Polska wprowadza ustawę anty-SLAPP, nowe przepisy ograniczają koszty nadużyć procesowych
Polska finalizuje zmiany w ochronie uczestników debaty publicznej po podpisaniu ustawy anty-SLAPP przez prezydenta 19 czerwca. Nowe przepisy mają przyspieszyć oddalanie oczywiście bezzasadnych pozwów i zwiększyć ryzyko finansowe dla podmiotów, które wykorzystują sądy do tłumienia krytyki.
Najważniejsze
- Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę anty-SLAPP, umożliwiającą sądom szybkie oddalenie lub odrzucenie oczywiście bezzasadnych pozwów procesowych.
- Nowe przepisy przewidują kaucje, pełne pokrycie kosztów przez powoda oraz grzywny do 100-krotności minimalnego wynagrodzenia w przypadku nadużycia prawa procesowego.
- Ministerstwo Sprawiedliwości ocenia, że ustawa ogranicza przewagę dużych podmiotów w sporach publicznych, przenosząc ryzyko ekonomiczne na inicjujących bezzasadne pozwy.
Zakres przepisów i ścieżka sądowa
Jak podał Gov.pl, prezydent RP Karol Nawrocki podpisał ustawę o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym osób uczestniczących w debacie publicznej, określaną jako ustawa anty-SLAPP. Regulacja ma wejść w życie wkrótce i stanowi wdrożenie unijnych standardów ochrony przed pozwami strategicznymi przeciw udziałowi w debacie publicznej.Nowe rozwiązania przewidują możliwość oddalenia lub odrzucenia pozwu już na wstępnym etapie, jeśli sąd uzna go za oczywiście bezzasadny albo za nadużycie prawa procesowego. Powód ma też obowiązek wykazać, że jego działania nie służą blokowaniu debaty publicznej, a w sprawach dotyczących oczywiście bezzasadnych pozwów sąd ma trzy miesiące na wydanie decyzji.
Ustawa wprowadza również katalog przesłanek wskazujących na charakter pozwu typu SLAPP, w tym wygórowane roszczenia finansowe oraz działania utrudniające obronę. Przewiduje też możliwość nałożenia kaucji na powoda, pełne pokrycie kosztów postępowania przez inicjującego bezzasadny proces, wysokie grzywny sięgające 100-krotności minimalnego wynagrodzenia oraz obowiązek publikacji informacji o przegranej sprawie na koszt powoda.
Wpływ na debatę publiczną i otoczenie prawne
Zmiany obejmują dziennikarzy, aktywistów i innych uczestników debaty publicznej, którzy według założeń ustawy mają być lepiej chronieni przed długotrwałymi i kosztownymi sporami sądowymi. Szerszą rolę w nowych postępowaniach otrzymują także organizacje pozarządowe wspierające pozwanych.Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawia ustawę jako narzędzie ograniczające przewagę finansową i procesową dużych firm, polityków oraz instytucji w sporach dotyczących interesu publicznego. W praktyce oznacza to przesunięcie części ryzyka ekonomicznego na podmioty wnoszące bezzasadne pozwy, co może wpłynąć na sposób prowadzenia sporów cywilnych związanych z wypowiedziami publicznymi w Polsce.
W naszej wcześniejszej publikacji o akcie oskarżenia w sprawie przetargów na instalacje do sortowania odpadów opisywaliśmy skierowanie do sądu sprawy 11 osób podejrzanych o ustawianie warunków postępowań pod jedną firmę i ograniczanie konkurencji. Wskazywaliśmy też na ryzyko finansowe związane z unijnym dofinansowaniem — według śledczych możliwy zwrot środków mógł przekroczyć 37 mln zł.