Polska wzmacnia reformy praworządności, raport KE wskazuje na wzrost zaufania do sądów
Komisja Europejska publikuje siódmą edycję raportu o praworządności w Unii Europejskiej, w której pozytywnie ocenia część działań Polski związanych z reformą wymiaru sprawiedliwości. Dokument wskazuje też na istotny wzrost zaufania obywateli i firm do sądów oraz wyznacza obszary dalszych zmian, które mogą mieć znaczenie dla dostępu do środków unijnych.
Najważniejsze
- Raport Komisji Europejskiej potwierdza wzrost oceny niezależności sądów w Polsce do 42 proc. społeczeństwa i 44 proc. firm w 2026 r.
- Projekt ustawy rozdzielający funkcje Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego oraz audyt ponad 400 postępowań ma wzmocnić niezależność prokuratury.
- Średni wskaźnik realizacji unijnych zaleceń przez Polskę spadł do 47 proc., co wpływa na ocenę dostępu do funduszy UE w latach 2028-2034.
Ocena reform i kluczowe wskaźniki
Jak podaje Gov.pl, raport Komisji Europejskiej obejmuje cztery filary praworządności i potwierdza postęp Polski w części działań legislacyjnych oraz organizacyjnych prowadzonych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Wśród najważniejszych wniosków znalazła się poprawa oceny niezależności sądów i niezawisłości sędziów zarówno wśród społeczeństwa, jak i przedsiębiorstw.Poziom niezależności sądów jako dobry lub bardzo dobry ocenia obecnie 42 proc. społeczeństwa, wobec 24 proc. w 2025 r. i 28 proc. w 2024 r. W sektorze przedsiębiorstw pozytywną ocenę wyraża 44 proc. firm, wobec 24 proc. w 2025 r. i 22 proc. w 2022 r.
Komisja odnotowuje także działania dotyczące Krajowej Rady Sądownictwa, w tym powołanie w maju 2026 r. 13 sędziów wyłonionych w wyborach środowiskowych. W Parlamencie znajduje się znowelizowany projekt ustawy dotyczącej statusu sędziów powołanych po 2017 r., oparty na wytycznych wyroku TSUE z marca 2026 r. oraz zaleceniach Komisji Weneckiej.
Zakończone zostają również nieuzasadnione postępowania dyscyplinarne wobec sędziów związane z treścią ich orzeczeń, a równolegle przygotowany zostaje projekt reformy Sądu Najwyższego, przewidujący podział na trzy izby i zniesienie skargi nadzwyczajnej. W części dotyczącej Trybunału Konstytucyjnego raport uwzględnia wnioski z wyroku TSUE oraz wybór przez Sejm siedmiu sędziów na wolne stanowiska.
Znaczenie dla funduszy UE i otoczenia instytucjonalnego
W obszarze prokuratury i walki z korupcją raport wskazuje na przyjęcie przez Stały Komitet Rady Ministrów projektu rozdzielającego funkcje Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego, co ma wzmacniać funkcjonalną niezależność prokuratury od rządu. Prokuratura Krajowa przeprowadza też audyt ponad 400 postępowań z lat 2016-2023, a sprawy korupcyjne na wysokim szczeblu prowadzi również Prokuratura Europejska, EPPO.Komisja zwraca jednocześnie uwagę na brak postępów w przepisach o lobbingu, ograniczaniu szerokiego zakresu immunitetów najwyższych funkcji wykonawczych oraz wdrożeniu cyfrowego systemu oświadczeń majątkowych. W raporcie pozytywnie ocenione są natomiast działania związane z cyfryzacją sądów, reformą dostępu do nieodpłatnej pomocy prawnej, ustawą anty-SLAPP oraz zmianami zwiększającymi przejrzystość stanowienia prawa.
W szerszym ujęciu unijnym średni wskaźnik realizacji zaleceń Komisji Europejskiej wynosi 47 proc., wobec 68 proc. w 2025 r. Ma to znaczenie w kontekście proponowanego silniejszego powiązania przestrzegania praworządności z dostępem do środków UE w ramach Wieloletnich Ram Finansowych na lata 2028-2034 oraz oceny warunków w Planie Partnerstwa Krajowego i Regionalnego dla Polski.
Raport wskazuje, że brak realizacji pojedynczych zaleceń nie oznacza automatycznego zamrożenia funduszy, ale wpływa na ocenę spełniania przez Polskę warunków dotyczących praworządności i praw podstawowych. Dla sektora publicznego i otoczenia biznesowego oznacza to, że tempo dalszych reform instytucjonalnych pozostaje istotne nie tylko dla stabilności systemu prawnego, lecz także dla przewidywalności wykorzystania finansowania unijnego.
W naszym wcześniejszym materiale o rządowym projekcie ustawy modernizującej nadzór nad połowami opisywaliśmy rozszerzenie cyfrowego raportowania i monitoringu na wszystkie polskie statki rybackie oraz nowe obowiązki dla uczestników rynku rybnego. Zmiany miały zwiększyć przejrzystość obrotu produktami rybołówstwa, ujednolicić zasady z regulacjami UE i wprowadzić kluczowe wymogi elektroniczne od 2028 r., a systemy identyfikowalności od 2029 r.