Aviachiptalardan Ferrari’gacha: kriptovalyuta bilan nimalar xarid qilish mumkin?

​Bugungi kunda kriptovalyuta yordamida mehmonxona, aviachiptalar, elektronika, video o‘yinlar va hatto avtomobillar uchun to‘lov qilish mumkin. Biroq savdogarlar ko‘pincha to‘lovni oddiy dollar ko‘rinishida oladi, kriptovalyuta bilan amalga oshirilgan qism esa ularga ko‘rinmaydi. Bunday sharoitda raqamli aktivlarni o‘z-o‘zidan pul deb hisoblash mumkinmi?

National Cryptocurrency Association (NCA) va PayPal tomonidan o‘tkazilgan tadqiqot ga ko‘ra, iste’mol tovarlari va xizmatlarining bir nechta toifasini qamrab olgan so‘rovda qatnashgan AQSh kompaniyalarining har 10 tadan 4 tasi allaqachon kriptovalyutani qabul qiladi. Yirik kompaniyalar orasida bu ko‘rsatkich yanada yuqori, kriptovalyuta to‘lovlari esa uni qabul qilgan kompaniyalarning o‘rtacha savdo hajmida sezilarli ulushga ega.

Kompaniyalarda kriptovalyuta to‘lovlarining joriy etilish sabablari va ko‘lami. Manba: NCA.

Biroq «raqamli aktivlarni qabul qilish» iborasi hozir juda xilma-xil modellarni anglatadi. Ayrim hollarda xaridorlar tangalarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdogarlarga o‘tkazadi. Boshqa hollarda esa to‘lov darhol an’anaviy valyutaga konvertatsiya qilinadi. Kripto kartalardan foydalanilganda esa do‘konlar mijozlar raqamli aktivlar bilan to‘lov qilganini hatto bilmasligi ham mumkin.

Raqamli aktivlar bilan nimalar xarid qilish mumkin?

Sayohat eng ommabop yo‘nalishlardan biri. Masalan, Travala mijozlarga 2,2 milliondan ortiq turar joy obyektlari, yuzlab aviakompaniyalar reyslari, avtomobil ijarasi va sayohat xizmatlari uchun kriptovalyuta bilan to‘lov qilish imkonini beradi. Qo‘llab-quvvatlanadigan aktivlar qatoriga BTC, ETH, USDT, USDC, XRP, DOGE va yana o‘nlab kriptovalyutalar kiradi.

Foydalanuvchilar uchun jarayon oddiy: mehmonxona yoki reysni tanlash, to‘lov usulini belgilash va bron uchun kripto hamyondan to‘lov qilish kifoya.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Bu yo‘nalish NCA va PayPal tadqiqoti natijalariga mos keladi. So‘rovda qatnashgan kompaniyalar orasida kriptovalyutani eng ko‘p mehmonxona va sayohat bizneslari qabul qilgan — bu ko‘rsatkich taxminan 81%ni tashkil etgan. Raqamli mahsulotlar, video o‘yinlar va lyuks tovarlar sohasida u qariyb 76%, chakana savdo va elektron tijoratda esa taxminan 69% bo‘lgan.

Kundalik xaridlar ham asta-sekin shu modelga o‘tmoqda.

BitPay kabi xizmatlar iste’molchilarga kriptovalyuta bilan oziq-ovqat, elektronika, kiyim-kechak, uy-ro‘zg‘or buyumlari, o‘yinlar, chiptalar va boshqa xizmatlar uchun to‘lov qilish imkonini beradi. Kompaniya ma’lumotiga ko‘ra, 2025-yilda raqamli aktivlar bilan xarid qilingan sovg‘a kartalarining eng katta toifasi oziq-ovqat, restoranlar va ichimliklar bo‘lib, jami xaridlarning qariyb 40%ini tashkil etgan.

Biroq savdogarlar va vositachilarni farqlash muhim. Agar kimdir chakana savdo tarmog‘ining sovg‘a kartasini BTC bilan xarid qilsa, bu tarmoqning o‘zi Bitcoin qabul qiladi degani emas. Xaridor uchun natija deyarli bir xil: u mahsulot uchun kriptovalyuta sarflagan bo‘ladi. Ammo savdogar mavjud tizim orqali an’anaviy to‘lovni oladi.

Bozorning boshqa chekkasida qimmat xaridlar turadi. Masalan, Ferrari AQSh va Yevropadagi dilerlik markazlari orqali kriptovalyuta bilan to‘lov qabul qilishni kengaytirdi. Mijozlar avtomobilni raqamli aktivlar yordamida xarid qilishi mumkin, biroq dilerlar BTC yoki ETHni o‘zida saqlashi shart emas: to‘lov provayderi mablag‘ni an’anaviy valyutaga konvertatsiya qiladi.

To‘lov jarayonining ortida nimalar bo‘ladi?

Xaridorlar uchun kripto to‘lovi oddiy ko‘rinadi: kriptovalyutani tanlash, o‘tkazmani tasdiqlash va mahsulotni olish. Ammo savdogarlar raqamli aktivlar bilan tobora kamroq bevosita ishlamoqda.

Masalan, Shopify savdogarlarga Shopify Payments orqali USDC qabul qilish imkonini beradi. Mijozlar steyblkoin bilan to‘laydi, do‘konlar esa USDCning o‘zini yoki an’anaviy valyutani olishi mumkin. Ikkinchi holatda konvertatsiya avtomatik amalga oshadi, shu bois biznes uchun bu operatsiya karta orqali to‘lovdan deyarli farq qilmaydi.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

PayPal ham shunga o‘xshash modeldan foydalanadi. Uning Pay with Crypto funksiyasi AQShdagi savdogarlarga o‘nlab raqamli aktivlarni qabul qilish imkonini beradi, to‘lovni qayta ishlash va konvertatsiyani esa xizmatning o‘zi amalga oshiradi. Natijada mijozlar BTC, ETH, XRP, USDT yoki boshqa kriptovalyutani sarflaydi, bizneslar esa odatiy pulni oladi.

Kripto kartalar bu modelni yanada kengaytiradi. Foydalanuvchilar mablag‘larini raqamli aktivlarda saqlab, Visa qabul qilinadigan istalgan joyda to‘lov qilishi mumkin. Kafe va do‘konlar oddiy karta operatsiyasini ko‘radi va mablag‘ atigi bir necha soniya oldin kriptovalyutada saqlanganidan bexabar bo‘lishi mumkin.

Natijada «kriptovalyuta bilan to‘lash» tushunchasi bir necha yil avvalgidan ancha keng ma’no kasb etdi. Mijozlar uchun mablag‘ qayerdan olinishi muhim. Savdogarlar uchun esa to‘lovni qaysi qulay shaklda olish muhim.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Bu model biznes uchun asosiy to‘siqlardan birini asta-sekin bartaraf etmoqda.

Endi do‘konlarga kripto hamyonlarini tushunish, o‘zida o‘zgaruvchan qiymatli aktivlarni saqlash yoki buxgalteriya tizimlarini tubdan o‘zgartirish shart emas. Ular pul bilan ishlash tartibini o‘zgartirmagan holda yana bir to‘lov usuliga ega bo‘ladi.

Steyblkoinlar ommalashmoqda

Bu sharoitda steyblkoinlarning o‘rni ayniqsa tez o‘zgarmoqda. Kundalik to‘lovlarda USDT va USDC Bitcoin yoki Ethereum dan qulayroq, buning sababi oddiy: xarid qilish va hisob-kitobni yakunlash oralig‘ida ularning qiymati 5–10%ga o‘zgarib ketmasligi kerak.

Allium ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning dastlabki to‘qqiz oyida steyblkoinlar orqali to‘lovlar hajmi taxminan 482 milliard dollarga yetib, yil boshidan buyon qariyb 45%ga oshgan. Biroq bu mablag‘ning katta qismi chakana savdo kassalari orqali o‘tmaydi.

Eng yirik toifalarga bizneslararo hisob-kitoblar, xizmatlar, ish haqi va yetkazib beruvchilarga to‘lovlar kiradi. Iste’mol xaridlari ulushi ancha kichik bo‘lib, taxminan 19 milliard dollarni tashkil etadi.

Boshqacha aytganda, bugungi kunda steyblkoinlar haqidagi asosiy to‘lov mavzusi qahva yoki kiyim-kechak emas. Gap mamlakatlar va bizneslar o‘rtasida pulni tez va arzon o‘tkazish haqida bormoqda.

Karta tarmoqlari ham chetda qolmayapti. Visa hozirning o‘zida steyblkoinlarga ulangan 160 dan ortiq karta dasturini qo‘llab-quvvatlaydi, ulardagi tranzaksiyalar hajmi esa o‘tgan yil davomida qariyb uch baravar oshdi. Raqamli aktivlar an’anaviy to‘lov tizimlari bilan bevosita raqobatlashish o‘rniga, mavjud infratuzilmaga tobora ko‘proq qo‘shilmoqda.

X dagi postni ko‘rish Yuklanmoqda...

Tvitt muallif tomonidan o‘chirildi.

Lekin biz hamma narsani saqlab oldik 🙂.

Kriptovalyuta yordamida sayohat va oziq-ovqatdan tortib elektronika va avtomobillargacha bo‘lgan deyarli barcha odatiy xarajatlar uchun to‘lov qilish mumkin. Biroq ommalashuv savdogarlarning dollar, yevro va bank kartalaridan voz kechishi hisobiga yuz bermayapti. Aksincha, raqamli aktivlar amaldagi to‘lov infratuzilmasiga integratsiya qilinishi orqali rivojlanmoqda.

Demak, savdogarlar ularni ko‘rmasa ham, kriptoaktivlar foydalanuvchilar uchun amalda pulga aylanmoqda. Mijozlar uchun farq tobora ko‘proq mablag‘ qaysi manbadan yechilishiga borib taqaladi, savdogarlar uchun esa qaysi valyutada to‘lov olish muhim.

Shu bois bu to‘lovlar kundalik xaridlardan tobora kam farq qilmoqda.