadliligi oshgani sari bu farq qisqarmoqda.

Dalio investorlarni kompaniyalarning erkin pul oqimiga alohida e’tibor berishga ham chaqirmoqda. Hatto biznes foydasi o‘sayotganini bildirsa ham, daromadning sezilarli qismi ma’lumotlar markazlarini qurish, uskunalar xarid qilish va boshqa investitsiyalarga sarflanishi mumkin. Natijada kompaniyada qarzni qaytarish, dividendlar to‘lash va boshqa xarajatlarni qoplash uchun mavjud naqd pul kamayadi.

Biroq Dalio fond bozorida yaqin orada qulashni kutmayapti. Uning fikricha, moliyaviy sharoitlarning qat’iylashuvi endigina boshlanmoqda, korporativ daromadlar esa bozorni qo‘llab-quvvatlashda davom etmoqda.

Obligatsiyalar o‘nlab yillardan beri ilk bor aksiyalarga raqobat qilmoqda

Bank of America kompaniyasining AQSh aksiyalari va miqdoriy strategiyasi bo‘yicha rahbari Savita Subramanian Ray Dalioning ogohlantirishlariga qisman qo‘shiladi. Biroq obligatsiyalar sotuvlari davom etishini kutayotgan milliarderдан farqli o‘laroq, u obligatsiyalarni aksiyalarga jozibador muqobil deb biladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, qarz qimmatli qog‘ozlari bir necha o‘n yilliklar ichida ilk bor aksiyalar bilan jiddiy raqobatlashishi mumkin.

Bloomberg bilan suhbatda Subramanian AQShning 10 yillik g‘aznachilik obligatsiyalari daromadliligi 5% dan yuqori ekanini, S&P 500 indeksining keyingi o‘n yildagi o‘rtacha yillik daromadi esa bu darajadan pastga tushishi mumkinligini ta’kidladi.

Masalan, yillik 5% daromadlilik bilan $10 000 investitsiya qilinsa va daromad har yili shu stavkada qayta investitsiya qilinsa, o‘n yil ichida mablag‘ taxminan $16 300 gacha o‘sishi mumkin. Ayni paytda aksiyalardan olinadigan daromad aksiyalar narxining o‘sishi va dividendlar miqdoriga bog‘liq bo‘lib, ularning hech biri kafolatlanmagan.

Tahlilchini AQSh kompaniyalari bo‘yicha haddan tashqari optimistik kutilmalar ayniqsa xavotirga solmoqda. Bozor ishtirokchilari keyingi besh yil ichida S&P 500 kompaniyalari daromadlari rekord darajada o‘sishini prognoz qilmoqda. Biroq amaldagi natijalar kutilganidan hatto biroz past bo‘lsa ham, aksiyalar sotuvlar bosimiga duch kelishi mumkin.

Subramanian sun’iy intellektning ta’sirini ham ta’kidladi. Sun’iy intellektga investitsiyalar texnologik aksiyalarni qo‘llab-quvvatlamoqda, biroq uzoq muddatda ushbu texnologiyaning rivojlanishi inflyatsiyaning sekinlashishiga yordam berishi mumkin. Bu esa, o‘z navbatida, foiz stavkalariga bosimni kamaytirishi mumkin.

Taleb bozorlar uchun yashirin xavfdan ogohlantirdi

Dalio va Subramanian aksiyalar hamda obligatsiyalarning jozibadorligini muhokama qilayotgan bir paytda, “Qora oqqush” kitobi muallifi Nassim Taleb boshqa bir xavfga e’tibor qaratmoqda. Uning fikricha, AQSh obligatsiyalari bozorining zaifligi kuchayishi fond bozorlariga ham ta’sir qiladigan beqarorlikni keltirib chiqarishi mumkin, deya xabar beradi Bloomberg.

Greenwich Economic Forum’da so‘zga chiqqan Taleb AQSh byudjet taqchilligini moliyalashtirish uchun tobora katta miqdorda qarz olishi kerakligidan ogohlantirdi. Shu bilan birga, investorlar davlat obligatsiyalariga, ayniqsa uzoq muddatli qimmatli qog‘ozlarga qiziqishini yo‘qotishi mumkin. Talabning pasayishi obligatsiyalar narxini tushirib, daromadlilikni yanada oshiradi.

Taleb Xitoy yoki Yaponiya xaridlarining kamayishidan ko‘ra, amerikalik investorlarning bozordan chiqib ketishini katta xavf deb biladi. Agar pensiya jamg‘armalari va boshqa yirik egalari uzoq muddatli davlat obligatsiyalarini sota boshlasa, bozor uchun oqibatlar ancha jiddiy bo‘lishi mumkin.

Obligatsiyalar bozoridagi muammolar aksiyalarga ham ta’sir qilishi mumkin. Masalan, obligatsiyalar daromadliligi oshishda davom etsa, kompaniyalar qarz qimmatli qog‘ozlarini chiqarganda yuqoriroq qarz olish xarajatlariga duch keladi. Bu qarzga xizmat ko‘rsatish xarajatlarini oshirishi va bizneslarni investitsiyalarni qisqartirishga majbur qilishi mumkin. Shu bilan birga, investorlar yuqoriroq qat’iy daromad taklif qiluvchi vositalar foydasiga aksiyalarni sota boshlashi mumkin.

Taleb investorlarga navbatdagi inqiroz vaqtini oldindan aniqlashga urinmaslikni, balki portfellarini shakllantirishda kutilmagan shoklar ehtimolini hisobga olishni tavsiya qiladi. Uning fikricha, hatto barqaror ko‘rinadigan bozor ham oldindan bashorat qilib bo‘lmaydigan hodisaga zaif bo‘lishi mumkin.

Investorlar nimani tanlashi kerak?

Agar investorning asosiy maqsadi kapitalni saqlash va oldindan ma’lum daromad olish bo‘lsa, AQSh davlat obligatsiyalari ma’qulroq variant bo‘lib ko‘rinadi. Bu, ayniqsa, ular muddatigacha saqlansa, investorlar vaqtinchalik narx tebranishlariga e’tibor bermasligi mumkin bo‘lganda to‘g‘ri. Boshqa tomondan, aksiyalar uzoq muddatda yuqoriroq daromad keltirishi mumkin, biroq investorlar sezilarli pasayishlarga tayyor bo‘lishi kerak. Shu bilan birga, obligatsiyalarning yuqori daromadliligi ularni avval fond bozorini afzal ko‘rgan investorlar uchun ham tobora jozibador qilmoqda.

Biroq investorlar faqat bitta aktivlar sinfini tanlashi shart emas. Aksiyalar va obligatsiyalarni birlashtirish riskni turli vositalar o‘rtasida taqsimlash imkonini beradi, ammo bozor beqarorligi davrida ikkalasi ham bir vaqtning o‘zida qiymatini yo‘qotishi mumkin. Dalio, Subramanian va Talebning ogohlantirishlaridan ko‘rinib turibdiki, hozirgi sharoitda aktivlar sinflaridan birortasidan kafolatlangan foyda kutishdan ko‘ra, ikkala bozordagi xatarlarni ham hisobga olish muhim.