Polska wyjaśnia zasady PIT dla odpraw, ekwiwalentu i odszkodowań po zwolnieniu w 2026 roku
Utrata pracy w 2026 roku może wiązać się z wypłatą kilku różnych świadczeń, które są odmiennie traktowane na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych. Kluczowe znaczenie dla rozliczenia ma to, czy pracownik otrzymuje odprawę, ekwiwalent za niewykorzystany urlop, czy odszkodowanie wynikające z naruszenia prawa pracy.
Najważniejsze
- W 2026 r. maksymalna odprawa ustawowa wyniesie 72 090 zł brutto, przy płacy minimalnej 4 806 zł brutto i limicie 15-krotności tej kwoty.
- Odprawy i ekwiwalenty za niewykorzystany urlop wypłacane na podstawie prawa pracy nie korzystają ze zwolnienia podatkowego i podlegają zaliczkom PIT.
- Tylko odszkodowania wynikające wprost z przepisów wskazanych w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT mogą być zwolnione z podatku, jeśli spełniają ustawowe warunki.
Zasady opodatkowania świadczeń po rozwiązaniu umowy
PIT.pl podaje, że świadczenia wypłacane przy zakończeniu stosunku pracy co do zasady stanowią przychód ze stosunku pracy w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o PIT. Obejmuje to nie tylko końcowe wynagrodzenie, ale także inne wypłaty pieniężne związane z zatrudnieniem, choć część odszkodowań i zadośćuczynień może korzystać ze zwolnień podatkowych.Odprawa pieniężna przysługuje w szczególności pracownikom zwalnianym z przyczyn niedotyczących pracowników, jeśli spełnione są warunki ustawy z 13 marca 2003 r. Dotyczy to pracodawców zatrudniających co najmniej 20 osób, a prawo do odprawy może powstać zarówno przy zwolnieniach grupowych, jak i indywidualnych, gdy przyczyny niedotyczące pracownika stanowią wyłączny powód rozwiązania stosunku pracy.
Wysokość odprawy zależy od stażu u danego pracodawcy i odpowiada jednomiesięcznemu wynagrodzeniu przy zatrudnieniu krótszym niż dwa lata, dwumiesięcznemu przy stażu od dwóch do ośmiu lat oraz trzymiesięcznemu przy stażu przekraczającym osiem lat. Przepisy przewidują też ustawowy limit odprawy na poziomie 15-krotności płacy minimalnej.
Od 1 stycznia 2026 r. płaca minimalna wynosi 4 806 zł brutto, co oznacza, że maksymalna ustawowa odprawa w 2026 r. sięga 72 090 zł brutto. Mimo tego odprawy wypłacane na podstawie przepisów prawa pracy są wyłączone ze zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, dlatego pracodawca ma obowiązek pobrać od nich zaliczkę na podatek dochodowy.
Podobnie opodatkowany jest ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Świadczenie to, wynikające z art. 171 § 1 Kodeksu pracy, nie jest traktowane jako odszkodowanie, lecz jako należność związana z zatrudnieniem, która zastępuje możliwość wykorzystania płatnego urlopu.
Znaczenie podstawy prawnej dla zwolnienia z podatku
Zwolnienie podatkowe może mieć zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy wypłata rzeczywiście rekompensuje naruszenie praw pracownika, a jej wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów wskazanych w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT. Jako przykład wskazano odszkodowanie z art. 45 i art. 47¹ Kodeksu pracy, związane z nieuzasadnionym lub niezgodnym z prawem wypowiedzeniem umowy o pracę.Istotne pozostaje przy tym nie samo nazwanie świadczenia odszkodowaniem, lecz jego rzeczywisty charakter i podstawa prawna wypłaty. Nawet ugoda zawarta przed sądem pracy nie daje automatycznie prawa do zwolnienia, jeśli świadczenie nie spełnia ustawowych warunków albo mieści się w katalogu wyłączeń.
Przepisy przewidują również odrębne zwolnienie dla innych odszkodowań i zadośćuczynień otrzymanych na podstawie wyroku lub ugody sądowej. Nie obejmuje ono jednak między innymi rekompensat dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono, co ogranicza zakres preferencji podatkowych dla części sporów pracowniczych.
W naszym wcześniejszym materiale o zapowiadanej na 13 października 2026 r. ustawie opisaliśmy planowane reformy łączące regulacje pracownicze z rozwiązaniami podatkowymi dla firm. Zwracaliśmy uwagę, że projekt ma wspierać przedsiębiorstwa i stymulować wzrost gospodarczy, a szczególnie istotne mogą okazać się ulgi podatkowe wpływające na koszty prowadzenia działalności i poziom zatrudnienia.